25/09/2026
गोरखाबाट न्यूयोर्कसम्म: युवा, जलवायु र भावी पुस्ताको भविष्य जोड्दै राकेश राजभाट
न्यूयोर्क — संयुक्त राष्ट्रसंघ महासभाको अवसरमा विश्वको ध्यान न्यूयोर्कतर्फ केन्द्रित भइरहेका बेला UN Headquarters आसपास जलवायु न्याय, हिमालय र भावी पुस्ताको भविष्यबारे आवाज उठाइरहेका नेपाली युवामध्ये एक हुन्—गोरखाका राकेश राजभाट।
न्यूयोर्कमा जलवायु न्यायका सन्देशसहित देखिएका राजभाटका लागि यो केवल एउटा अन्तर्राष्ट्रिय कार्यक्रम वा तस्बिरमा सीमित उपस्थिति होइन। नेपालका स्थानीय समुदायमा युवा, शिक्षा, प्रविधि र अवसरसँग जोडिएर काम गर्दाका अनुभवलाई उनले अहिले जलवायु जिम्मेवारी र मानवताको साझा भविष्यसँग जोडेर हेर्न थालेका छन्।
उनको सोचको सुरुवात ठूलो विश्व मञ्चबाट होइन, आफ्नै समुदाय र विद्यालयका विद्यार्थीबाट हुन्छ।
गोरखाको पालुङटार र लमजुङको सुन्दरबजारमा विद्यालय तहका विद्यार्थीलाई AI, ICT, डिजिटल सीप, समस्या समाधान र परियोजनामा आधारित सिकाइसँग जोड्ने कार्यक्रम सञ्चालन गरिएका छन्। यस्ता कार्यक्रममार्फत विद्यार्थीलाई प्रविधिको प्रयोगकर्ता मात्र नभई आफ्नै समुदायका समस्या पहिचान गर्न र समाधान सिर्जना गर्न सक्ने पुस्ताका रूपमा विकास गर्ने प्रयास गरिएको छ।
राजभाटको दृष्टिमा युवा विकासको अर्थ केही दिनको तालिम वा प्रमाणपत्र बाँड्नु मात्र होइन।
“हामी युवालाई ‘तिमीहरू देशको भविष्य हौ’ भन्छौँ। तर उनीहरूलाई आज अवसर, सीप र जिम्मेवारी दिएनौँ भने त्यो केवल भाषण हुन्छ। युवालाई भविष्य पर्खिन होइन, आजैदेखि भविष्य बनाउन तयार गर्नुपर्छ।”
यसै सोचबाट उनले प्रविधि र सीपसँगै ‘पढ्दै–कमाउँदै’, परियोजनामा आधारित सिकाइ, उद्यमशीलता र स्थानीय अवसर सिर्जनालाई जोडेर हेर्दै आएका छन्।
उनको दीर्घकालीन सोच अझ फराकिलो छ—नेपालका गाउँ र साना सहरमा जन्मिएको बच्चाले गुणस्तरीय शिक्षा र आधुनिक प्रविधिको अवसरका लागि आफ्नो ठाउँ छोड्नैपर्ने अवस्था नहोस्। युवाले विश्वस्तरीय सीप सिक्न सकून्, स्थानीय समस्या समाधान गर्न सकून्, उद्यम र रोजगारी सिर्जना गर्न सकून् र आफ्नै समुदायमा सम्मानजनक भविष्य देख्न सकून्।
स्थानीय समस्यादेखि विश्वव्यापी जिम्मेवारीसम्म
गोरखा र लमजुङका विद्यार्थीहरूसँग प्रविधि र भविष्यको कुरा गरिरहेका राजभाट अहिले न्यूयोर्कमा किन जलवायु न्यायको कुरा गरिरहेका छन्?
उनका लागि यी दुई फरक विषय होइनन्।
“हामीले बच्चालाई AI, प्रविधि र भविष्यका सीप सिकाइरहेका छौँ। तर उनीहरूलाई बस्न योग्य पृथ्वी नै दिन सकेनौँ भने त्यो विकासको अर्थ के रहन्छ? भविष्यका लागि सक्षम युवा र भविष्यका लागि सुरक्षित पृथ्वी—दुवै सँगसँगै चाहिन्छ।”
यही विचार उनको विकाससम्बन्धी दृष्टिकोणको केन्द्रमा देखिन्छ।
उनका अनुसार विकासलाई केवल सडक, भवन, प्रविधि वा आर्थिक वृद्धिको तथ्यांकबाट मापन गर्नु पर्याप्त हुँदैन। विकासले मानिसलाई अवसर दिनुपर्छ, समुदायलाई बलियो बनाउनुपर्छ, प्रकृतिसँग सन्तुलन कायम गर्नुपर्छ र आजको प्रगतिले भोलिको पुस्ताको अधिकार खोस्नु हुँदैन।
त्यसैले उनको सोचमा अन्तरपुस्ता जिम्मेवारी—Intergenerational Stewardship विशेष महत्त्व राख्छ।
आजको पुस्ताले गर्ने निर्णयको परिणाम दशकौँपछि जन्मिने पुस्ताले समेत भोग्ने भएकाले नेतृत्व र विकासले तत्कालको उपलब्धिभन्दा धेरै टाढासम्म सोच्नुपर्ने उनको धारणा छ।
‘हिमालयको समस्या हिमालयमै सीमित हुँदैन’
न्यूयोर्कमा राजभाटले उठाएको अर्को प्रमुख विषय हिमालय र पानी हो।
हिमालयलाई उनी नेपालको प्राकृतिक पहिचानका रूपमा मात्र होइन, लाखौँ मानिसको पानी, जीवन र भविष्यसँग जोडिएको प्रणालीका रूपमा हेर्छन्। त्यसैले पर्वतीय क्षेत्रमा देखिने जलवायु परिवर्तनको असरलाई कुनै एउटा देशको सीमाभित्रको समस्या मात्र ठान्न नहुने उनको भनाइ छ।
“पानीले पासपोर्ट बोक्दैन, हावाले सीमा चिन्दैन र जलवायु परिवर्तन नक्साको रेखामा रोकिन्न। हिमालय जोगाउनु नेपालको मात्रै जिम्मेवारी होइन; पृथ्वीको भविष्य एकअर्कासँग जोडिएको छ।”
उनका लागि जलवायु न्यायको बहसमा अर्को प्रश्न पनि महत्त्वपूर्ण छ—आजका निर्णयहरूको मूल्य कसले तिर्छ?
त्यसको उत्तरमा उनी फेरि बालबालिका र भावी पुस्तातर्फ फर्कन्छन्।
“आज निर्णय गर्ने टेबलमा नबसेका बच्चाहरूले भोलि हाम्रा निर्णयको परिणाम भोग्नेछन्। त्यसैले भावी पुस्ताको हितलाई आजको निर्णय प्रक्रियामै प्रतिनिधित्व गर्नुपर्छ।”
गोरखाको जरा, विश्वलाई हेर्ने दृष्टि
राजभाट आफ्नो स्थानीय पहिचानलाई विश्वव्यापी सोचको विपरीत ठान्दैनन्। बरु जरा जति बलियो हुन्छ, संसारसँग जोडिने आधार त्यति नै बलियो हुने उनको विश्वास छ।
उनको दृष्टिमा बलियो राष्ट्र निर्माणको सुरुवात बलियो समुदायबाट हुन्छ—जहाँ शिक्षा राम्रो हुन्छ, युवा सक्षम हुन्छन्, स्थानीय अर्थतन्त्र चलायमान हुन्छ, प्रविधि जनजीवन सुधार्न प्रयोग हुन्छ र प्रकृतिलाई भावी पुस्ताको सम्पत्तिका रूपमा हेरिन्छ।
त्यसपछि मात्र त्यो सोच राष्ट्र र विश्वसँग जोडिन्छ।
“हामी आफ्नो गाउँबाट सुरु गर्छौँ, समुदाय बलियो बनाउँछौँ, देशलाई अगाडि बढाउँछौँ। तर अन्तिम सत्य एउटै हो—हाम्रो पृथ्वी एउटै छ र मानवताको भविष्य साझा छ।”
न्यूयोर्कको उपस्थितिलाई पनि राजभाट उपलब्धिको अन्तिम बिन्दुभन्दा सिकाइ र जिम्मेवारीको अर्को चरणका रूपमा हेर्छन्।
विश्वका फरक भूगोल, संस्कृति र परिस्थितिबाट आएका मानिसहरूका समस्या फरक देखिए पनि उनीहरूको आधारभूत चाहना धेरै हदसम्म समान रहेको उनको अनुभव छ—सुरक्षित भविष्य, अवसर, सम्मान र आफ्ना सन्तानका लागि अझ राम्रो संसार।
गोरखाका विद्यालयका विद्यार्थीबाट सुरु भएर न्यूयोर्कमा जलवायु न्यायको सन्देशसम्म पुगेको राजभाटको यात्रालाई त्यसैले एउटै सूत्रले जोड्छ—युवा पुस्तालाई केवल भविष्य हस्तान्तरण गर्ने होइन, उनीहरूका लागि त्यो भविष्य अझ राम्रो अवस्थामा छोड्ने जिम्मेवारी।
उनको सन्देश पनि त्यही छ:
“हामीलाई केवल सफल पुस्ता होइन, जिम्मेवार पुस्ता चाहिएको छ—प्रविधि बुझ्ने, आफ्नो जरा नबिर्सने, मानवतालाई विभाजनभन्दा माथि राख्ने र आफूभन्दा पछाडि आउने पुस्ताका लागि सोच्ने पुस्ता। जरा बलियो बनाऔँ, युवालाई अवसर दिऔँ, प्रकृतिलाई जोगाऔँ। किनकि देशका सीमा फरक भए पनि हाम्रो घर एउटै हो—यो पृथ्वी।”