21/05/2026
Παρά τις αλλεπάλληλες Οδηγίες και τη σειρά Κανονισμών ΕΕ, από το 1991έως σήμερα, το καυτό ζήτημα της βιώσιμης διαχείρισης των υδατικών πόρων παραμένει σχεδόν ανέγγιχτο στη χώρα μας. Μεταξύ άνευρων συνθημάτων, τετριμμένων διακηρύξεων και παρωχημένων διαπιστώσεων, τα ρέματα οχετοποιούνται για να αδειάσουν το βρόχινο, λύματα και το νερό πηγών στη θάλασσα, τα αστικά και βιομηχανικά λύματα εξακολουθούν να θεωρούνται ενοχλητικά απόβλητα, ο αγροκτηνοτροφικός τομέας στεγνώνει τους υδροφορείς και μολύνει έδαφος και υγρότοπους, ενώ όλες οι αστικές χρήσεις του νερού βασίζονται σχεδόν αποκλειστικά στο πόσιμο. Και όλα αυτά με τον έλεγχο του υδατικού μας αποτυπώματος σχεδόν ανύπαρκτο, τη θαυματουργή κυκλική οικονομία των υδατικών πόρων πρακτικά άγνωστη και την διασφάλιση της υγείας, της προστασίας του φυσικού κεφαλαίου και της δημιουργίας μιας πραγματικής οικονομίας, ζητήματα ελάχιστης ή και καμίας σημασίας.
-------------------------------------------
Η ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ και ο ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΟΛΙΤΩΝ ΥΠΕΡ ΤΩΝ ΡΕΜΑΤΩΝ - ΡΟΗ για το κλείσιμο του κύκλου του νερού
- Κάποιοι ξημεροβραδιάζονται υπολογίζοντας τις αυξομειώσεις των αποθεμάτων των ταμιευτήρων που υδροδοτούν την Αττική,
- άλλοι μελετώντας τις προβλέψεις για τις προσεχείς βροχοπτώσεις,
- κάποιοι άλλοι ανάγουν το ζήτημα του νερού σε ζήτημα σχεδιασμού, χρηματοδοτήσεων, τιμολόγησης ή και υποδομών,
- από τον Περιφερειάρχη της μεγαλύτερης Περιφέρειας της χώρας δεν περνάει καν η ιδέα ότι τα περίφημα αντιπλημμυρικά - για τα οποία κομπάζει όπου βρεθεί και όπου σταθεί - δεν αποτελούν παρά ότι το χειρότερο από τη σκοπιά της εξοικονόμησης υδατικών πόρων, πλέον της τραγικής καταστροφής φυσικού κεφαλαίου,
- το κυβερνητικό ΥΠΕΝ ονειρεύεται εκτροπές ποταμών και νέους ταμιευτήρες, γεωτρήσεις και αφαλατώσεις,
- ο Πρωθυπουργός υπόσχεται «εθνικούς σχεδιασμούς» και ριζικές αλλαγές μοντέλου διαχείρισης,
αλλά λίγοι θεωρούν ότι η αντιμετώπιση του ζητήματος του νερού απαιτεί κατά κύριο λόγο τη βελτιστοποίηση της κατανάλωσης και ακόμη λιγότεροι εμμένουν στο ότι η φύση του νερού ταυτίζεται με την εξοικονόμηση και την κυκλική οικονομία, από το βρόχινο έως την τελευταία σταγόνα υγρού απόβλητου, με αδιάψευστο «μετρητή» το περίφημο Υδατικό Αποτύπωμα του πολίτη, της κοινότητας και της χώρας.
Για το Υδατικό Αποτύπωμα της χώρας λέγονται και γράφονται ελάχιστα, ελάχιστα γράφονται και για την κατά κεφαλή ημερήσια κατανάλωση νερού και το υψηλό κατά κεφαλή ημερήσιο υδατικό αποτύπωμα, ενώ σχεδόν τίποτα για την δραματική ανάγκη οριζόντιας θεσμοθέτησης της κυκλικής οικονομίας των υδάτινων πόρων, παντού, σε όλα και για όλα.
1. Κάθε Έλληνας χρησιμοποιεί ημερησίως για τις ανάγκες του γύρω στα 324 λίτρα νερού, έναντι των 215 της Ιταλίας.
2. Η μέση ημερήσια κατανάλωση του κάθε Έλληνα εκτοξεύεται στα 6.400 λίτρα νερού εάν σε αυτά που χρησιμοποιεί για τις ανάγκες του προστεθεί και η ποσότητα του νερού που του αντιστοιχεί από τα προϊόντα και τις υπηρεσίες που χρησιμοποιεί. Το ογκώδες κατά κεφαλή ημερήσιο υδατικό αποτύπωμα της χώρας την κατατάσσει στην 6η θέση μεταξύ των 28 κρατών μελών ΕΕ, μετά το Λουξεμβούργο και την Πορτογαλία που κατέχουν την 1η θέση με 6.900 λίτρα, την Ισπανία που κατέχει την 3η με 6.700 λίτρα και τις Κύπρο και Ουγγαρία που κατέχουν την 4η και την 5η με 6.500 λίτρα.
Το Υδατικό Αποτύπωμα συνιστά τον κρισιμότερο δείκτη των επιπτώσεων του κύκλου ζωής ενός ατόμου ή μιας κοινότητας στην υγεία των υδατικών πόρων και το σημαντικότερο εργαλείο καθοδήγησης των ηθικών και υπεύθυνων επιλογών σχετικά με την κατανάλωση των υδατικών πόρων, με την αντιμετώπιση της υδατικής πίεσης, τη διασφάλιση της βιώσιμης διαχείρισης τους και, εν τέλει, με την αξιολόγηση της αειφορίας του περιβάλλοντος.
Η συστηματική αύξηση του Υδατικού Αποτυπώματος ενέχει εύλογα σοβαρές περιβαλλοντικές, κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις και καταδεικνύει:
- Την εντατική, μη ισορροπημένη, κατανάλωση υδατικών πόρων - άμεση και έμμεση, επιφανειακών και υπόγειων, είτε βρόχινου, είτε υδροφόρου ορίζοντα, είτε ρεμάτων λιμνών και ποταμών,
- ένα υψηλό βαθμό ρύπανσης λόγω της υψηλής ποσότητας υδατικών πόρων που απαιτεί η απορρύπανση των παραγωγικών διαδικασιών και,
- τη διάχυτη περιβαλλοντική υποβάθμιση λόγω της σοβαρής πίεσης που ασκείται στους υδάτινους πόρους, με πρώτη επίπτωση τα φαινόμενα ξηρασίας/λειψυδρίας.
Είναι προφανές ότι η δραστική μείωση του υδατικού αποτυπώματος μιας κοινότητας δεν απαιτεί μόνο την αλλαγή στυλ ζωής στην κατεύθυνση βιώσιμων επιλογών ως προς τη χρήση των υδατικών πόρων - μείωση της σπατάλης, επιλογή διατροφικών μοντέλων και υπηρεσιών που απαιτούν την ορθολογική χρήση του νερού κ.λπ. - αλλά και την οριζόντια θεσμοθέτηση πολιτικών σε θέση να συνδράμουν στη διατήρηση ενός χαμηλού υδατικού αποτυπώματος προς όφελος της προστασίας των υδατικών πόρων και, παρεμπιπτόντως, του ανθρώπου και του περιβάλλοντος. Εάν δε αυτό αποτελεί καθολική υποχρέωση, δεδομένης της κρίσιμης κατάστασης των υδατικών πόρων και της κλιματικής κρίσης, συνιστά αναγκαστική επιλογή για μία χώρα όπως η Ελλάδα, που καταχωρείται διεθνώς μεταξύ των πλέον σπάταλων στο πεδίο της κατανάλωσης νερού.
Από το Ευρωπαϊκό Green Deal και τις αλλεπάλληλες σχετικές Οδηγίες ΕΕ στην Ατζέντα 2030 του παγκόσμιου Σχέδιου Δράσης ΟΗΕ και από τις Εθνικές Στρατηγικές των σημαντικότερων κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις παρακαταθήκες της διεθνούς εμπειρίας, οι πολιτικές της κυκλικής οικονομίας πιστοποιούνται πια ως το μόνο πλαίσιο βιώσιμης διαχείρισης των υδατικών πόρων σε θέση να διασφαλίσει τη μετάβαση από το παρωχημένο - ενεργοβόρο και αντιπεριβαλλοντικό - γραμμικό μοντέλο «άντλησης-χρήσης-απόρριψης» σε ένα μοντέλο closed-loop, επιθετικής εξοικονόμησης, συνεχούς επαναχρησιμοποίησης και μηδενικών απόβλητων.
Την αναγκαία προϋπόθεση για τη μετάβαση στο μοντέλο της εξοικονόμησης και της κυκλικής οικονομίας αποτελεί η υποχρεωτική θεσμοθέτηση δέσμης πολιτικών βάσει 5 αρχών και η κάλυψη όλου του φάσματος των άμεσων και έμμεσων χρήσεων των υδατικών πόρων.
Α. Όλες ανεξαιρέτως οι εν λόγω πολιτικές οφείλουν να «υπακούουν» στις εξής 5 αρχές:
1. Ελαχιστοποίηση - της κατανάλωσης, των απωλειών, της άντλησης και της λήψης από φυσικές πηγές (βρόχινο, υδροφορείς, υγροτοπικά οικοσυστήματα).
2. Συλλογή - των όμβριων και των χρησιμοποιημένων υδατικών πόρων.
3. Αποκατάσταση - Καθαρισμός ή και απορρύπανση ώστε να καταστεί δυνατή η διάθεση νερού υψηλής ποιότητας.
4. Ανάκτηση - νερού υψηλής ποιότητας, ιλύος λυμάτων ή και ανάκτηση υλικών.
5 Επαναχρησιμοποίηση - νερού υψηλής ποιότητας, επεξεργασμένων λυμάτων για διαφορετικές χρήσεις.
Β. Η δέσμη των εν λόγω πολιτικών καλείται να καλύπτει:
1. Την οικιακή χρήση
- Διπλό δίκτυο διανομής, πόσιμου και μη πόσιμου - γκρι νερού και όμβριων.
2. Τη βιώσιμη διαχείριση σε επίπεδο οικιστικού συνόλου
- Μείωση της σφράγισης του εδάφους,
- Εφαρμογή συστημάτων απορροής των όμβριων στον υδροφόρο ορίζοντα.
- Εφαρμογή συστημάτων συλλογής και επανάχρησης των όμβριων.
3. Τη βιομηχανική και μεταποιητική χρήση
- Συστήματα Μηδενικής Υγρής Απόρριψης,
- Συστήματα επεξεργασίας λυμάτων.
- Ανάκτηση όμβριων.
- Υιοθέτηση τεχνολογιών χαμηλής κατανάλωσης νερού.
4. Την αγροκτηνοτροφική χρήση
- Τεχνικές μείωσης της επιφανειακής εξάτμισης του εδάφους.
- Γεωργία Ακριβείας.
- Άρδευση ακριβείας - Συστήματα στάγδην άρδευσης.
- Ανάκτηση όμβριων.
- Επεξεργασία και ανάκτηση λυμάτων.
Στις αρχές του Ιουνίου 2025 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε την Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Ανθεκτικότητα των Υδάτων στο πλαίσιο των πολιτικών της κατευθύνσεων για την περίοδο 2024-2029. Τη βάση στήριξης του πονήματος αποτελεί εύλογα η οικοδόμηση μιας οριζόντιας κυκλικής οικονομίας των υδατικών πόρων ως μοναδικού μέσου επίτευξης των βασικών του στόχων που είναι η αποκατάσταση και η προστασία του κύκλου των υδάτων από την πηγή έως τη θάλασσα, η υιοθέτηση των πλέον κατάλληλων διαδικασιών και υποδομών για τη μείωση της κατανάλωσης νερού, η βελτίωση της συγκράτησης των υδάτων στο έδαφος, η πρόληψη της ρύπανσης, η διασφάλιση της ανθεκτικότητας στις πλημμύρες, στην ξηρασία και στη λειψυδρία, η διασφάλιση καθαρού και οικονομικά προσιτού νερού για όλους και, εν κατακλείδι, η δημιουργία μιας βιώσιμης, ανθεκτικής και έξυπνης υδατικής οικονομίας στην Ευρώπη.
Είναι προφανές ότι η Ελλάδα έχει ήδη κληθεί να ανταποκριθεί στα προτάγματα της Στρατηγικής για την Ανθεκτικότητα των Υδάτων, όσο είναι βέβαιο ότι το όλο ζήτημα θα καταλήξει για ακόμη μια φορά στη συνήθη επικοινωνιακή φούσκα.
Εδώ και 35 χρόνια, από την θεσμοθέτηση της πρώτης Οδηγίας για τα νερά έως σήμερα, τα διαπιστευτήρια της Πολιτείας και της εγχώριας πολιτικής, όλων των αποχρώσεων, σχετικά με το θέμα είναι καταστροφικά. Και θα συνεχίσουν να είναι καταστροφικά εάν δεν αντιληφθούν όλοι τους επί τέλος ότι οι υδατικοί πόροι αποτελούν στρατηγικό εργαλείο για κάθε κοινωνικό, περιβαλλοντικό και οικονομικό σύστημα και ότι η μετάβαση στο σωτήριο παράδειγμα της κυκλικής οικονομίας των υδατικών πόρων απαιτεί τη δημιουργία μιας πλατιάς κουλτούρας του νερού, καθόσον αναγκαία προϋπόθεση για την επίγνωση της πολυδιάστατης προβληματικής σχετικά με τους υδατικούς πόρους και τη διαχείριση τους, της σημασίας και της αξίας της συνεχούς παρακολούθησης του υδατικού αποτυπώματος και τις επιπτώσεις του ανεπαρκούς, «γραμμικού», μοντέλου διαχείρισης τους στο φυσικό κεφάλαιο, στη βιοποικιλότητα, στη διατροφική αλυσίδα και στην υγεία. Κουλτούρα που δεν έχουν.
