Πολίτες υπέρ των Ρεμάτων - «Ροή»

23/10/2026

23/10/2026

Συνέντευξη της Προέδρου του Συλλόγου Πολιτών υπέρ των Ρεμάτων - Ροή, Χρυσάνθης Γεωργίου, στην Εύη Βισβάρδη και στην εκπομπή «ΘΕΛΩ ΝΑ ΞΕΡΕΙΣ» - MEGA News 104,6 - την Κυριακή 18 Οκτωβρίου.

Για τα αττικά Ρέματα, τη σημασία τους, για τις καταστροφικές οχετοποιήσεις, για τον Κηφισό και τους αγώνες και τις προφυγές για τη σωτηρία του.

[ ]
[ ]

19/10/2026

Κυριακή, 18 Οκτωβρίου: Με την Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία - Elliniki Ornithologiki Etaireia - στον υγρότοπο της Αρτέμιδας για την Γιορτή Πουλιών 2026

Ελπίδα είναι αυτό το πράγμα με τα φτερά / που φωλιάζει στην ψυχή / και τραγουδάει δίχως λόγια / και δεν σταματά ποτέ: η λαμπρή, ηλιόλουστη ημέρα, η εξαιρετική κατάσταση του υγροτόπου από τη πρόσφατη βροχή και η ενημέρωση σε μικρούς και μεγάλους για τα πουλιά και τη φθινοπωρινή μετανάστευση, πλαισίωσαν την καθιερωμένη απελευθέρωση θεραπευμένων πουλιών από την ΑΝΙΜΑ.

Ένα μεγάλο ευχαριστώ στους ακούραστους διοργανωτές της πολύτιμης ετήσιας εκδήλωσης υπέρ της προστασίας του θαυμαστού κόσμου των πουλιών.

Παρόντες στη εκδήλωση το Διοικητικό Συμβούλιο και μέλη του Συλλόγου Πολιτών υπέρ των Ρεμάτων – ΡΟΗ, συνδιοργανωτής και σταθερός υποστηρικτής της σπουδαίας εκδήλωσης.

#ΓιορτήΤωνΠουλιών #ΑΝΙΜΑ

[ ]
[ ]

17/10/2026

Η ΡΟΗ ΣΤΗΡΙΖΕΙ ΜΕΤΑΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ

1η Συνάντηση εργασίας μεταξύ του Συλλόγου Πολιτών υπέρ των ρεμάτων - Ροή και της αρχιτεκτόνισσας και κοινωνικής ερευνήτριας του ΕΜΠ, Ειρήνης Γάλλου, με σκοπό τη στήριξη μεταδιδακτορικής έρευνας. Η έρευνα πραγματοποιείται υπό την αιγίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μέσω του Τμήματος Πολιτικών Μηχανικών του ΕΜΠ και του Πανεπιστημίου της Ουτρέχτης, με ενδεικτικό θέμα: «Ανάκτηση πολιτιστικών και οικοσυστημικών διαστάσεων των υδάτινων σωμάτων για την αναθεώρηση της σχέσης του αστικού τοπίου με το νερό» - NATCULT WATERFUTURES. Το ερευνητικό πρόγραμμα χρηματοδοτείται από το MSCA, European Commission ERA fellowships.

Γιατί τα υδάτινα σώματα - ρέματα, ποτάμια και υγρότοποι - δεν είναι τσιμεντοσωλήνες ούτε κουβάδες με νερό, δεν είναι αποχέτευση ούτε απλά «αντιπλημμυρικά» έργα, δεν είναι απλές κοίτες που δέχονται νερό, αλλά πολύπλοκα οικοσυστήματα που ενσωματώνουν περιβαλλοντικές, οικολογικές και χωρικές αξίες, περιβαλλοντικών, οικολογικών και χωρικών σχέσεων.

[ ]
[ ]

12/10/2026

«Γιατί καταστρέφουν τα ρέματα της Αττικής;»
Και στην ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ της πολύπαθης ΔΥΤΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ. Αυτής, της υποβαθμισμένης από το ΑΕΝΑΟΝ τίποτα του πολιτικού συστήματος.

[ ]
[ ]

[ ]
[ ]

11/10/2026

Η ΡΟΗ στα 75 ΧΡΟΝΙΑ της ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ
------------------------------
Τα πρώτα 75 χρόνια αδιάλειπτης δράσης συμπλήρωσε εφέτος η Ελληνική Εταιρία Προστασίας της Φύσης - ΕΕΠΦ, η πρώτη περιβαλλοντική οργάνωση στην Ελλάδα και μία από τις μακροβιότερες στην Ευρώπη.

Η επέτειος τιμήθηκε με μια λαμπρή εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη 8 Οκτωβρίου στο Μουσείο Μπενάκη, υπό την Αιγίδα του Προέδρου της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνου Τασούλα. Η εκδήλωση κορυφώθηκε με την απονομή του βραβείου «Βύρων Αντύπας» 2026 στον καθηγητή Κωνσταντίνο Καρτάλη, από την τ. Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Κατερίνα Σακελλαροπούλου, για τη διεθνώς αναγνωρισμένη συμβολή του στην προστασία του περιβάλλοντος.

Ο Σύλλογος πολιτών υπέρ των Ρεμάτων - Ροή έδωσε το «παρών» κατόπιν τιμητικής πρόσκλησης, εκπροσωπούμενος από τον Αντιπρόεδρο, Γιώργο Δημητρίου και την Πρόεδρο της Εξελεγκτικής Επιτροπής, Δέσποινα Χατζηνικολάου.




#ΕΕΠΦ #Περιβάλλον #ΠροστασίαΤηςΦύσης #Ρέματα

07/10/2026

Τα πρόσφατα περιστατικά τοξικής ρύπανσης των νερών του Κηφισού έφεραν στο προσκήνιο το δράμα που εκτυλίσσεται καθημερινά εις βάρος της υγείας του περιβάλλοντος και του πολίτη μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Πρόκειται για ένα δράμα που αφορά όλα όσα ρέματα έχουν πια απομείνει στο Λεκανοπέδιο και το οποίο εκτυλίσσεται με την εγκληματική ανοχή των αρμόδιων πολιτειακών οργάνων.

Τα βαθιά αίτια της συνενοχής τους είναι κατά-τι ανθρωπολογικά - η τραγική κρίση αντιπροσώπευσης του πολιτικού συστήματος - και κατά το υπόλοιπο οφειλόμενα στο θεσμικό και λειτουργικό χάος που χαρακτηρίζει διαχρονικά τη χώρα. Θες για το κομφούζιο στο πεδίο των χρήσεων γης λόγω του ελλιπούς χωροταξικού σχεδιασμού, θες για τα αλλοπρόσαλλα πολεοδομικά σχέδια, θες για τη διάχυτη έλλειψη περιβαλλοντικής κουλτούρας και κουλτούρας του νερού, θες για το σημαντικό κόστος μιας πολιτικής ανεξάρτητης από το πελατειακό σύστημα, στην υπηρεσία πραγματικών καταστάσεων κοινωνικών και περιβαλλοντικών αιτημάτων, θες για το μόνιμα ημιτελές αποχετευτικό δίκτυο του Λεκανοπεδίου, τα ρέματα αφέθηκαν ευθύς εξαρχής στην τύχη τους για να θεωρούν αργότερα, με την ασύδοτη επέκταση της σφράγισης του εδάφους του Λεκανοπεδίου, ως οργανικό κομμάτι του αποχετευτικού συστήματος.

Γι’ αυτό και δεν συγκινεί περισσότερο από το δέον η τοξική ρύπανση των νερών τους, γι’ αυτό και η προγραμματική μετατροπή τους σε οχετούς για τη συμπλήρωση του αποχετευτικού δικτύου, με ολική καταστροφή του φυσικού τους κεφαλαίου, γι’ αυτό και τους αποδίδουν λιγότερη αξία από μερικά χιλιόμετρα τσιμεντοσωλήνα (sic!!!).

Τι πρέπει να αλλάξει ώστε τα ρέματα να ανακτήσουν τον φυσικό οικοσυστημικό τους ρόλο και τις μοναδικές οικοσυστημικές τους υπηρεσίες και τα υλικά της απορροής και της αποχέτευσης - βρόχινο και υγρά απόβλητα - να υπαχθούν σε μια διαχείριση προς όφελος της υγείας του περιβάλλοντος και του πολίτη; Τι επιτάσσουν ως προς αυτό οι ευρωπαϊκές οδηγίες, οι αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικράτειας και η διεθνής εμπειρία;

----------------------------------------
ΓΙΑΤΙ ΚΑΤΑΣΤΡΕΦΟΝΤΑΙ ΤΑ ΡΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ;

1 _
Η Αττική είχε κάποτε ένα πυκνό δίκτυο ρεμάτων, 700 περίπου ρυακιών, χειμάρρων και ποταμών. Τα ρέματα θεωρούντο ιεροί χώροι, φιλοξενούσαν ιερά και λειτουργούσαν ως φυσικοί χώροι αναψυχής. Σήμερα απομένουν περίπου 70, το 10% των ρεμάτων που υπήρχαν κάποτε.

2 _
Μέχρι την εκκίνηση της ανάπτυξης της Αθήνας, κάπου στα μέσα του 19ου αιώνα, τα αττικά ρέματα ήταν σχεδόν άθικτα. Η ταχεία δόμηση και η εξάπλωση της πόλης τα ενσωμάτωσαν στις αναγκαίες υποδομές, είτε ως έδρες δρόμων, είτε ως κομμάτι του ελλιπούς αποχετευτικού δικτύου, είτε για τη συσσώρευση αποβλήτων.

3 _
Η προσέλευση των προσφύγων από το 1923 και η συγκέντρωση σημαντικού μέρους του πληθυσμού της χώρας στο Λεκανοπέδιο, τις πρώτες δεκαετίες μετά τον τελευταίο πόλεμο, οδήγησαν σε μία χαοτική δόμηση εδραιώνοντας το φαινόμενο της καταπάτησης των ρεμάτων, με αποτέλεσμα τη μείωση των 1.280 χλμ των ανοικτών ρεμάτων του 1945 σε 400 χλμ στις αρχές του 2000 και σε πολύ λιγότερα σήμερα. Τα ρέματα μετατράπηκαν σε γη προς δόμηση ή χώροι εγκληματικής απόρριψης αποβλήτων.
4 _
Διευθετήσεις με την πιο ευρεία έννοια του όρου - όπως για τη δημιουργία δρόμων - έγιναν σημαντικές αλλά περιορισμένες έως τα μέσα του 20ου αιώνα:
- Ρέμα Ιλισού, από τη δεκαετία του 1930 έως και τη δεκαετία του 1950.
- Κηφισός ποταμός από τη δεκαετία του 1950 και έπειτα.
Με την σημερινή τους έννοια, ως έργο για την αντιμετώπιση του πλημμυρικού κινδύνου, οι διευθετήσεις άρχισαν να προγραμματίζονται διάχυτα και συστηματικά με την δημιουργία του θεσμού της Περιφέρειας το 2010.

5 _
Από τότε έως σήμερα, πέρασαν από την Περιφέρεια δεκάδες μελέτες διευθέτησης/οχετοποίησης των όσων ρεμάτων είχαν απομείνει σε φυσική κατάσταση. Το 2021 η Περιφέρεια Αττικής συνέταξε και ενέκρινε ένα master plan αντιπλημμυρικών Αττικής, το οποία αποτελεί κατάλογο των τμημάτων του αποχετευτικού δικτύου που έχουν υλοποιηθεί, των ρεμάτων που έχουν διευθετηθεί/οχετοποιηθεί και των όσων απομένει να υλοποιηθούν. Συνολικά, υπολογίζεται ότι χρειάζεται η διευθέτηση 454 τμημάτων ρεμάτων και 37.000 αγωγών όμβριων, με συνολικό κόστος γύρω στα 1,2 δις. ενώ στην πράξη υπάρχουν μόνο 54 έργα που αναμένεται να ξεκινήσουν.

6_
Η περιπέτεια της εσφαλμένης θεώρησης των ρεμάτων από την Πολιτεία αποτελεί ένα από τα πλέον παράδοξα της νεοελληνικής ιστορίας, προφανώς λόγω της παντελούς έλλειψης:
- αντίληψης της σπουδαιότητας του χώρου,
- κατανόησης της αξίας του περιβάλλοντος και,
- κουλτούρας του νερού.
Με την ολοκλήρωση της άναρχης, ασφυκτικής, δόμησης του Λεκανοπεδίου, τα όσα ρέματα απέμειναν άλλαξαν προορισμό χρήσης: Από γη προς οικοδόμηση, τόπο απόρριψης απορριμμάτων, «ακάλυπτο» που πρέπει να καλυφθεί και χώρο για την ανάπτυξη του οδικού δικτύου, τα ρέματα «αναβαθμίστηκαν» σε αναγκαίο συμπλήρωμα ενός ελλιπούς δικτύου αναγκαστικής απορροής του σημαντικού όγκου των ομβρίων της επιφάνειας ενός Λεκανοπεδίου κατά το 70% - 370.000 χλμ2 - σφραγισμένης/αδιαβροχοποιημένης όπως ομολογεί η ίδια η Πολιτεία στο περίφημο master plan αντιπλημμυρικών Αττικής. Έτσι ξεκίνησε η προγραμματική καταστροφή του πολύτιμου φυσικού κεφαλαίου των όσων αττικών ρεμάτων είχαν απομείνει από την άναρχη οικοδομική λαίλαπα της μεταπολεμικής περιόδου, με στόχο την υποχρεωτική μετατροπή τους σε κύριο εργαλείο αντιμετώπισης του πλημμυρικού κινδύνου.

7 _
Τα ρέματα δεν είναι μόνο γεωμορφές και συλλέκτες της επιφανειακής απορροής υδάτων :
- Είναι φυσικό κεφάλαιο, είναι υγροτοπικά συστήματα και οικότοποι φιλοξενίας πολλών και διαφόρων ειδών χλωρίδας και πανίδας.
- Eίναι συντελεστές διαμόρφωσης κλίματος και μικροκλίματος των περιοχών που διασχίζουν.
- Είναι φυσικοί αεραγωγοί και παράγοντες καθαρισμού της ατμόσφαιρας και εμπλουτισμού της με οξυγόνο.
- Είναι παράγοντες εμπλουτισμού του υδροφόρου ορίζοντα και ελέγχου των πλημμυρικών φαινόμενων.
- Είναι από βασικούς παράγοντες αποθήκευσης του ατμοσφαιρικού άνθρακα και της επίτευξης της επιθυμούμενης ανθεκτικότητας και αναχαίτησης και προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή.
- Είναι τοπία, ευαίσθητα τοπία. Δεν είναι κοίτες διοχέτευσης νερού αλλά πολύπλοκα συστήματα πόρων που ενσωματώνουν περιβαλλοντικές, οικολογικές και χωρικές αξίες, περιβαλλοντικών, οικολογικών και χωρικών σχέσεων.

8 _
Τις τελευταίες 10ετίες η προσέγγιση στη θεώρηση και στη διαχείριση των ρεμάτων έχει αλλάξει ριζικά, εν μέρει και στη χώρα μας.
- Ο επανορισμός εννοιών με όρους βιωσιμότητας,
- η επακόλουθη συνεχής επικαιροποίηση του θεσμικού πλαισίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
- η σχετική επιστημονική τεκμηρίωση,
- η πίεση οργανώσεων και κινημάτων,
- οι αποφάσεις ανώτατων δικαστηρίων και,
- η ανάγκη διαχείρισης νέων παραμέτρων όπως η κλιματική αλλαγή και η ανθεκτικότητα,
οδήγησαν στην παγίωση μιας άλλης προσέγγισης, απόλυτα συνεπούς ως προς τις περιβαλλοντικές, οικολογικές και τοπιακές αξίες που τα χαρακτηρίζουν, με τη φυσικότητα και την υδραυλική ασφάλεια, τη διατήρηση της οικολογικής τους ακεραιότητας και την ασφάλεια της ανθρώπινης ζωής, αρμονικά διασφαλισμένα.

9 _
- Τα ρέματα αναγνωρίζονται πλέον ως ευαίσθητα τοπία, εντασσόμενα ακόμη και στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για το Τοπίο.
- Τα ρέματα αναγνωρίζονται ως βασικοί παράγοντες για την επίτευξη της ανθεκτικότητας και της αναχαίτησης και προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή ως φυσικό κεφάλαιο και κυρίως ως υγροτοπικά οικοσυστήματα.
- Η πάγια νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας επιβάλλει την αποκατάσταση των ρεμάτων στη φυσική τους κοίτη, με μόνη εξαίρεση την περίπτωση έργων λόγω μη επάρκειας της κοίτης.
- Η πάγια νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας επιβάλλει την διατήρηση των ρεμάτων αποκλειστικά και μόνο ακώλυτα λειτουργούντων - με ασφάλεια και πολυεπίπεδα - ως οικοσυστήματα.
- Η διατήρηση της οικολογικής κατάστασης των ρεμάτων και η προστασία οικοσυστημάτων και βιοποικιλότητας, διασφαλίζονται από τις Ευρωπαϊκές Οδηγίες για τα νερά - 2000/60/ΕΕ - και τις πλημμύρες - 2007/60/ΕΕ - αλλά και από τα ψηφίσματα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής - 2013/249 - περί πράσινων υποδομών.
- Η κοινοτική Οδηγία περί επικαιροποίησης των «Σχέδιων Διαχείρισης Λεκάνης Απορροής» - σύμφωνα με τους στόχους της «Στρατηγικής της ΕΕ για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030» - καλεί όλα τα κράτη μέλη να προβούν στην επαναφορά των ρεμάτων σε κατάσταση επαναφυσικοποίησης - ελεύθερης ροής.
- Ο πρόσφατος Ευρωπαϊκός Κανονισμός για την Αποκατάσταση της Φύσης καλεί στην αποκατάσταση των οικοσυστημάτων των γλυκών υδάτων και των φυσικών λειτουργιών των ρεμάτων, ως θεμελιωδών για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής και την απώλεια βιοποικιλότητας.
- Η πρόσφατη Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Ανθεκτικότητα των Υδάτων, για την περίοδο 2024-2029, θέτει την οικοδόμηση μιας οριζόντιας κυκλικής οικονομίας των υδατικών πόρων ως μοναδικό μέσο αποκατάστασης και προστασίας του κύκλου των υδάτων από την πηγή έως τη θάλασσα και, μεταξύ άλλων, της διασφάλισης της ανθεκτικότητας στις πλημμύρες, στην ξηρασία και στη λειψυδρία, στο πλαίσιο της δημιουργίας μιας βιώσιμης, ανθεκτικής και έξυπνης, υδατικής οικονομίας.

10 _
Είναι προφανές ότι η διατήρηση των ρεμάτων στη φυσική οικοσυστημική τους κατάσταση, ή και η ανάκτηση του οικοσυστήματος των όσων κατεστραμμένων ή και οχετοποιημένων με αποκατάσταση στη φυσική τους κοίτη, απαιτούν την ολική τους αποδέσμευση από οργανικό κομμάτι του αποχετευτικού συστήματος, πράγμα το οποίο είναι εφικτό αποκλειστικά και μόνο μέσω της αλλαγής παραδείγματος ως προς τη σχέση των υδατικών πόρων με τον αστικό και περιαστικό ιστό,
- με την αναγνώριση των υδατικών πόρων ως πολύτιμων,
- με τη θεσμοθέτηση του εδάφους ως απόλυτου ρυθμιστικού παράγοντα του κύκλου του νερού και,
- με την κυκλική οικονομία ως το κατ’ έξοχή εργαλείο για την αξιοποίηση των υδατικών πόρων.
Μόνο τότε θα καταστεί δυνατή η απαραίτητη επαναφυσικοποίηση του οικιστικού ιστού και η επακόλουθη διοχέτευση του όμβριων απορροής είτε στον υδροφόρο ορίζοντα - μέσω της αποσφράγισης του εδάφους, της χρήσης υδατοπερατών επιστρώσεων του δημόσιου χώρου, σηράγγων διήθησης και βιο-τάφρων - είτε σε υπόγειες δεξαμενές για επανάχρηση όπως στην Κίνα, στην Ολλανδία, στην Κοπεγχάγη, στις αμερικανικές μεγαλουπόλεις, στη Βουδαπέστη, στο Τόκυο, στην Βαρκελώνη και σε πολλά άλλα μέρη του κόσμου.
- Μόνο τότε θα διασφαλιστεί η κατακόρυφη μείωση του όμβριων απορροής στα ρέματα και η επακόλουθη αποδέσμευση τους από οργανικό κομμάτι του αποχετευτικού συστήματος.
- Μόνο τότε θα εκλείψει η ανάγκη οχετοποίησης των ρεμάτων στο όνομα του πλημμυρικού κινδύνου και η επάνοδος στην αρχική φυσική κατάσταση των όσων κατεστραμμένων ή οχετοποιημένων - με ανάκτηση του χαμένου τους οικοσυστήματος - μέσω της μεθόδου της επαναφυσικοποίησης και της τεχνικής της φυσικής μηχανικής - σε επίρρωση της διεθνούς εμπειρίας και της πάγιας νομολογίας του Συμβουλίου της Επικρατείας
- Μόνο τότε θα δοθεί οριστική απάντηση στο πρόβλημα της ανεξέλεγκτης ρύπανσης που τα χαρακτηρίζει - εις βάρος της πανίδας και της χλωρίδας, του υδροφόρου ορίζοντα, της διατροφικής αλυσίδας και της δημόσιας υγείας – με την ανάκτηση πολυτίμων πόρων που θα αποφέρουν οι διαδικασίες της κυκλικής οικονομίας στις οποίες θα πρέπει να υποβληθεί.
- Μόνο τότε θα εκλείψει οριστικά η παρωχημένη πεποίθηση της διαρκούς σύγκρουσης μεταξύ της οικολογικής ακεραιότητας των οδών του νερού και της ασφάλειας της ανθρώπινης ζωής, ο υδρογεωλογικός κίνδυνος θα μεταλλαχθεί σε ελεγχόμενα πλημμυρικά φαινόμενα, σε εμπλουτισμό του υδροφόρου ορίζοντα και σε αποδοτική αντιμετώπιση της ξηρασίας/λειψυδρίας και τα ρέματα θα μπορέσουν, ελεύθερα, να ανακτήσουν τον φυσικό στρατηγικό τους ρόλο ως πολύπλοκα συστήματα πόρων, με τις ισορροπίες και τις ανισορροπίες τους, τις λειτουργίες και τις διαχρονικές αξίες τους, αλλά και ως καταλυτικοί παράγοντες στην επίτευξη της επιθυμούμενης ανθεκτικότητας στην αναχαίτηση και προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και στην διασφάλιση της υγείας του περιβάλλοντος και της υγείας και της ασφάλειας του πολίτη.

«Η διατήρηση της ευρωστίας των οικοσυστημάτων έχει ζωτική σημασία για την ανθεκτικότητα και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής», διακήρυσσε προ ετών η Ευρωπαϊκή Ένωση. Ως προς αυτό, θα λέγαμε ότι η ανάκτηση, η προστασία και η διατήρηση του οικολογικού/οικοσυστημικού χαρακτήρα των δρόμων του νερού αποτελεί περισσότερο από προϋπόθεση. Αρκεί να συνειδητοποιηθεί έγκαιρα η επιτακτική ανάγκη αλλαγής παραδείγματος όπως παραπάνω.

Χρυσάνθη Γεωργίου
Πρόεδρος Συλλόγου Πολιτών υπέρ των Ρεμάτων - Ροή

Γιώργος Δημητρίου
Αντιπρόεδρος Συλλόγου Πολιτών υπέρ των Ρεμάτων - Ροή
πρ. Περιφερειακός Σύμβουλος
Επικεφαλής «ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ για την ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΤΤΙΚΗΣ»

05/10/2026

ΛΑΒΑΜΕ και ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΟΥΜΕ

---------------------------

Η προσπάθεια κατάρτισης μιας στιβαρής μεθοδολογίας για την οικολογική ανάκτηση των υποβαθμισμένων ή και κατεστραμμένων οικοσυστημάτων δεν είναι καινούργια. Η πολυτιμότητα των υγείας των οικοσυστημάτων για την επιβίωση του ανθρώπινου είδους δεν θα μπορούσε να αφήσει αδιάφορους στο πέρασμα των αιώνων. Έτσι, από την εποχή της απλής διαχείρισης της γης, τις πρώτες προσπάθειες οικολογικής ανάκτησης οικοσυστημάτων από τον Άλντο Λέοπολντ τη δεκαετία του ’30 και την ίδρυση της Διεθνούς Εταιρείας Οικολογικής Αποκατάστασης το 1988, φθάσαμε στην ολοκλήρωση της μεθόδου επαναφυσικοποίησης, ως μοναδικής για την ανάκτηση των οικολογικών διεργασιών του φυσικού κεφαλαίου, στις αρχές δεκαετίας του ’90 και από εκεί στην θεσμοθέτηση της Αποκατάστασης της Φύσης μέσω του σχετικού Κανονισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης μόλις το 2024 - https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/1991/oj?locale=el.

Με την έκρηξη του οικολογικού ζητήματος της τελευταίας 50ετίας και τη συνειδητοποίηση των κινδύνων που ενέχει η άκριτη καταστροφή των οικοσυστημάτων στο όνομα μιας κατ’ ευφημισμό «ανάπτυξης», η μέθοδος της επαναφυσικοποίησης υποβαθμισμένων ή και κατεστραμμένων οικοσυστημάτων κατέκτησε πρωταγωνιστικό ρόλο στον αγώνα ανάκτησης της υγείας του περιβάλλοντος. Συστάθηκαν Ινστιτούτα Φυσικής Μηχανικής στην πλειοψηφία των κρατών μελών της Ένωσης, η μέθοδος της επαναφυσικοποίησης θεσμοθετήκε ως μάθημα σε τεχνικά Ινστιτούτα και εκκίνησε ο καθημερινός αγώνας οικολογικής αποκατάστασης μιας πληθώρας κακοποιημένων ποταμών και ρεμάτων, πρανών, υγροτόπων και ευαίσθητων τοπίων, με θαυμαστά αποτελέσματα. Η θεσμοθέτηση του Κανονισμού περί Αποκατάστασης της Φύσης ήρθε στη συνέχεια για να συνοψίσει και να μεταφέρει θεωρητικές προσπάθειες, επιμέρους νομοθετήματα και παρεμβάσεις δεκαετιών στο πεδίο των δεσμευτικών κοινοτικών νόμων, στο όνομα της ανάκτησης και της διατήρησης της υγείας του περιβάλλοντος.

Σε αυτό το σημαντικό κεφάλαιο Οικολογικής Μετάβασης εντάσσεται και η δεξιότεχνη μετατροπή μιας περιοχής γηπέδων γκολφ στην ανατολική ακτή της Μ. Βρετανίας σε Φυσικό Καταφύγιο Άγριας Ζωής, με χρήση των μεθόδων της επαναφυσικοποίησης ή και της Αποκατάστασης της Φύσης. Σε αυτό το σημαντικό κεφάλαιο θα έπρεπε να ενταχθεί επιτακτικά - και δίχως πολλά-πολλά - η επαναφυσικοποίηση των ρημαγμένων τοπίων της χώρας μας, των υποβαθμισμένων υγροτόπων και των κακοποιημένων ποταμών και ρεμάτων της. Ελάχιστα λόγια και έργα πολλά που λένε.

ΟΥΤΕ ΚΑΝ ΣΤΑ ΛΟΓΙΑ!

Εκεί που υπήρχαν 300 στρέμματα γηπέδων γκολφ επεκτείνεται σήμερα ένα εξαίσιο υγροτοπικό οικοσύστημα με καλαμιώνες, λιβάδια και αμμοθίνες γεμάτες παράκτιους θάμνους. Για να διαμορφωθεί το υγροτοπικό οικοσύστημα μετακινήθηκαν 52.000 κ.μ. γης, ποσότητα ίση με τον όγκο 21 ολυμπιακών πισίνων και φυτεύτηκαν περισσότερα από 35.000 ενδημικά φυτά, όπως το ιπποφαές, το σπάρτο, οι γιδοϊτιές και οι ακανθόπρουνοι, ενώ για την επαναφυσικοποίηση των λιβαδιών χρησιμοποιήθηκε η τριγωνέλλα και σπόροι άγριου καρότου, αχίλλειας, λεβαντίνης και κόκκινου τριφυλλιού.

Πρόκειται για το Φυσικό Καταφύγιο Sandilands Nature Reserves, στις ακτές της κομητείας του Λίνκολνσαϊρ, στη Μεγάλη Βρετανία, το οποίο άνοιξε στο κοινό μόλις στις 26 Σεπτεμβρίου, μετά από μία 6ετία δημιουργικού σχεδιασμού, διαβουλεύσεων και έργων Αποκατάστασης της Φύσης - ή επαναφυσικοποίησης αν θέλουμε. Στόχος του εγχειρήματος η ανάκτηση της άγριας ζωής μέσω της δημιουργίας ενός δικτύου διαφορετικών τύπων φυσικού περιβάλλοντος - ενδιαιτημάτων - για τη διαμονή, διατροφή, ανάπαυση και αναπαραγωγή πουλιών, εντόμων, αμφίβιων και άλλων έμβιων.

Η σπουδαιότητα του Sandilands Nature Reserves οφείλεται ως επί το πλείστο στην χωροθεσία του:
- Το Καταφύγιο δεν αποτελεί μεμονωμένο γεγονός αλλά μέρος του παράκτιου πάρκου Λίνκολνσαϊρ, των 35.000 στρεμμάτων, που περιλαμβάνει παραλίες, αμμόλοφους, υγρότοπους, αλμυρόβαλτους, παράκτιες λιμνοθάλασσες και καλαμιώνες. Η δημιουργία του έρχεται να προσθέσει ένα ακόμη κομμάτι σε ένα ευρύ δίκτυο οικοτόπων κατά μήκος της ανατολικής ακτής της Μεγάλης Βρετανίας, ιδιαίτερα σημαντικού για την διατήρηση και την προστασία της άγριας ζωής όταν η καθημερινή απώλεια και ο κατακερματισμός των οικοτόπων καθιστούν ολοένα και πιο δύσκολη την ολοκλήρωση των μεταναστευτικών κύκλων πολλών ειδών.
- Το Καταφύγιο αναπτύσσεται στον άξονα της μεταναστευτικής οδού της ανατολικής ακτής, μιας από τις κυριότερες της Ευρώπης. Χιλιάδες πουλιά ταξιδεύουν κάθε χρόνο κατά μήκος της ανατολικής ακτής μεταξύ της Αρκτικής, των περιοχών αναπαραγωγής στις βορειοευρωπαϊκές χώρες και εκείνων της διαχείμασης νοτιότερα. Η συμβολή του στη δημιουργία ενός νέου μωσαϊκού οικοτόπων έρχεται να ευνοήσει αρκετά είδη όπως οι καλημάνες, τα μπεκατσίνια, τα γλαρόνια και οι γλάροι και να προσφέρει στάση σε μεταναστευτικά όπως οι μεγαλόραμψες, οι μαυρότρυγγες και οι χουλιαρομύτες.

«Η μετατροπή των γηπέδων γκολφ στο Φυσικό Καταφύγιο άνοιξε ένα νέο κεφάλαιο για την περιοχή, προσφέροντας περισσότερο χώρο στη φύση και δημιουργώντας νέες ευκαιρίες για τους ανθρώπους να βιώσουν τις εικόνες, τους ήχους και τις εποχιακές εναλλαγές του παράκτιου μετώπου», δήλωσε στέλεχος της National Trust, μίας από τις μεγαλύτερες φιλανθρωπικές οργανώσεις προστασίας της φύσης και της πολιτιστικής κληρονομιάς στην Ευρώπη, η οποία πρωτοστάτησε στην αγορά της έκτασης και στη δημιουργία του Καταφυγίου. «Ενώ μέχρι πριν λίγα χρόνια αυτός ο τόπος ήταν φτιαγμένος για να κυλάει μια μπάλα του γκολφ, σήμερα μπορεί να προσφέρει καταφύγιο σε ένα πουλάκι, που θα χωρούσε σε ένα κουτάλι σούπας, για να σταματήσει και να ξεκουραστεί μετά από χιλιάδες μίλια ταξιδιού. Δεν είναι υπέροχο;»

Λέγεται ότι η δημιουργία του Φυσικού Καταφυγίου Sandilands Nature Reserves αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα παραδείγματα Αποκατάστασης της Φύσης ή Οικολογικής Ανάκτησης - διαδικασίας επαναφοράς υποβαθμισμένων ή και κατεστραμμένων οικοσυστημάτων σε υγιή λειτουργική κατάσταση - η οποία έχει θεσμοθετηθεί ως δεσμευτικός Κανονισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2024 - ΕΕ/2024/1991 (Nature Restoration Law). Δεν το αμφιβάλλουμε αλλά και δεν το γνωρίζουμε. Το μόνο που γνωρίζουμε είναι ότι μία πλειάδα περιπτώσεων Οικολογικής Ανάκτησης οικοσυστημάτων - ρεμάτων και ποταμών, υγροτόπων, αγροτικού ή και δασικού κεφαλαίου, παράκτιων μετώπων, ή και ευαίσθητων τοπίων - αντιμετωπίστηκαν αξιοθαύμαστα ανά την Ευρώπη πολύ πριν την θεσμοθέτηση της Οδηγίας, πράγμα το οποίο δεν αποτολμήθηκε ποτέ στη χώρα μας παρά τις θαυμάσιες ευκαιρίες οι οποίες παραμένουν ακόμη ενεργές.
- Να αναφερθούμε στην περίπτωση της λιμνοθάλασσας της Ψήφτας των 500 στρεμμάτων, στο κατώφλι της χερσονήσου των Μεθάνων, με τους πλούσιους καλαμιώνες, τους βάλτους και τα 89 είδη πουλιών που φιλοξενούνται περιστασιακά, κηρυγμένη μεν από το ΥΠΟ ως «περιοχή εξαίρετου φυσικού κάλλους», αλλά αφημένη να ρημάζει με υπευθυνότητα της Περιφέρειας Αττικής;
- Να αναφερθούμε στα παράκτια αμμοθινικά οικοσυστήματα ανά τη χώρα, αφημένα στο έλεος της δόμησης, του μαζικού τουρισμού και του κάθε περαστικού;
- Να αναφερθούμε στην περίπτωση του υγροτόπου των Λεγραινών, προστατευόμενου Α' Προτεραιότητας, θύμα των παράνομων παρεμβάσεων και των μπαζωμάτων;

Μετά ταύτα, είμαστε σίγουροι ότι είναι σχεδόν απίθανο να αποκτήσει η χώρα το δικό της Sandilands Nature Reserves τουλάχιστον ως εφαρμογή του Κανονισμού περί Αποκατάστασης της Φύσης, χάρη στη βαθιά κρίση αντιπροσώπευσης που μαστίζει το πολιτικό σύστημα, ανίκανο να αντιστοιχηθεί με τις κοινωνικές και περιβαλλοντικές δυναμικές του χώρου και να ικανοποιήσει πραγματικές καταστάσεις κοινωνικών και περιβαλλοντικών αιτημάτων.

- Θες για το ανεπίλυτο χάος στο πεδίο των χρήσεων γης λόγω του ελλιπούς χωροταξικού σχεδιασμού και της ανολοκλήρωτης νομοθεσίας σχετικά με τις προστατευόμενες περιοχές,
- θες για τη ακατανόητη έλλειψη επαρκών επιστημονικών δεδομένων σχετικά με τα εγχώρια οικοσυστήματα,
- θες για τις αναμενόμενες αντιδράσεις από παραγωγικούς τομείς που θεωρούν ότι θα τους θιχθούν συμφέροντα,
- θες για την χαοτική πολυδιάσπαση των αρμοδιοτήτων μεταξύ υπουργείων, περιφερειών, αποκεντρωμένων διοικήσεων και δήμων, που καθιστούν την ανάγκη της συνεκτικής διαχείρισης της γης, των δασών και των υδάτων, πραγματικό γόρδιο δεσμό,
- θες για την κυβερνητική προτεραιοποίηση της ταχείας εξάπλωσης των ΑΠΕ σε βουνά, λίμνες, αγροτικές εκτάσεις και ποτάμια, που έρχεται σε ευθεία σύγκρουση με την ανάγκη διατήρησης των φυσικών οικοσυστημάτων,
- θες γιατί η χρηματοδότηση των παρεμβάσεων αυτού του τύπου δεν προέρχεται από τα ευρωπαϊκά ταμεία αλλά επιβαρύνει το κάθε κράτος μέλος, πιθανά μέσω της απορρόφησης πόρων από διάφορα Ταμεία,
θα υποθέταμε ότι το πολιτικό σύστημα θα παρέμενε στο γνωστό λαϊκισμό της κούφιας ρητορικής με τη διάχυτη εφαρμογή του Κανονισμού περί Αποκατάστασης της Φύσης αποκλειστικά και μόνο στα λόγια!

Αλλά ούτε καν κι ‘αυτό: Κουβέντα για το σπουδαίο νομοθέτημα από τον Πρωθυπουργό, από την ημέρα της έγκρισης στις 17 Ιουνίου 2024 έως σήμερα, κουβέντα από τους λοιπούς της κυβερνητικής ομήγυρης, κουβέντα στα προγράμματα των πολιτικών σχηματισμών στα πρόθυρα των εκλογών, κουβέντα και από τον μπροστάρη του «πράσινου» μετασχηματισμού του Λεκανοπεδίου, Περιφερειάρχη Αττικής, αφοσιωμένου ως γνωστό στο θεάρεστο έργο της μετατροπής των αττικών ρεμάτων σε οχετούς για την συμπλήρωση του αποχετευτικού συστήματος (sic!!!). Ούτε καν στα λόγια!

02/10/2026

Υπάρχουν περιοχές με άγρια ομορφιά στην Αθήνα που ένας Αθηναίος δύσκολα θα πίστευε ότι υπάρχουν στο λεκανοπέδιο. Ανάμεσά τους και η Γειτονιά της Κίρκης, μια γωνιά δίπλα στο ανοιχτό τμήμα του ποταμού Κηφισού στη Νέα Φιλαδέλφεια. Θυμίζει περισσότερο χωριό παρά αστικό τοπίο: σπίτια χτισμένα δίπλα στο ποτάμι και δέντρα, μαζί με την πανίδα της περιοχής (αλεπούδες, κουνάβια, πάπιες), συνθέτουν ένα σκηνικό που μοιάζει να έχει ξεφύγει από άλλη εποχή. Μια διαφορετική μορφή συγκατοίκησης, πιο άμεση και εναρμονισμένη με το φυσικό περιβάλλον, επιβιώνει μέσα στον πυκνοδομημένο αστικό ιστό.

Το «επαρχιακό» ωστόσο προφίλ της εικόνας χαλάει απότομα κατά την επίσκεψη του Documento, καθώς από το ποτάμι αναδίδεται έντονη οσμή λυμάτων, ενώ τα νερά του κυλούν με καφέ, θολό και μη διαυγές χρώμα. «Τα περιστατικά μόλυνσης του ποταμού λαμβάνουν χώρα δεκαετίες» λέει στο Documento η Χρυσάνθη Γεωργίου, κάτοικος της περιοχής και πρόεδρος του συλλόγου Πολίτες υπέρ των Ρεμάτων – ΡΟΗ και συνεχίζει: «Ωστόσο, από τις αρχές του 2024 η κατάσταση άλλαξε ποιοτικά. Η ρύπανση απέκτησε σχεδόν μόνιμο χαρακτήρα και πλέον δεν πρόκειται για μεμονωμένα επεισόδια αλλά για μια συνεχή περιβαλλοντική υποβάθμιση».

Οπως χαρακτηριστικά τονίζει «στο ποτάμι καταλήγουν υγρά απόβλητα από βιομηχανικές, βιοτεχνικές δραστηριότητες που λειτουργούν κατά μήκος της λεκάνης του Κηφισού. Παράλληλα, επί χρόνια παρατηρούνται μεγάλες και αιφνίδιες παροχές υγρών με έντονη δυσοσμία, οι οποίες σχετίζονται με το σύστημα αποχέτευσης και την ευρύτερη λειτουργία του Κέντρου Επεξεργασίας Λυμάτων. Τρίτον, είναι γνωστό ότι υπάρχουν παράνομες συνδέσεις σε αγωγούς ομβρίων, καθώς και ασυνείδητες απορρίψεις αποβλήτων μέσω φρεατίων, από τα οποία τα υγρά καταλήγουν απευθείας στον Κηφισό».

Καλλιέργεια ατιμωρησίας

Η κατάσταση κορυφώθηκε τον Ιανουάριο του 2026, όταν για περισσότερο από έναν μήνα καταγράφηκαν σχεδόν μηδενικά επίπεδα διαλυμένου οξυγόνου στο φυσικό τμήμα του Κηφισού, σύμφωνα και με μετρήσεις του ΕΛΚΕΘΕ. Ακολούθησε μαζικός θάνατος ψαριών και υδρόβιων οργανισμών, ενώ πολλά είδη πουλιών, μεταξύ αυτών ερωδιοί, εγκατέλειψαν την περιοχή, πλήττοντας σοβαρά το οικοσύστημα. Το τραγικό είναι ότι εκεί όπου άλλοτε έπαιζαν τα παιδιά τους στα καθαρά νερά του ποταμού, οι κάτοικοι έφτασαν να ρίχνουν νερό με λάστιχα στον Κηφισό, παλεύοντας να δώσουν λίγο οξυγόνο στα νερά και να σώσουν τα χέλια που σπαρταρούσαν.

Δεν υπάρχει πρόληψη. Δεν υπάρχει μόνιμη περιβαλλοντική αστυνόμευση ούτε συνεχής παρακολούθηση της ποιότητας των υδάτων, ώστε η πηγή της ρύπανσης να εντοπίζεται άμεσα. Συχνά, όπως μας καταγγέλλουν οι κάτοικοι, οι αρμόδιες υπηρεσίες φτάνουν ακόμη και δύο ή τρεις ημέρες μετά το περιστατικό, όταν η ρύπανση έχει ήδη παρασυρθεί από τη ροή του νερού. Ετσι, τα στοιχεία χάνονται, οι υπεύθυνοι δεν εντοπίζονται και καλλιεργείται ένα επικίνδυνο αίσθημα ατιμωρησίας.

Ιδια κατάσταση παντού

Παρόμοια κατάσταση περιγράφει και η Ροδούλα Κωνσταντινίδου, γεωλόγος μηχανικός – ωκεανογράφος (ΜSc), μελετήτρια Περιβαλλοντικών για την Πικροδάφνη. Κάθε Κυριακή το Δίκτυο Πολιτών για τη Διάσωση του Ρέματος της Πικροδάφνης μαζί με κατοίκους πραγματοποιεί περιπολίες κατά μήκος του ρέματος, μαζεύει σκουπίδια, καταγράφει τα περιστατικά μόλυνσης της άγριας πανίδας και χλωρίδας, σε μια προσπάθεια προστασίας του ρέματος, αλλά και καλλιέργειας περιβαλλοντικής κουλτούρας και παιδείας, σε μια εποχή που αυτές απουσιάζουν. Το κράτος παραμένει παντελώς αδιάφορο, αντιμετωπίζοντας τα ρέματα με τη νοοτροπία ότι είναι απλώς οχετοί.

Η ίδια αναφέρει ως κυριότερη πηγή μόλυνσης τα τέσσερα αντλιοστάσια της περιοχής γύρω από το ρέμα (Αγίου Βασίλειου, Τρεμπεσίνας, Βεργίνας και Ελλης και Αναπήρων Πολέμου). Η μυρωδιά είναι αφόρητη και πολλοί κάτοικοι έχουν συνεχώς τα παράθυρα κλειστά κατά τις περιόδους μόλυνσης.

Το ΕΛΚΕΘΕ επιβεβαιώνει, η ΕΥΔΑΠ αρνείται τις ευθύνες
Το Documento επικοινώνησε και με το ΕΛΚΕΘΕ, το οποίο επιβεβαίωσε ουσιαστικά ότι ο ποταμός Κηφισός και το ρέμα της Πικροδάφνης παρουσιάζουν χαμηλότερη ποιοτική κατάσταση βάσει των φυσικοχημικών και βιολογικών παραμέτρων. Επισήμανε δε στην απάντησή του ότι «η διατήρηση των ποταμών σε καλή οικολογική κατάσταση δεν αφορά μόνο την προστασία της φύσης, αλλά συνδέεται άμεσα με την ποιότητα ζωής, τη δημόσια υγεία και την οικονομική δραστηριότητα».

Από την άλλη επικοινωνήσαμε και με την ΕΥΔΑΠ η οποία αρνήθηκε επί της ουσίας τις καταγγελίες, ότι από αυτήν προέρχεται η ρύπανση του Κηφισού. Αναφορικά με το ρέμα της Πικροδάφνης, η ΕΥΔΑΠ αναφέρει όμως ότι παρακολουθούν τα συστήματα και τηρούν τα προβλεπόμενα, αλλά υπερχειλίσεις των αντλιοστασίων «την τελευταία δεκαετία δεν έχουν υπάρξει παρότι έχουν συμβεί και έχουν αντιμετωπιστεί επαρκώς σημαντικές βλάβες στα αντλιοστάσια ακαθάρτων. Η πλέον πρόσφατη υπερχείλιση στο ρέμα που συνέβη έγινε το 2016 έπειτα από πρωτοφανή βλάβη και διήρκεσε πολύ λίγες ώρες». Επισημαίνει δε ότι «διαθέτει στην αρμοδιότητά της τρία αντλιοστάσια, ένα στον Δήμο Αλίμου και δύο στον Δήμο Αγίου Δημητρίου. Ο Δήμος Αγίου Δημητρίου διαθέτει, λειτουργεί και συντηρεί δύο ακόμη αντλιοστάσια για τα οποία η ΕΥΔΑΠ δεν έχει καμία αρμοδιότητα».

Τελικά, και αυτό το πρόβλημα καταλήγει στο γνωστό ελληνικό χάος των αρμοδιοτήτων, με τους φορείς να αλληλομεταθέτουν τις ευθύνες και τον κόσμο να τρελαίνεται στην κυριολεξία, ψάχνοντας να βρει την άκρη.

Δυσοσμία, λύματα και συνεχή υποβάθμιση του περιβάλλοντος καταγγέλλουν οι πολίτες με το κράτος να αδιαφορεί.