30/08/2026
Дата центрите во Македонија: развојна можност со просторна и еколошка одговорност
Дигиталната трансформација, развојот на вештачката интелигенција и растот на потребата од дигитални услуги ја прават изградбата на дата центри важен дел од современата инфраструктура.
УРБ-АРХ има позитивен став кон развојот на дата центри во Македонија, дека нивното планирање и реализација мора да се темелат на јасни професионални критериуми и долгорочен јавен интерес.
Треба да се имаат во предвид четири клучни аспекти:
1. ПРОСТОРЕН И УРБАНИСТИЧКИ АСПЕКТ
Изборот на локацијата е основа за одржлив развој на дата центрите. Потребно е нивното планирање да се поврзе со пошироката просторна структура на државата, регионалниот развој, намената на земјиштето, пристапната и енергетската инфраструктура, близината до населени места, влијанието врз пејзажот и можностите за идно проширување.
Донесувањето на нов Просторен план на Македонија е од суштинско значење и треба да биде реализирано што поскоро. Современи инфраструктурни системи, меѓу кои и дата центрите, бараат долгорочна просторна стратегија која ќе ги препознае нивните потреби и ќе ги насочи кон соодветни региони и локации.
Планирањето на дата центрите треба да биде дел и од регионалното просторно планирање, со согледување на енергетските потенцијали, инфраструктурните капацитети, ресурсите и развојните можности на секој регион.
Урбанистите и просторните планери, во соработка со експертите од технолошкиот сектор, треба да ги определуваат соодветните подрачја и локации за ваков тип инфраструктура, врз основа на стручни анализи, плански критериуми и долгорочен јавен интерес. Инвеститорите и носителите на политички одлуки имаат своја значајна улога во реализацијата и поддршката на инвестициите, додека намената на просторот треба да произлегува од професионално планирање и експертски анализи.
Истовремено, потребна е и транспарентност во процесот на планирање. Локалните заедници и институции треба навреме да имаат пристап до основните информации за планираните капацитети, потребите за електрична енергија и вода, влијанијата врз животната средина, инфраструктурните услови и очекуваните придобивки за локалната заедница. Случајот со неодамнешната иницијатива во Пехчево повторно го отвори токму ова прашање – како да се балансира интересот за инвестиции со јавниот интерес и одржливоста на просторот. Но, случајот во Пехчево не треба да биде гледан како прашање „за или против дата центри“. Тоа треба да биде повод за создавање појасни професионални и просторни критериуми за нивно планирање во целата држава.
Добро планираната локација создава услови за функционална инфраструктура, рамномерен регионален развој и долгорочна просторна стабилност.
2. ЕКОЛОШКИ АСПЕКТ
Дата центрите се значајни потрошувачи на енергија и, зависно од технологијата на ладење, вода. Затоа нивното планирање треба да вклучува енергетска ефикасност, обновливи извори на енергија, рационално користење на водните ресурси, ефикасни системи за ладење и можности за повторна употреба на ослободената топлина.
Еколошката ефикасност треба да биде составен дел од инвестицијата уште од фазата на планирање.
3. АРХИТЕКТОНСКИ И ОДРЖЛИВ АСПЕКТ
Архитектурата на дата центрите треба да одговори на високите технички барања, но и на принципите на одржливо проектирање. Енергетски ефикасната конструкција, пасивните стратегии, соодветниот избор на материјали, ефикасното ладење и можноста за адаптација и проширување придонесуваат кон пониски трошоци за функционирање и одржување во текот на животниот век на објектот.
Одржливата архитектура е инвестиција во долгорочната економска и еколошка ефикасност на дата центарот.
4. БЕЗБЕДНОСЕН АСПЕКТ
Дата центрите претставуваат критична инфраструктура и нивното планирање треба да опфати повеќе нивоа на безбедност: заштита на објектот, сигурност на енергетското и телекомуникациското напојување, заштита од природни ризици, пожари и други вонредни ситуации, како и обезбедување континуитет на функционирањето.
Изборот на локацијата треба да се темели и на проценка на природните и технолошките ризици, достапноста на алтернативни инфраструктурни врски и можноста за обезбедување непрекинато функционирање на системите.
Безбедноста треба да биде интегриран дел од просторното и архитектонското планирање уште од самиот почеток, а не дополнителна мерка во подоцнежна фаза. На тој начин дата центрите можат да функционираат како сигурна и отпорна инфраструктура, способна да ги задоволи современите потреби и во услови на природни, технички или други ризици.
Дата центрите претставуваат инфраструктура на дигиталното општество и можност за технолошки и економски развој на Македонија. Затоа, УРБ-АРХ поддржува нивен развој, со интегрирано разгледување на просторот, животната средина и архитектурата.
Организација за развој, заштита и промоција на урбанизмот, архитектурата и културното наследство, УРБ-АРХ - Скопје