17/06/2026
ХЭВЛЭЛИЙН ЭРХ ЧӨЛӨӨ, ХҮНИЙ ЭРХИЙН ҮНДЭСНИЙ КОМИССЫН ХАРААТ БУС БАЙДЛЫН ТАЛААРХ ХҮНИЙ ЭРХИЙН ФОРУМЫН БАЙР СУУРЬ
2026.06.17
Zuv.mn хэвлэл мэдээллийн байгууллагад 20 сая төгрөгийн торгууль ногдуулсан асуудал нь сүүлийн өдрүүдэд олон нийтийн анхаарлын төвд байж, хүний хувийн мэдээллээ хамгаалуулах эрх, үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх, хэвлэлийн эрх чөлөө, иргэдийн мэдэх эрхийн талаар өргөн хүрээний хэлэлцүүлэг, мэтгэлцээнийг өрнүүлээд байна.
Уг асуудалтай холбоотойгоор ХЭҮК-оос олон нийтэд мэдээлэл хийж, тухайн өргөдөл, гомдлыг шалгасан албан хаагч нь холбогдох хууль, журам болон ХЭҮК-ын гишүүний өгсөн үүрэг, чиглэлийг зөрчсөн нь тогтоогдсон талаар мэдээллээ. Мөн түүнд сахилгын хариуцлага тооцох асуудлаар холбогдох хууль тогтоомжийн дагуу сонсох ажиллагаа явуулж байгаа талаар мэдэгдсэн байна. Хүний эрхийн Форум нь төрийн байгууллага, тэр дундаа хүний эрхийг хамгаалах чиг үүрэг бүхий байгууллагууд үйл ажиллагаандаа хууль дээдлэх, мэргэжлийн ёс зүй, ил тод байдал, хариуцлагын зарчмыг чанд мөрдөх ёстой гэж үздэг бөгөөд энэхүү асуудалтай холбоотой гарсан алдаа, зөрчлийг бодитой үнэлж, түүнийг дахин давтагдахаас урьдчилан сэргийлэх зохион байгуулалтын болон дотоод хяналтын арга хэмжээг авах нь зүйтэй гэж үзэж байна.
Үүний зэрэгцээ энэхүү асуудал нь олон нийтийн ашиг сонирхол бүхий асуудлаар мэдээлсэн хэвлэл мэдээллийн байгууллагад өндөр хэмжээний торгууль ногдуулсан тул үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх, хэвлэлийн эрх чөлөө, олон нийтийн мэдэх эрхэд сөргөөр нөлөөлөх эрсдэлийг мөн бий болгож байна. Ардчилсан нийгэмд хэвлэл мэдээлэл нь төрийн байгууллага, төрийн өмчит хуулийн этгээд, нийтийн ашиг сонирхлыг хөндсөн асуудлаар мэдээлэх, эрэн сурвалжлах, олон нийтэд хүргэх чухал үүрэгтэй бөгөөд ийм үйл ажиллагаа нь хүний эрхийн олон улсын хэм хэмжээнд нийцсэн онцгой хамгаалалт эдлэх ёстой.
Хүний эрхийн Форум нь ХЭҮК-ын үйл ажиллагаа, шийдвэр, алдаа дутагдлыг иргэд, хэвлэл мэдээлэл, иргэний нийгмийн байгууллагууд шүүмжлэх эрхтэй бөгөөд үндэслэл бүхий шүүмжлэл нь байгууллагын хариуцлага, ил тод байдлыг бэхжүүлэхэд чухал ач холбогдолтой гэж үздэг. Гэвч сүүлийн өдрүүдэд өрнөсөн хэлэлцүүлгээс харахад ХЭҮК-ын хуульд заасан бүрэн эрх, чиг үүрэг, хариуцлагын хүрээний талаар олон нийтийн дунд тодорхой хэмжээний ойлголтын зөрүү ажиглагдаж байна. Зарим тохиолдолд гарсан алдаа, зөрчлийг үндэслэн ХЭҮК-ын үйл ажиллагаа, бүрэн эрхийг бүхэлд нь үгүйсгэх, хүний эрхийн аливаа асуудалд дангаар нь буруутгах, байгууллагын хараат бус байдал, олон нийтийн итгэлд сөргөөр нөлөөлөхүйц байр суурь илэрхийлэгдэж байгаад Форум анхаарал хандуулж байна.
ХЭҮК нь хүний эрхийн зөрчил бүрийг өөрөө шийдвэрлэдэг байгууллага бус, харин хүний эрхийн хэрэгжилтэд хяналт тавих, дүгнэлт, зөвлөмж, шаардлага хүргүүлэх замаар хүний эрхийг хамгаалах чиг үүрэг бүхий үндэсний байгууллага юм. Хүний эрхийн үндэсний байгууллагын хараат бус, бие даасан байдал нь тухайн байгууллагын эрх ашиг бус, харин иргэдийн эрх, эрх чөлөөг үр нөлөөтэй хамгаалах үндсэн баталгаа билээ. Иймээс нэг албан тушаалтны алдаа, эсхүл тодорхой ажиллагааны доголдлыг үндэслэн ХЭҮК-ын үйл ажиллагаа, бүрэн эрхийг бүхэлд нь үгүйсгэх нь тус байгууллагад итгэх олон нийтийн итгэлийг сулруулж, хүний эрхийн үндэсний байгууллагын хараат бус, бие даасан үйл ажиллагаанд сөргөөр нөлөөлөх эрсдэлийг бий болгож болзошгүй юм.
Бид ХЭҮК-ын гаргасан алдааг хамгаалахгүй. Мөн ХЭҮК-ын хараат бус байдал нь хариуцлагаас ангид байх үндэслэл болохгүй гэж үзэж байна. Үүний нэгэн адил хүний хувийн мэдээллээ хамгаалуулах эрхийг хамгаалах нэрийн дор хэвлэлийн эрх чөлөө, олон нийтийн мэдэх эрхийг үндэслэлгүйгээр хязгаарлах ёсгүй. ХЭҮК-ын хараат бус байдал, байгууллагын хариуцлага, үйл ажиллагааны ил тод байдал, хэвлэлийн эрх чөлөө нь хүний эрх, эрх чөлөөг бодитой хэрэгжүүлэх ардчилсан нийгмийн үндсэн баталгаанууд юм. Иймээс байгууллагын хариуцлагыг сайжруулах нэрийн дор хараат бус байдлыг нь сулруулах, эсхүл хүний хувийн мэдээллээ хамгаалуулах эрхийг хамгаалах нэрийн дор хэвлэлийн эрх чөлөөг хязгаарлах хандлага аль аль нь хүний эрхийн зарчимд нийцэхгүй.
Иймд Хүний эрхийн Форум:
• ХЭҮК-ыг өргөдөл, гомдол шийдвэрлэх ажиллагаа, дотоод хяналт, хариуцлагын механизмаа боловсронгуй болгож, ижил төстэй алдаа дахин гарахаас урьдчилан сэргийлэх;
• Улсын Их Хурал, Засгийн газар болон холбогдох байгууллагуудыг хүний эрхийн үндэсний байгууллагын хараат бус, бие даасан үйл ажиллагааны баталгааг хүндэтгэх, хамгаалах;
• Хүний хувийн мэдээллээ хамгаалуулах эрх болон үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх, хэвлэлийн эрх чөлөөний хоорондын тэнцвэрийг хангахтай холбоотой хууль тогтоомжийн хэрэглээ, тайлбарыг олон улсын хүний эрхийн хэм хэмжээнд нийцүүлэн боловсронгуй болгох;
• Хэвлэл мэдээллийн байгууллага, иргэний нийгэм, олон нийтийг хүний эрхийн үндэсний байгууллагын үйл ажиллагаанд хяналт тавих, үндэслэлтэй шүүмжлэл өрнүүлэхийн зэрэгцээ хүний эрхийн үндэсний байгууллагын хараат бус байдал, хариуцлага, үр нөлөөг бэхжүүлэх нийтлэг зорилгын хүрээнд хамтран ажиллахыг тус тус уриалж байна.
Хүний эрхийн Форум нь энэхүү асуудлыг талцал, буруутгалын хүрээнд бус, харин хүний эрхийн үндэсний байгууллагын хараат бус байдал, хэвлэлийн эрх чөлөөний баталгаа, хүний хувийн мэдээллээ хамгаалуулах эрхийн хэрэгжилтийг хүний эрхийн хэм хэмжээнд нийцүүлэн боловсронгуй болгох, улмаар хүний эрхийн хэрэгжилтийн баталгааг бэхжүүлэх боломж гэж үзэж байна.
Хүний эрхийн Форум (ХЭФ) нь 2010 онд үүсгэн байгуулагдсан бөгөөд хүний эрх, эрх чөлөө, нийгмийн шударга ёсыг эрхэмлэх үнэт зүйл дээр нэгдсэн 50 гаруй төрийн бус байгууллага хамтран ажилладаг иргэний нийгмийн нэгдэл юм.
-----------ооОоо---------