02/10/2026
АЗИЙН ЭРЧИМ ХҮЧНИЙ ЗАХ ЗЭЭЛ: ЦӨМИЙН СЭРГЭЛТ БА ХОВОР МЕТАЛЛЫН ХУГАЦАА СУНГАЛТ
Нэг. Өмнөд Солонгосын цөмийн хүрээ: Төлөвлөгөө ямар дарааллаар хэрэгжих вэ?
Ерөнхийлөгч Дональд Трамп 2026 оны 9 дүгээр сарын 30-нд (Америкийн цагаар) хоёр улсын цөмийн хамтын ажиллагааны хүрээг зарласны дараа Эдийн засаг, Хүнд үйлдвэрийн яам 10 дугаар сарын 1-нд дэлгэрэнгүй төлөвлөгөөг танилцуулав. Найман реакторыг гурван үе шаттайгаар байгуулна: Үүнд:
1-р үе шат: Хоёр "Westinghouse AP1000" реактор; барилга, тоног төхөөрөмж, ажиллагааны (EPC) анхны гэрээ энд эхэлнэ;
2-р үе шат: Хоёр "APR1400", хоёр "AP1000" буюу дөрвөн нэгжийг зэрэгцүүлэн байгуулж, "APR1400" тэргүүлэх ээлжтэй;
3-р үе шат: Хоёр "AP1000" нэмж, нийт найман реактор бүрдэнэ.
Эцсийн шийдвэр гаргах хугацаа тодорхойгүй хэвээр байгаа боловч хоёр тал хоёрдугаар үе шатын "EPC" гэрээг эхний хоёр "AP1000"-ын гэрээнээс хойш зургаан сарын дотор эхлүүлэхийг зорьж байна. Хугацааны ач холбогдол нь реакторын сав 54 сар, уурын генератор 57 сар, реакторын хөргөлтийн насос 65 сарын дараа л хүргэгдэж эхэлдэгт оршино. Иймд дараагийн гэрээний хойшлолт нь шууд барилгын хугацаанд нөлөөлнө.
Өмнө нь "KEPCO", "KHNP", "Westinghouse" хоорондын тогтоолын гэрээ (Settlement Agreement) Солонгосын реактор АНУ-ын зах зээлд нэвтрэхийг бүрэн хориглож байсан. Тухайн гэрээний дагуу Солонгос "Westinghouse"-ийн технологиор гадаадад реактор бүтээх бүрт 650 сая ам.долларын бараа, үйлчилгээний гэрээг байгуулж, 175 сая ам.долларын лицензийн хураамж төлөх, Европ руу экспортлохыг хориглох зэрэг хязгаарлалттай байв. Шинэ хүрээ уг тогтоолын гэрээг өөрчилж, "APR1400"-ийг АНУ-д байгуулахыг зөвшөөрчээ.
Гэхдээ хоёр "APR1400"-ийн хувьд "Westinghouse"-д төлөх технологийн хураамж, үйлчилгээний болон цөмийн түлшний зардал нийлээд 4 тэрбум ам.доллар хүрэх төлөвтэй гэж тооцоолжээ.
Сөүлийн тал нийт төслүүд дээр хийсэн хөрөнгө оруулалтынхаа үндсэн хөрөнгө, хүүг бүрэн сэргээтэл ашгийг 50-50 хувааж, дараа нь 90 хувийг АНУ-ын талд шилжүүлэх хуваарилалтыг хойшлуулах эрсдэл хуваах механизм байгуулжээ.
Ерөнхийлөгч Трамп АНУ-д 300 гигаватт цөмийн хүчин чадал нэмж, нийт хүчин чадлаа дөрөв дахин нэмэгдүүлэх зорилт дэвшүүлсэн. Киловатт тутамд 5,000 ам.долларын барилгын өртгөөр тооцвол энэ нь 1.5 их наяд (1.5 триллион) ам.долларын зах зээл болно. АНУ-ын Эрчим хүчний департамент мөн 6 дугаар сард 10 хүртэлх "AP1000" реакторын үйлдвэрлэлийн хугацаа урт тоног төхөөрөмжид нийт 17.5 тэрбум ам.долларын нөхцөлт зээлийн дэмжлэг зарласан бөгөөд энэ нь хөгжүүлэлтийн хугацааг гурван жил хүртэл богиносгож болох юм. Гэвч энэ нь Өмнөд Солонгос, АНУ-ын найман реакторын төслөөс тусдаа хөтөлбөр юм.
Хоёр. Япон: дэлхийн хамгийн том цахилгаан станцын нэгж ажилд орлоо
Япон улс нь 2026 оны 4 дүгээр сарын 16-нд "Niigata" муж дахь Кашивазаки-Карива цахилгаан станцын 6 дугаар блокийг 14 жил тасалдсаны дараа арилжааны ажиллагаанд дахин орууллаа. 1,356 мегаваттын чадалтай энэ блок нь 2011 оны Фукусимагийн осолын дараа "TEPCO"-ийн анхны дахин ажиллуулсан реактор болсон.
Дахин ажиллагааг анх 2026 оны 01 дүгээр сарын 21-нд эхэлсэн ч хяналтын системийн дохио өссөнөөс хэдэн цагийн дараа зогсоож байв. Эд ангиудыг сольсны дараа 02 дугаар сарын 09-нд дахин эхэлж, 4 дүгээр сарын 16-нд арилжааны ажиллагаанд бүрэн орсон байна.
Уг сэргэлтийн бодит үр дүн:
- Япон улсын ажиллагаатай цөмийн реактор 15 болж, нийт хүчин чадал ойролцоогоор 33 гигаваттад хүрчээ
- 6 дугаар блок ажилласнаар жилд ойролцоогоор 1.3 сая тонн "LNG" импортыг орлож болохоор тооцоологдсон
- "LNG"-ийн импорт 2018 онд өдөрт 11 тэрбум куб фут байснаас 2025 онд 9 тэрбум куб фут болж буурсан
Засгийн газрын урт хугацааны төлөвлөгөө: Япон улс 2040-өөд оны үед хуучирсан реакторуудын оронд шинэ үеийн реактор байгуулах зорилтоор 2-5 реактор дахин бүтээх төлөвлөгөөг баталсан. Гол зорилт нь 2040 онд цөмийн эрчим хүчийг цахилгааны 20 хувиар хангах; 2023 онд энэ үзүүлэлт ердөө 8.5 хувь байсан. Японы засгийн газар хиймэл оюун ухааны өгөгдөл боловсруулах төвүүд болон хагас дамжуулагчийн үйлдвэрлэлийн хурдацтай өсөлтөөс цахилгааны хэрэгцээ эрс нэмэгдэхийг хүлээж байгаа. Ерөнхий сайд Такаичи цөмийн эрчим хүч нь эрчим хүчний бие даасан байдлын хувьд чухал гэдгийг онцолжээ.
Гэвч нийт 33 ажиллагаатай реакторын ердөө 15 нь Фукусимын дараах аюулгүй байдлын шалгалтад тэнцсэн. Мөн цөмийн салбарын компаниудын 70 хувь нь мэргэжлийн инженер, ажилтнуудын нөөц дутагдалтай байгаа тухай Nikkei-ийн судалгаа харуулжээ.
Азид цахилгааны хэрэгцээ өссөнтэй уялдаж хийнээс цөмийн эрчим хүч рүү шилжих хөдөлгөөн эрчимжсэн нь Аляскийн "LNG" зэрэг дэд бүтцийн төслүүдийн эрэлт хэрэгцээг бий болгож байна. Аляскийн "LNG" төслийн гол хөгжүүлэгч Glenfarne Дундад дорнодын дайны дараа Азийн хийн эрэлт нэмэгдсэн нь төслийн сонирхлыг өсгөснийг онцолж, 2026-2027 онд эцсийн шийдвэр гаргаж, 2031 оноос анхны хүргэлт хийхээр зорьж байна. Японы Эрчим хүч, эдийн засгийн хүрээлэн (IEEJ)-ийн тооцоолсноор уг төсөл 44.5-54.5 тэрбум ам.долларын өртөгтэй, жилд 20 сая тонн хүчин чадалтай. Гэвч хөгжүүлэгч 16 сая тонныг хууль ёсны гэрээгээр бүрдүүлэх зорилт тавьснаас одоогоор 13 сая тонн нь урьдчилсан тохиролцоонд хамрагдсан бөгөөд дутуу 3 сая тонн нь хүчин төгөлдөр гэрээ болох шаардлагатай хэвээр байна.
Гурав. Ховор металлын хугацаа: Хоёр сарын сунгалт ба урт хугацааны асуудал
2025 оны 10 дугаар сарын 09-нд Хятад улс ховор металлын экспортын өргөтгөсөн шинэ хяналтыг зарласан нь АНУ-ын зүгээс 100 хувийн нэмэгдсэн тарифын заналхийлэлд хүргэсэн. БНСУ-ын Пусан хотноо болсон Трамп, Ши Жиньпиний уулзалтын дараах тохиролцоонд хяналтыг нэг жилээр хойшлуулж, шар буурцаг, фентанил, тарифын асуудлыг хамтад нь шийдэхээр тохиролцсон. Тухайн хугацаа 2026 оны 11 дүгээр сарын 10-нд дуусах төлөвтэй байв.
Гэвч 2026 оны 9 дүгээр сарын 28-нд Хятад улсын Худалдааны яам АНУ-тай хийсэн худалдааны тохиролцоог 2027 оны 01 дүгээр сарын 10 хүртэл сунгаснаа албан ёсоор зарлав. Энэ нь ховор металлын хяналтыг хоёр сарын хугацаанд дахин хойшлуулсан гэсэн ойлголттой боловч мэдэгдэлд ховор металлыг шууд дурдаагүй тул тусдаа баталгаа хүлээгдэж байна. Олон улсын ажиглагчид дор хаяж зургаан сар, бүр нэг жилээр сунгана гэж найдаж байсан бол ердөө хоёр сарын сунгалт нь АНУ-ын импортлогчдод урам зориг өгөхгүй байж болзошгүй. Хоёр тал мөргөлдөөний шийдэгдээгүй асуудлуудыг дараагийн хэлэлцээр хүртэл хойшлуулжээ.
Дэлхийн ховор металлын зах зээл Хятадаас хамааралтай хэвээр байна. 2025 онд дэлхийн ховор металлын уурхайн үйлдвэрлэл 390 мянган тонн байснаас Хятад 270 мянган тонн буюу 69.2 хувийг эзэлж байна. АНУ 13.1 хувь, Австрали 7.4 хувийг тус тус эзэлдэг. Боловсруулалтын шат нь гол сорилт болж байна: олон улс орнууд уурхай ажиллуулж байгаа ч ихэнх түүхий эд нь Хятадад боловсруулагддаг. Хятадаас гадуурх нийлүүлэлтийн хүчин чадлын өсөлт нь үүсээд буй эрэлтийг хангахад хүрэлцэхгүй гэж "Bloomberg Intelligence" дүгнэсэн.
Үүнээс шалтгаалан дараах салбарууд эмзэг байдалтай байна:
- Автомашин үйлдвэрлэл: Цахилгаан хөтлөгч моторын байнгын соронзонд неодим, төмөр, бор элементүүд шаардлагатай бөгөөд температур хэтрэхээс сэргийлж диспрозиум, тербиум нэмж хэрэглэдэг;
- Батлан хамгаалах салбар: Радарын актуатор, усан онгоцны турбин, нарийвчилсан зэвсгийн хэсгүүдэд ховор металлын оксид шаардлагатай.
Өмнөд Солонгосын Хөгжлийн банк (KDB) 2026 оны 9 дүгээр сарын 2-нд нийтлүүлсэн мэдээллийн тайландаа эдгээр нийлүүлэлтийн саад бэрхшээлийг шинжилж, Хятад улсаас ангижрах олон урсгалтай шилжилт хангалтгүй байгааг тэмдэглэсэн. АНУ-Япон улсын хамтарсан ховор металлын хүрээ 2025 оны 10 дугаар сард байгуулагдаж, 2026 оны 02 дугаар сард хамтарсан төслийн төлөвлөгөө гаргасан. Мөн 2026 оны 3 дугаар сард далайн гүний уурхайд хамтран ажиллахаар санамж бичигт гарын үсэг зурсан. Япон ховор металлын боловсруулалтын хүчин чадал, соронзон үйлдвэрлэлийн туршлагатай тул АНУ-ын хамгийн чухал түнш болсон.
Эдгээр үйл явдал бие биеэ нөхөж байна. Өмнөд Солонгос АНУ-д цөмийн реактор барих нь АНУ-ын цахилгааны хэрэгцээ, ялангуяа хиймэл оюун ухааны өгөгдөл боловсруулах төвүүдийн хэрэгцээг хангахад чиглэсэн. Японы тал Кашивазаки-Карива станцаа дахин ажиллуулж, "LNG"-ийн импортыг бууруулж байгаа нь мөн цахилгааны хэрэгцээг хангах зорилготой. Ховор металлын хяналтын хугацааны сунгалт нь хоёр тал хамгийн хурц мөргөлдөөнөөс зайлсхийхийг хичээж байгааг харуулж байна.
Гэхдээ гурван хүчин зүйл тус бүрдээ гүн, урт хугацааны асуудал шийдэгдээгүй байна:
- Өмнөд Солонгосын цөмийн төслийн хугацаа тодорхойгүй, мөн зардал хэтрэх эрсдэлтэй
- Японы цөмийн сэргэлт зөвхөн эхний шатандаа байгаа, нийт 33 реакторын ердөө 15 нь шалгалтад тэнцсэн
- Ховор металлын хяналт зөвхөн хоёр сарын хугацаанд хойшлуулагдсан бөгөөд дэлхийн боловсруулалтын хүчин чадал Хятадаас хамаарлаа хараахан гарч чадаагүй байна
Иймээс Азийн эрчим хүчний зах зээлд хоёр хүчин зүйл зэрэг үйлчилж байна. Нэгдүгээрт, хиймэл оюун ухааны өгөгдөл боловсруулах төвүүдийн цахилгааны эрэлт эрс нэмэгдэж байгаа бол, хоёрдугаарт, улс орнууд цөмийн эрчим хүч, дотоодын нийлүүлэлтийн сүлжээгээ бэхжүүлэх замаар бие даасан байдлаа нэмэгдүүлэхийг зорьж байна.
