15/09/2026
Czy Łokietek i Jagiełło pochodzą z tego samego rodu żeńskiego (mitochondrialnego)? Czas na podróż pośród genealogicznych zagadek.
Pierwszą z nich jest pochodzenie Wioli (zm. 1251), żony księcia opolskiego Kazimierza I (ok. 1179-1230). Przez wieki za Długoszem przyjmowano jej bułgarskie korzenie, ale ten przekaz poddawany jest w wątpliwość i tak naprawdę mamy sporo innych hipotez. O ile źródła wprost nazywają Wiolę matką Mieszka II Otyłego i Władysława, o tyle jej córki zostały rozpoznane tylko dzięki wnikliwej pracy genealogów. Więcesława została norbertanką, natomiast Eufrozyna poślubiła Kazimierza I kujawskiego (ok. 1211-67). Eufrozyna miała trzech synów, z których zdecydowanie najbardziej znany jest najstarszy, Władysław Łokietek (zm. 1333). Eufrozyna urodziła też jedną córkę, Eufemię (zm. 1308), a jej pochodzenie udało się ustalić głównie na podstawie krótkiej wzmianki Długosza, że „18 marca 1308 zmarła księżna Eufemia, córka księcia Kazimierza i żona księcia Rusi Jerzego, zmarłego w tym samym roku”. Choć to też nie wynika z tekstu wprost, jedyny pasujący Jerzy to władca halicki. Eufemia i Jerzy doczekali się dwóch synów i (zapewne) dwóch córek. Jedna z nich, Maria (zm. 1341), wyszła za Trojdena I czerskiego (ok. 1285-1341), a ich najstarszy syn Bolesław Jerzy II (ok. 1310-40) odziedziczył Halicz. Znamy tylko jedną córkę Marii i Trojdena, Eufemię, bezdzietną księżnę cieszyńską.
Na tym zakończylibyśmy tę pełną znaków zapytania linię, gdyby nie wspomniana druga córka Eufemii kujawskiej i Jerzego halickiego, Anastazja. Jej pochodzenie również nie jest wprost udokumentowane, ale historycy uznają je za wysoce prawdopodobne. Anastazja wyszła za wielkiego księcia twerskiego Aleksandra (1301-39) i doczekała się ośmiorga dzieci, z tego dwóch córek – Marii (zm. 1399) i Julianny (ok. 1325-92). Maria została drugą żoną księcia moskiewskiego Siemiona Dumnego (1316-53), ale wszystkie ich dzieci zmarły bardzo wcześnie. Za to Julianna została drugą żoną wielkiego księcia litewskiego Olgierda (zm. 1377) i urodziła aż 16 dzieci! Od tego momentu ród dzieli się na liczne linie
Oczywiście najsłynniejszym synem Julianny był Władysław Jagiełło (zm. 1434). Jedna z najstarszych siostrzenic Jagiełły, Anastazja riazańska, poślubiła jego brata (a swojego wuja), Korybuta Dymitra. Według jednej z hipotez genealogicznych córką Anastazji riazańskiej z innego związku była Aleksandra Druckiej (1380-1426), matka Sonki holszańskiej (zm. 1461), czwartej żony Jagiełły (w tej opcji rodzonego brata jej babci) i matki Władysława III Warneńczyka (1424-44) oraz Kazimierza IV Jagiellończyka (1427-92).
Aleksandra (ok. 1369-1434), najbardziej znana rodzona siostra Jagiełły, żona Siemowita IV mazowieckiego (ok. 1352-1426), urodziła 13 dzieci i większość linii wywodzi się od niej. Jej wnuczka, Dorota z Gary (zm. 1438), została królową Bośni. Dwie córki wprowadziły trwale ród do Europy Zachodniej. Cymbarka (ok. 1394-1429) poślubiła księcia austriackiego Ernesta Żelaznego Habsburga (1377-1424), a jej syn Fryderyk III (1415-93) został cesarzem, na trwale łącząc tę godność z rodem Habsburgów. Natomiast Maria (zm. 1454) została księżną słupską.
Wśród żeńskich potomków Cymbarki było dwóch zięciów Kazimierza IV Jagiellończyka (Jerzy Bogaty z Landshut i Fryderyk z Ansbach), czwarta żona króla Anglii Henryka VIII Anna kliwijska (1515-57), Anna Maria Franciszka von Sachsen-Lauenburg (1672-1741), żona ostatniego wielkiego księcia Toskanii z rodu Medyceuszy, Helena legnicko-brzeska (zm. 1583), która łączy Piastów z Hochbergami, Ludwik Filip Orleański (1725-85), Karol von Königsmarck (1659-86), kochanek przyszłej królowej Wielkiej Brytanii Zofii Doroty z Celle, jego siostra Maria Aurora von Königsmarck (1662-1728), kochanka Augusta II Mocnego i ich syn Maurycy Saski (1696-1750).
Wśród żeńskich potomków Marii byl jeszcze jeden zięć Kazimierza IV Jagiellończyka, Bogusław X Wielki pomorski (1454-1523), król Danii i Norwegii Fryderyk II Oldenburski (1534-88), król Inflant Magnus Oldenburski (1540-83), król Szwecji Eryk XIV Waza (1533-77), ostatnie pokolenie książąt pomorskich i ostatni znany mi przedstawiciel tego rodu, Karol von Hessen-Philippsthal-Barchfeld (1784-1854).
