Cipitcclub

เว็บไซต์

Cipitcclub ชมรมผู้พิพากษาสมทบในศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลาง

เมื่อวันที่ 19 ตุลาคม 2569คณะกรรมการชมรมผู้พิพากษาสมทบในศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลาง เข้าแสดงความยินดี...
20/10/2026

เมื่อวันที่ 19 ตุลาคม 2569
คณะกรรมการชมรมผู้พิพากษาสมทบในศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลาง เข้าแสดงความยินดีกับคณะผู้บริหารศาล และหารือแนวทางความร่วมมือทางวิชาการ และการสนับสนุนการปฏิบัติหน้าที่ของผู้พิพากษาสมทบ

นำโดยท่านเกศรา มัญชุศรี ประธานชมรมฯ ในโอกาสเข้าแสดงความยินดีกับคณะผู้บริหารศาลที่เข้ารับตำแหน่งใหม่ ในการนี้ ได้ร่วมหารือเกี่ยวกับแนวทางการประสานความร่วมมือด้านวิชาการ การจัดสัมมนาวิชาการ ตลอดจนแนวทางการส่งเสริมและสนับสนุนการปฏิบัติหน้าที่ของผู้พิพากษาสมทบ เพื่อเสริมสร้างความรู้ ความเข้าใจ และเพิ่มประสิทธิภาพในการปฏิบัติหน้าที่ให้สอดคล้องกับภารกิจของศาล

นอกจากนี้ ชมรมผู้พิพากษาสมทบฯ ได้มอบเงินจำนวน 50,000 บาท เพื่อสนับสนุนโครงการจิตอาสา “รวมใจเป็นหนึ่ง ส่งถึงผู้ประสบอุทกภัย” ของศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลาง ซึ่งมีวัตถุประสงค์เพื่อให้ความช่วยเหลือทั้งบุคลากรภายในศาลและประชาชนทั่วไปที่ได้รับผลกระทบจากอุทกภัย อันสะท้อนถึงความร่วมมืออันดีระหว่างศาลและชมรมผู้พิพากษาสมทบฯ ตลอดจนความมีจิตสาธารณะและความเอื้ออาทร ในการร่วมแบ่งปันน้ำใจเพื่อบรรเทาความเดือดร้อนแก่ผู้ประสบภัยและสร้างสรรค์ประโยชน์แก่สังคมส่วนรวม

๑๓ ตุลาคม วันนวมินทรมหาราชน้อมรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณตราบนิรันดร์ข้าพระพุทธเจ้า ชมรมผู้พิพากษาสมทบในศาลทรัพย์สินทางปัญญา...
12/10/2026

๑๓ ตุลาคม วันนวมินทรมหาราช
น้อมรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณตราบนิรันดร์
ข้าพระพุทธเจ้า ชมรมผู้พิพากษาสมทบในศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลาง

บรรยายพิเศษวิชาการ ครั้งที่ 2 ในหัวข้อ AI ขึ้นศาล ลิขสิทธิ์จะตัดสินกันอย่างไร? : แนวทางพิจารณาคดีละเมิดลิขสิทธิ์ที่เกี่ย...
22/09/2026

บรรยายพิเศษวิชาการ ครั้งที่ 2 ในหัวข้อ AI ขึ้นศาล ลิขสิทธิ์จะตัดสินกันอย่างไร? : แนวทางพิจารณาคดีละเมิดลิขสิทธิ์ที่เกี่ยวข้องกับปัญญาประดิษฐ์ได้รับเกียรติจาก ท่านสมชาย รัตนชื่อสกุล และท่านวรีรัตน์ ศรีสถิตย์วัฒนา ผู้พิพากษาสมทบในศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลาง

การจัดบรรยายเชิงวิชาการในครั้งนี้ เพื่อเสริมสร้างองค์ความรู้ และพัฒนาศักยภาพการปฏิบัติหน้าที่ของผู้พิพากษาสมทบ อันเป็นกลไกสำคัญในการสนับสนุนงานพิจารณาพิพากษาคดีด้านทรัพย์สินทางปัญญา ให้มีความถูกต้อง เที่ยงธรรม สอดคล้องกับหลักกฎหมายและมาตรฐานสากล เพื่อเสริมสร้างและเพิ่มพูนความรู้ให้แก่ท่านผู้พิพากษา ผู้พิพากษาสมทบ และผู้ประนอม กรณีมีข้อพิพาทหรือคดีในความรับผิดชอบ

⚓️ Maritime Law Updates!! ⚓️🚢 Beijing Convention : เมื่อการขายเรือโดยศาลมีผลข้ามพรมแดนเมื่อเรือถูกศาลขายทอดตลาดในประเทศห...
18/09/2026

⚓️ Maritime Law Updates!! ⚓️

🚢 Beijing Convention : เมื่อการขายเรือโดยศาลมีผลข้ามพรมแดน

เมื่อเรือถูกศาลขายทอดตลาดในประเทศหนึ่ง เหตุใดเจ้าหนี้เดิมจึงอาจตามมายึดเรือในอีกประเทศไม่ได้?

เมื่อวันที่ 19 มีนาคม 2569 🇵🇦 ปานามาได้ให้สัตยาบัน อนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยผลระหว่างประเทศของการขายเรือโดยศาล ค.ศ. 2022 (United Nations Convention on the International Effects of Judicial Sales of Ships 2022) หรือ “Beijing Convention on the Judicial Sale of Ships” ส่งผลให้อนุสัญญามีผลใช้บังคับต่อปานามาในวันที่ 15 กันยายน 2569 ตามข้อ 21 วรรค 2

อย่างไรก็ดี วันที่ 15 กันยายน 2569 มิใช่วันที่อนุสัญญาเริ่มมีผลใช้บังคับเป็นครั้งแรกในระดับระหว่างประเทศ เพราะอนุสัญญามีผลใช้บังคับโดยทั่วไปมาตั้งแต่วันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2569 แล้ว หากแต่เป็นวันที่พันธกรณีตามอนุสัญญาเริ่มผูกพันปานามาโดยเฉพาะ

🤔 ลองนึกภาพว่าเรือลำหนึ่งจดทะเบียนอยู่ในประเทศ A ถูกเจ้าหนี้ยึดและนำออกขายโดยคำสั่งศาลในประเทศ B ผู้ซื้อชำระราคา รับมอบเรือ และเข้าใจว่าตนได้เรือมาโดยปลอดจากภาระติดพันเดิม

แต่เมื่อเรือเดินทางไปถึงประเทศ C กลับถูกเจ้าหนี้รายเดิมยื่นคำร้องขอกักเรืออีกครั้ง โดยอ้างว่าสิทธิจำนองหรือบุริมสิทธิของตนยังไม่ระงับตามกฎหมายของประเทศ C

⁉️ คำถามสำคัญจึงเกิดขึ้นว่า ผู้ซื้อได้ “เรือลำใหม่ในทางกฎหมาย” จริงหรือไม่ หรือเพียงซื้อเรือลำเดิมที่ยังมีหนี้และสิทธิเรียกร้องของบุคคลอื่นติดตามไปด้วย?

ปัญหานี้เกิดขึ้นได้เพราะเรือเป็นทรัพย์สินที่เคลื่อนที่ข้ามเขตอำนาจศาลอยู่ตลอดเวลา เรือหนึ่งลำอาจมีเจ้าของอยู่ประเทศหนึ่ง จดทะเบียนอีกประเทศหนึ่ง จำนองแก่ธนาคารในอีกประเทศหนึ่ง ถูกกักในท่าเรือต่างประเทศ และถูกขายโดยศาลของประเทศที่เรือเข้าไปอยู่ในขณะนั้น

🕺🏼แม้การขายเรือโดยศาลจะสมบูรณ์ตามกฎหมายของประเทศที่ขาย แต่ที่ผ่านมาไม่ได้หมายความโดยอัตโนมัติว่า ประเทศอื่นจะต้องยอมรับผลของการขายนั้นด้วย

👉 นี่คือช่องว่างที่ United Nations Convention on the International Effects of Judicial Sales of Ships 2022 หรือที่รู้จักกันในชื่อ Beijing Convention on the Judicial Sale of Ships เข้ามาแก้ไข

❤️ หัวใจของอนุสัญญาคือการรับรองว่า เมื่อ judicial sale ดำเนินการโดยชอบและมีการออก certificate of judicial sale ตามข้อ 5 แล้ว การขายนั้นย่อมมีผลในรัฐภาคีอื่น โดยทำให้ผู้ซื้อได้รับ clean title กล่าวคือ ได้กรรมสิทธิ์ในเรือโดยปลอดจากการจำนองและสิทธิเหนือตัวเรือเดิมตามขอบเขตที่อนุสัญญากำหนด

กล่าวอีกนัยหนึ่งคือ แต่เดิม ก่อนมีระบบการรับรองข้ามพรมแดน เจ้าหนี้อาจหวังว่า แม้เรือถูกขายไปแล้วในประเทศหนึ่ง เจ้าหนี้ดังกล่าวก็ยังสามารถอาศัยสิทธิเหนือตัวเรือเพื่อขอกักเรืออีกครั้งเมื่อเรือเดินทางเข้าสู่อีกประเทศหนึ่ง

🐳 ภายใต้ความสัมพันธ์ระหว่างรัฐภาคี และเมื่อการขายเรือเป็นไปตามเงื่อนไขของ Beijing Convention ช่องทางในการติดตามกักเรือลำเดิมเพื่อบังคับตามสิทธิเรียกร้องที่เกิดขึ้นก่อนการขายจะถูกจำกัดลงอย่างมีนัยสำคัญ ทั้งนี้ ข้อ 8 ของ Beijing Convention กำหนดว่า หากมีการยื่นคำขอกักเรือหรือขอใช้มาตรการอื่นที่มีลักษณะทำนองเดียวกันต่อศาลหรือหน่วยงานตุลาการของรัฐภาคี เพื่อบังคับตามสิทธิเรียกร้องที่เกิดขึ้นก่อน judicial sale ศาลหรือหน่วยงานนั้นต้อง “ยกคำขอ” เมื่อมีการแสดง certificate of judicial sale ตามข้อ 5 และหากเรือถูกกักไว้แล้ว ก็ต้องมีคำสั่ง “ปล่อยเรือ” เว้นแต่การยกคำขอหรือการสั่งปล่อยเรือจะขัดต่อความสงบเรียบร้อยของประชาชนของรัฐนั้นอย่างชัดแจ้ง (manifestly contrary to the public policy of that State)

ดังนั้น บุคคลซึ่งมีหรืออ้างว่ามีสิทธิเรียกร้องทางทะเลหรือสิทธิเหนือตัวเรือดังกล่าว (ไม่ว่าจะเป็นผู้เสียหายจากการชน ผู้รับจำนอง ลูกเรือ อู่ซ่อมเรือ ผู้ให้บริการท่าเรือ ผู้จัดหาเชื้อเพลิง ผู้รับประกันภัยที่รับช่วงสิทธิ หรือเจ้าของสินค้าที่อาจมีสิทธิเรียกร้องเกี่ยวกับเรือ ทั้งนี้ ลักษณะและฐานะของสิทธิย่อมขึ้นอยู่กับกฎหมายที่ใช้บังคับในแต่ละกรณี) ควรปรับเปลี่ยนท่าทีจากการรอติดตามบังคับกับตัวเรือภายหลังการขาย ไปสู่การเข้าร่วมกระบวนการขายและขอรับชำระหนี้จากเงินที่ได้จากการขาย โดยพึงดำเนินการดังต่อไปนี้

• จดทะเบียนการจำนองหรือสิทธิที่ต้องจดทะเบียนให้ถูกต้องตามกฎหมาย
• รักษาชื่อ ที่อยู่ และข้อมูลติดต่อที่ปรากฏในทะเบียนให้เป็นปัจจุบัน เพื่อให้สามารถรับ notice ได้อย่างถูกต้องและทันท่วงที
• ติดตามตำแหน่งและสถานะการกักเรือ
• ตรวจสอบ notice of judicial sale, certificate of judicial sale และคำสั่งที่เกี่ยวข้องในระบบ repository ของ IMO ซึ่งเผยแพร่ผ่านระบบ GISIS
• แจ้ง maritime lien หรือสิทธิเรียกร้องต่อศาลหรือหน่วยงานที่ดำเนินการขายโดยเร็ว
• ยื่นคำขอรับชำระหนี้และหลักฐานภายในกำหนดเวลา
• ตรวจสอบกฎหมายของรัฐที่ขายเกี่ยวกับลำดับบุริมสิทธิและการแบ่งเงิน

อนึ่ง อนุสัญญาไม่ได้กำหนดลำดับก่อนหลังในการรับชำระหนี้ หรือวิธีการแบ่งเงินที่ได้จากการขาย เรื่องดังกล่าวจึงยังคงเป็นไปตามกฎหมายของรัฐที่ดำเนินการขาย ตามข้อ 15(1)(a) ของอนุสัญญา
________________________________________

🤫 ผลต่อผู้ซื้อเรือ: ความเสี่ยงลดลง แต่ due diligence ยังจำเป็น

ประโยชน์โดยตรงของอนุสัญญาคือการเพิ่มความมั่นใจให้ผู้ซื้อและสถาบันการเงินที่ให้สินเชื่อแก่ผู้ซื้อ เพราะลดความเสี่ยงที่เรือจะถูกกักซ้ำจากหนี้หรือสิทธิเก่าภายหลังเปลี่ยนมือ

ความแน่นอนดังกล่าวยังอาจช่วยให้เรือที่ถูกศาลขายได้รับราคาสูงขึ้น เพราะผู้ประมูลไม่จำเป็นต้องหักส่วนลดจำนวนมากเพื่อชดเชยความเสี่ยงจากภาระสิทธิที่มองไม่เห็น อันเป็นประโยชน์ต่อกองเงินที่จะนำมาแบ่งแก่เจ้าหนี้ด้วย (IMO: “IMO welcomes entry into force of the Beijing Convention” — https://www.imo.org/en/mediacentre/pages/whatsnew-2425.aspx)

🙇🏻 อย่างไรก็ดี ผู้ซื้อไม่ควรตรวจเพียงว่ามี certificate of judicial sale หรือไม่ แต่ควรตรวจสอบอย่างน้อยว่า

• รัฐที่ดำเนินการขายเป็นภาคีหรือไม่
• อนุสัญญามีผลต่อรัฐนั้นแล้วในวันที่การขายได้รับคำสั่งหรืออนุมัติหรือไม่
• เรืออยู่ในอาณาเขตของรัฐที่ขายจริงในเวลาขายหรือไม่
• notice ถูกส่งและประกาศตามข้อ 4 หรือไม่
• certificate of judicial sale ออกโดยศาลหรือหน่วยงานที่มีอำนาจตามข้อ 5 หรือไม่
• มีคำสั่งเพิกถอนหรือระงับผลของ judicial sale ซึ่งเผยแพร่ในระบบ repository ตามข้อ 9(3) หรือไม่
• เรือและบุคคลที่จะได้รับการจดทะเบียนมีคุณสมบัติตามกฎหมายของรัฐทะเบียนใหม่หรือไม่
• ผู้ซื้อ ผู้ขาย ผู้ให้สินเชื่อ หรือเจ้าของผลประโยชน์ที่แท้จริงมีข้อจำกัดตามมาตรการคว่ำบาตรหรือกฎหมายป้องกันการฟอกเงินหรือไม่

อย่างไรก็ดี การได้รับ clean title มิได้หมายความว่าผู้ซื้อสามารถนำเรือไปจดทะเบียนหรือประกอบกิจการได้โดยพลัน ผู้ซื้อและตัวเรือยังต้องมีคุณสมบัติตามกฎหมายของรัฐที่จะจดทะเบียนเรือด้วย อีกทั้งยังต้องผ่านการตรวจสอบด้านความมั่นคง มาตรการคว่ำบาตร เจ้าของผลประโยชน์ที่แท้จริง และแหล่งที่มาของเงินตามกฎหมายป้องกันการฟอกเงิน กล่าวโดยเฉพาะเจาะจง certificate of judicial sale จะรับรองว่า “เรือปลอดจากสิทธิเหนือตัวเรือเดิม” แต่ไม่ใช่ใบอนุญาตที่ยกเว้นกฎหมายอื่นทั้งหมดให้แก่ผู้ซื้อ

👨‍✈️ กล่าวอีกนัยหนึ่งก็คือ Clean title จะช่วยตอบโจทย์ว่า “เรือลำนี้ยังติดสิทธิของเจ้าหนี้เดิมหรือไม่” แต่ไม่ได้ตอบว่า “ผู้ซื้อรายนี้มีคุณสมบัติเป็นเจ้าของและนำเรือไปจดทะเบียนหรือใช้งานได้หรือไม่” และเพื่อความชัดเจนเป็นรูปธรรมยิ่งขึ้น ผู้เขียนจึงขอยกตัวอย่างดังนี้

ตัวอย่าง: เรือปานามาลำหนึ่งอยู่ในอาณาเขตของรัฐภาคีและถูกขายโดยศาลหรือหน่วยงานผู้มีอำนาจของรัฐนั้นตามเงื่อนไขของอนุสัญญา โดยมีการออก certificate of judicial sale โดยชอบ ผู้ซื้อจึงได้ clean title ปลอดจากการจำนองและภาระสิทธิเดิม แต่เมื่อบริษัท A ซึ่งเป็นผู้ซื้อขอจดทะเบียนเรือในประเทศใหม่ หน่วยงานทะเบียนยังต้องตรวจสอบเรื่องต่อไปนี้

1. คุณสมบัติของผู้ถือกรรมสิทธิ์เรือ กล่าวคือ กฎหมายของแต่ละประเทศอาจจำกัดว่าใครมีสิทธิถือกรรมสิทธิ์ในเรือที่จดทะเบียนภายใต้ธงของประเทศนั้น เช่น
- ต้องเป็นบุคคลสัญชาติของรัฐนั้น
- ต้องเป็นนิติบุคคลที่จัดตั้งตามกฎหมายของรัฐนั้น
- ต้องมีสัดส่วนผู้ถือหุ้นหรือกรรมการที่มีสัญชาติตามที่กฎหมายกำหนด
- ต้องมีสถานประกอบการหรือผู้แทนอยู่ในประเทศนั้น

ตัวอย่าง: บริษัท A ได้ซื้อเรือโดยชอบและมี clean title แต่ถ้าบริษัท A เป็นบริษัทต่างชาติซึ่งไม่มีคุณสมบัติตามกฎหมายของประเทศที่ประสงค์จะจดทะเบียนเรือ ประเทศนั้นอาจปฏิเสธการจดทะเบียนได้

จะเห็นได้ว่า การปฏิเสธดังกล่าวไม่ได้หมายความว่า judicial sale ไม่มีผล หรือบริษัท A ไม่ได้กรรมสิทธิ์ แต่หมายความว่า บริษัท A ไม่มีคุณสมบัตินำเรือเข้าสู่ทะเบียนของประเทศนั้น
หลักนี้ปรากฏชัดในข้อ 7(1)(c) ของอนุสัญญา ซึ่งกำหนดว่า การจดทะเบียนเรือในชื่อผู้ซื้อหรือผู้ซื้อรายต่อมาอาจดำเนินการได้ต่อเมื่อทั้งเรือและบุคคลที่จะได้รับการจดทะเบียนมีคุณสมบัติตามกฎหมายของรัฐทะเบียนด้วย

2. เงื่อนไขทางทะเบียนและมาตรฐานของเรือ กล่าวคือ แม้ผู้ซื้อจะมีคุณสมบัติครบถ้วน เรือเองก็ต้องมีคุณสมบัติตามกฎหมายของรัฐทะเบียน เช่น
- มีหลักฐานการถอนทะเบียนจากรัฐเดิม
- ไม่เกิดการจดทะเบียนซ้ำซ้อน
- ผ่านการตรวจสภาพหรือมีใบสำคัญรับรองที่จำเป็น
- มีข้อมูลหมายเลข IMO ชื่อเรือ ขนาดเรือ และรายละเอียดทางเทคนิคถูกต้อง
- เป็นไปตามข้อกำหนดด้านอายุเรือ ความปลอดภัย และการคุ้มครองสิ่งแวดล้อม

ตัวอย่าง: บริษัท A ได้ clean title แล้ว แต่ยังไม่มี certificate of deletion จากทะเบียนเดิม หรือเรือไม่ผ่านมาตรฐานความปลอดภัยของรัฐทะเบียนใหม่ หน่วยงานทะเบียนย่อมชะลอหรือปฏิเสธการจดทะเบียนได้
________________________________________

🤔 แล้วผลจะเป็นอย่างไร หากข้อพิพาทมาถึงศาลไทย?

จุดเริ่มต้นต้องย้ำก่อนว่า ประเทศไทยยังมิได้เป็นภาคี Beijing Convention ตามข้อมูลสถานะอนุสัญญา ณ วันที่จัดทำบทความ (18 ก.ย. 2569) ดังนั้น ประเทศไทยจึงยังไม่มีพันธกรณีตามอนุสัญญาที่จะต้องรับรอง clean title หรือปฏิบัติตาม certificate of judicial sale โดยอัตโนมัติเพียงเพราะรัฐที่ขายเรือหรือรัฐทะเบียนเรือเป็นภาคี

🫢 ผลที่อาจเกิดขึ้นในทางคดีสามารถแบ่งได้อย่างน้อย 4 สถานการณ์

1️⃣ สถานการณ์ที่หนึ่ง: เรือถูกขายในรัฐภาคี แล้วเข้ามาในประเทศไทย

สมมุติว่าเรือลำหนึ่งซึ่งอยู่ในอาณาเขตของปานามาได้รับคำสั่งหรืออนุมัติให้ขายโดยศาลหรือหน่วยงานผู้มีอำนาจของปานามาภายหลังวันที่ 15 กันยายน 2569 (ซึ่งเป็นวันที่อนุสัญญามีผลใช้บังคับต่อปานามา) ต่อมาการขายเสร็จสมบูรณ์และมีการออก certificate of judicial sale ตามข้อ 5 โดยชอบ แล้วเรือเดินทางเข้ามาในท่าเรือไทย เจ้าหนี้เดิมจึงยื่นคำร้องต่อศาลไทยเพื่อขอกักเรือตามสิทธิเรียกร้องที่เกิดขึ้นก่อนการขาย

หากประเทศไทยเป็นภาคี ข้อ 8 จะกำหนดให้ศาลไทยยกคำขอหรือสั่งปล่อยเรือเมื่อมีการแสดง certificate of judicial sale เว้นแต่ศาลเห็นว่า การยกคำขอหรือการสั่งปล่อยเรือจะขัดต่อความสงบเรียบร้อยของประชาชนของประเทศไทยอย่างชัดแจ้ง

แต่ในขณะที่ประเทศไทยยังไม่เป็นภาคี ศาลไทยยังไม่ถูกผูกพันด้วยข้อ 8 โดยตรง ศาลจึงต้องพิจารณาตามกฎหมายไทย รวมถึงกฎหมายว่าด้วยการกักเรือ กฎหมายว่าด้วยการจำนองเรือและบุริมสิทธิทางทะเล และหลักกฎหมายขัดกันว่า ผลของการขายเรือในต่างประเทศ certificate of judicial sale สิทธิของผู้ซื้อ และสิทธิของผู้ขอกักเรือมีผลเพียงใด

certificate of judicial sale อาจเป็นพยานหลักฐานสำคัญเกี่ยวกับการขายและกรรมสิทธิ์ของผู้ซื้อ แต่ยังไม่อาจกล่าวได้ว่าเป็นเอกสารซึ่งมีผลตัดสิทธิของเจ้าหนี้ในประเทศไทยโดยอัตโนมัติ ทั้งนี้ Beijing Convention มุ่งรับรองผลระหว่างประเทศของ judicial sale โดยเฉพาะ มิใช่อนุสัญญาว่าด้วยการรับรองและบังคับตามคำพิพากษาศาลต่างประเทศในคดีแพ่งทุกประเภท

2️⃣ สถานการณ์ที่สอง: เรือปานามาถูกศาลไทยขาย

แม้ปานามาจะเป็นรัฐภาคี แต่หากเรือถูกขายในประเทศไทย การขายนั้นยังไม่อยู่ในขอบเขตข้อ 3 ของอนุสัญญา เพราะรัฐที่ดำเนินการขายต้องเป็นรัฐภาคี และเรือต้องอยู่ในอาณาเขตของรัฐที่ดำเนินการขายในเวลาขายด้วย

ดังนั้น ปานามาจึงไม่มีหน้าที่ตาม Beijing Convention ที่จะต้องรับรองผลของการขายโดยศาลไทย ลบรายการจำนอง หรือเปลี่ยนแปลงทางทะเบียนให้แก่ผู้ซื้อโดยอัตโนมัติ

อย่างไรก็ดี ข้อ 14 เปิดช่องให้รัฐหนึ่งรับรองผลของการขายเรือในต่างประเทศตามกฎหมายภายในหรือตามความตกลงระหว่างประเทศอื่นได้ กรณีนี้จึงต้องตรวจสอบกฎหมายและวิธีปฏิบัติของปานามาเป็นการเฉพาะ

3️⃣ สถานการณ์ที่สาม: เรือไทยถูกขายโดยศาลของรัฐภาคี

แม้การขายจะอยู่ภายใต้ Beijing Convention ในรัฐที่ขาย แต่เมื่อประเทศไทยยังไม่เป็นภาคี นายทะเบียนเรือไทยยังไม่มีพันธกรณีตามข้อ 7 ที่จะต้องลบการจำนอง ถอนทะเบียน หรือจดทะเบียนผู้ซื้อโดยอาศัย certificate of judicial sale เพียงอย่างเดียว

ผู้ซื้อจึงอาจต้องดำเนินการตามพระราชบัญญัติเรือไทย พุทธศักราช 2481 พระราชบัญญัติการจำนองเรือและบุริมสิทธิทางทะเล พ.ศ. 2537 ระเบียบการจดทะเบียนเรือ และกฎหมายไทยอื่นที่เกี่ยวข้อง

สถานการณ์นี้แสดงให้เห็นว่า clean title ในรัฐภาคีอาจยังไม่สามารถเชื่อมต่อกับระบบทะเบียนเรือของรัฐที่มิใช่ภาคีได้อย่างสมบูรณ์

4️⃣ สถานการณ์ที่สี่: มีผู้ฟ้องต่อศาลไทยเพื่อเพิกถอน judicial sale ที่เกิดในรัฐภาคี

ข้อ 9 ของอนุสัญญากำหนดให้ศาลของรัฐที่ดำเนินการขายมีเขตอำนาจแต่ผู้เดียวในการพิจารณาคำขอเพิกถอนหรือระงับผลของ judicial sale ซึ่งทำให้ผู้ซื้อได้รับ clean title รวมถึงการโต้แย้งการออก certificate of judicial sale และกำหนดให้ศาลของรัฐภาคีอื่นต้องปฏิเสธเขตอำนาจในเรื่องดังกล่าว

แต่เนื่องจากประเทศไทยยังไม่เป็นภาคี ศาลไทยยังไม่มีพันธกรณีตามข้อ 9 โดยตรง อย่างไรก็ดี ศาลยังต้องแยกให้ออกว่า คดีที่นำมาฟ้องนั้นเป็น

• การขอเพิกถอนกระบวนการขายที่เกิดในต่างประเทศ
• การขอให้รับรองกรรมสิทธิ์ของผู้ซื้อ
• การขอกักเรือตามสิทธิเรียกร้องเดิม
• การโต้แย้งการจดทะเบียนเรือ หรือ
• การเรียกชำระหนี้จากลูกหนี้เดิมเป็นการส่วนตัว

เพราะแต่ละกรณีมีประเด็นเขตอำนาจศาล กฎหมายที่ใช้บังคับ และผลของเอกสารจากต่างประเทศแตกต่างกัน

ดังนั้น กล่าวโดยสรุป Beijing Convention ไม่ได้ทำให้หนี้เดิมของเจ้าของเรือสูญสิ้นไปทั้งหมด และไม่ได้กำหนดว่าเจ้าหนี้รายใดจะได้รับชำระหนี้ก่อนหรือหลัง หากแต่มุ่งสร้างความแน่นอนให้แก่ “ผลระหว่างประเทศของการบังคับขายเรือ” โดยรับรองว่า เมื่อการขายเรือได้ดำเนินการในรัฐภาคีตามเงื่อนไขของอนุสัญญา และมีการออก certificate of judicial sale โดยชอบแล้ว ผู้ซื้อย่อมได้รับ clean title หรือกรรมสิทธิ์ในเรือที่ปลอดจากการจำนองและสิทธิเหนือตัวเรือเดิม โดยรัฐภาคีอื่นต้องรับรองผลดังกล่าวภายใต้ขอบเขตที่อนุสัญญากำหนด

ผลสำคัญที่ตามมาคือ ภายใต้ความสัมพันธ์ระหว่างรัฐภาคี เจ้าหนี้เดิมไม่อาจรอให้เรือเดินทางไปยังรัฐภาคีอื่นแล้วขอกักเรือลำเดิมอีกครั้งเพื่อบังคับสิทธิเรียกร้องที่เกิดขึ้นก่อนการขายได้ หากมีการแสดง certificate of judicial sale ตามข้อ 5 เว้นแต่เข้าข้อยกเว้นเรื่องความสงบเรียบร้อยของประชาชนตามข้อ 8(4) เจ้าหนี้จึงต้องติดตามกระบวนการขาย แจ้งสิทธิ ยื่นคำขอรับชำระหนี้ และเข้าสู่กระบวนการแบ่งเงินที่ได้จากการขายให้ทันเวลา ทั้งนี้ ลำดับบุริมสิทธิและวิธีการแบ่งเงินยังคงเป็นไปตามกฎหมายของรัฐที่ดำเนินการขาย มิใช่เป็นเรื่องที่ Beijing Convention กำหนดไว้โดยตรง

ในด้านผู้ซื้อ certificate of judicial sale ช่วยลดความเสี่ยงที่เรือจะถูกกักซ้ำเพราะสิทธิเดิม และช่วยให้การเปลี่ยนแปลงทางทะเบียนในรัฐภาคีมีความแน่นอนมากขึ้น แต่ certificate ดังกล่าวมิใช่ “หนังสือเดินทางสากลของเรือ” ที่รับรองทุกเรื่อง ผู้ซื้อและตัวเรือยังต้องผ่านเงื่อนไขตามกฎหมายของรัฐทะเบียนใหม่ ไม่ว่าจะเป็นคุณสมบัติในการถือกรรมสิทธิ์เรือ การถอนทะเบียนเดิม มาตรฐานความปลอดภัย มาตรการคว่ำบาตร การตรวจสอบเจ้าของผลประโยชน์ที่แท้จริง และกฎหมายป้องกันการฟอกเงิน

สำหรับประเทศไทย ประเด็นสำคัญที่สุดคือ ประเทศไทยยังมิได้เป็นภาคี Beijing Convention ดังนั้น ศาลไทยและนายทะเบียนเรือไทยจึงยังไม่มีพันธกรณีตามอนุสัญญาที่จะต้องรับรอง clean title ยกคำขอกักเรือ ลบรายการจำนอง หรือเปลี่ยนแปลงทางทะเบียนโดยอาศัย certificate จากรัฐภาคีโดยอัตโนมัติ หากข้อพิพาทดังกล่าวเข้าสู่ศาลไทย ศาลยังต้องพิจารณาตามกฎหมายไทย โดยแยกให้ชัดระหว่างผลของการขายเรือในต่างประเทศ กรรมสิทธิ์ของผู้ซื้อ สิทธิเหนือตัวเรือของเจ้าหนี้เดิม การขอกักเรือ และสิทธิเรียกร้องส่วนบุคคลต่อลูกหนี้เดิม

การที่ Beijing Convention มีผลใช้บังคับต่อปานามาตั้งแต่วันที่ 15 กันยายน 2569 จึงมีความสำคัญมากกว่าการเพิ่มจำนวนรัฐภาคีอีกหนึ่งรัฐ เพราะปานามาเป็นรัฐทะเบียนเรือที่มีบทบาทสำคัญในระบบการเดินเรือระหว่างประเทศ ภายใต้เงื่อนไขของอนุสัญญา ผลของการขายเรือปานามาในรัฐภาคี และผลของ judicial sale ที่ดำเนินการในปานามา จะเชื่อมโยงกับระบบการรับรองระหว่างรัฐภาคีอย่างเป็นรูปธรรมมากขึ้น

พัฒนาการดังกล่าวจึงเป็นทั้งหลักประกันสำหรับผู้ซื้อ คำเตือนสำหรับเจ้าหนี้ และโจทย์สำคัญสำหรับประเทศไทยว่า หากเรือซึ่งผ่าน judicial sale ตาม Beijing Convention เดินทางเข้ามาในน่านน้ำไทย ระบบกฎหมาย ศาล เจ้าพนักงานบังคับคดี และนายทะเบียนเรือของไทยมีหลักเกณฑ์รองรับผลของการขายนั้นอย่างชัดเจนและสอดคล้องกันแล้วหรือยัง?

✍️ นำเสนอโดย
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.มัธยะ ยุวมิตร
ผู้พิพากษาสมทบในศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลาง

#สาระน่ารู้

⚖️ Inter Trade Law Updates!!ไกล่เกลี่ยจบแล้ว บังคับข้ามประเทศอย่างไร?มารู้จัก “Singapore Convention” กัน!!การไกล่เกลี่ยข...
11/09/2026

⚖️ Inter Trade Law Updates!!

ไกล่เกลี่ยจบแล้ว บังคับข้ามประเทศอย่างไร?
มารู้จัก “Singapore Convention” กัน!!

การไกล่เกลี่ยข้อพิพาททางการค้ามีจุดเด่นตรงที่ช่วยให้คู่กรณีหาทางออกร่วมกันได้รวดเร็ว ประหยัดค่าใช้จ่าย และอาจรักษาความสัมพันธ์ทางธุรกิจไว้ได้ดีกว่าการฟ้องคดีหรืออนุญาโตตุลาการ

อย่างไรก็ดี ในข้อพิพาทระหว่างประเทศยังมีคำถามสำคัญว่า หากไกล่เกลี่ยสำเร็จและคู่กรณีลงนามในข้อตกลงระงับข้อพิพาทแล้ว แต่ฝ่ายหนึ่งกลับไม่ปฏิบัติตาม อีกฝ่ายจะนำข้อตกลงนั้นไปบังคับในประเทศที่ลูกหนี้หรือทรัพย์สินตั้งอยู่ได้อย่างไร?

นี่คือช่องว่างที่ Singapore Convention on Mediation เข้ามามีบทบาท โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่ออนุสัญญาเริ่มมีผลใช้บังคับต่อโอมานและโคลอมเบียในเดือนกันยายน 2569 อันเป็นการขยายพื้นที่การบังคับข้อตกลงระงับข้อพิพาทไปยังตะวันออกกลางและลาตินอเมริกาอีกขั้นหนึ่ง
________________________________________
1. Singapore Convention คืออะไร?

ชื่ออย่างเป็นทางการของอนุสัญญาคือ United Nations Convention on International Settlement Agreements Resulting from Mediation หรือ “อนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยข้อตกลงระงับข้อพิพาทระหว่างประเทศอันเป็นผลจากการไกล่เกลี่ย”

สมัชชาใหญ่แห่งสหประชาชาติรับรองอนุสัญญาเมื่อวันที่ 20 ธันวาคม 2561 ก่อนเปิดให้รัฐต่าง ๆ ลงนาม ณ ประเทศสิงคโปร์ เมื่อวันที่ 7 สิงหาคม 2562 จึงเป็นที่มาของชื่อเรียกโดยทั่วไปว่า Singapore Convention on Mediation

อนุสัญญามีผลใช้บังคับในระดับระหว่างประเทศเมื่อวันที่ 12 กันยายน 2563 ภายหลังมีการฝากตราสารให้สัตยาบัน เห็นชอบ หรือภาคยานุวัติครบสามประเทศตามข้อ 14(1)
เหตุผลที่ต้องมีอนุสัญญานี้เกิดจากปัญหาว่า เดิมทีข้อตกลงที่เกิดจากการไกล่เกลี่ย หรือ settlement agreement โดยทั่วไปมีสถานะเป็น “สัญญา” หากฝ่ายหนึ่งไม่ปฏิบัติตาม อีกฝ่ายอาจต้องฟ้องคดีฐานผิดสัญญาในประเทศที่ต้องการบังคับ พิสูจน์ความมีอยู่และความสมบูรณ์ของข้อตกลงให้ศาลพิจารณา จนกระทั่งได้คำพิพากษา แล้วจึงเข้าสู่กระบวนการบังคับคดีต่อไป

อีกแนวทางหนึ่งคือการนำข้อตกลงไปจัดทำเป็นคำชี้ขาดโดยความยินยอมของคู่กรณี หรือ consent award เพื่อให้อยู่ภายใต้กลไกการรับรองและบังคับคำชี้ขาดตาม New York Convention แต่แนวทางดังกล่าวเท่ากับทำให้ผลสำเร็จของ mediation ต้องอาศัยโครงสร้างของ arbitration อีกชั้นหนึ่ง

Singapore Convention จึงเข้ามาสร้าง “ช่องทางเฉพาะ” เพื่อให้ข้อตกลงระงับข้อพิพาทที่เกิดจากการไกล่เกลี่ยสามารถนำไปขอรับความคุ้มครองในรัฐภาคีได้ โดยไม่จำเป็นต้องแปลงข้อตกลงนั้นให้เป็นคำพิพากษาหรือคำชี้ขาดอนุญาโตตุลาการเสียก่อน

อย่างไรก็ตาม คำว่า “บังคับได้โดยตรง” มิได้หมายความว่าเจ้าหนี้สามารถนำข้อตกลงไปยึดหรืออายัดทรัพย์ได้ทันที แต่หมายความว่าไม่จำเป็นต้องเริ่มฟ้องคดีใหม่เพื่อพิสูจน์มูลหนี้ทั้งหมดอีกครั้ง ผู้ขอบังคับยังต้องยื่นคำขอต่อศาลหรือหน่วยงานผู้มีอำนาจของรัฐภาคี และต้องดำเนินการตามกฎหมายวิธีพิจารณาของรัฐนั้น
________________________________________
2. อนุสัญญาให้ความคุ้มครองสองลักษณะ
ข้อ 3 ของอนุสัญญาวางหลักการให้รัฐภาคีให้ความคุ้มครองแก่ settlement agreement ในสองลักษณะ กล่าวคือ

2.1 ใช้เป็น “ดาบ” — ขอให้บังคับตามข้อตกลง
เมื่อคู่กรณีฝ่ายหนึ่งไม่ปฏิบัติตาม settlement agreement อีกฝ่ายสามารถยื่นคำขอต่อศาลหรือหน่วยงานผู้มีอำนาจของรัฐภาคี เพื่อให้บังคับตามหน้าที่ที่ระบุไว้ในข้อตกลง

ตัวอย่างเช่น ผู้นำเข้าในโอมานตกลงชำระค่าสินค้าให้ผู้ส่งออกไทยตามผลการไกล่เกลี่ย แต่ต่อมาไม่ชำระเงิน ผู้ส่งออกไทยอาจนำ settlement agreement ไปขอบังคับในโอมานได้ หากข้อตกลงเข้าเงื่อนไขของอนุสัญญาและปฏิบัติตามกฎหมายวิธีพิจารณาของโอมาน

2.2 ใช้เป็น “โล่” — ยืนยันว่าข้อพิพาทยุติแล้ว
หากคู่กรณีฝ่ายหนึ่งนำเรื่องที่ได้ตกลงยุติแล้วกลับมาฟ้องร้องหรือเรียกร้องอีก ฝ่ายที่ถูกเรียกร้องสามารถยก settlement agreement ขึ้นอ้างเพื่อแสดงว่า เรื่องดังกล่าวได้รับการระงับไปแล้ว

ดังนั้น อนุสัญญาจึงมิได้คุ้มครองเฉพาะการเรียกร้องให้คู่กรณีปฏิบัติตามข้อตกลงเท่านั้น แต่ยังช่วยป้องกันมิให้ข้อพิพาทที่ยุติไปแล้วถูกนำกลับมาดำเนินคดีซ้ำอีกด้วย
________________________________________
3. ข้อตกลงประเภทใดอยู่ในขอบเขต
มิใช่ settlement agreement ทุกฉบับจะอยู่ภายใต้ Singapore Convention ข้อ 1 และข้อ 2 ของอนุสัญญากำหนดองค์ประกอบสำคัญไว้ดังนี้

3.1 ต้องเป็นข้อตกลงที่เกิดจากการไกล่เกลี่ย
“การไกล่เกลี่ย” หมายถึงกระบวนการที่คู่กรณีพยายามหาข้อยุติข้อพิพาทโดยได้รับความช่วยเหลือจากบุคคลที่สาม โดยบุคคลดังกล่าวไม่มีอำนาจกำหนดผลของข้อพิพาทให้แก่คู่กรณี

ชื่อที่ใช้เรียกกระบวนการไม่ใช่สาระสำคัญ ไม่ว่าจะเรียกว่า mediation, conciliation หรือชื่ออื่น หากโดยเนื้อหาเป็นกระบวนการที่บุคคลที่สามช่วยให้คู่กรณีหาข้อยุติร่วมกันโดยไม่มีอำนาจชี้ขาด ก็อาจอยู่ในความหมายของ mediation ตามอนุสัญญาได้

จุดนี้แตกต่างจากอนุญาโตตุลาการอย่างชัดเจน กล่าวคือ ผู้ไกล่เกลี่ยช่วยให้คู่กรณีตกลงกันเอง ขณะที่อนุญาโตตุลาการมีอำนาจวินิจฉัยและออกคำชี้ขาดที่ผูกพันคู่กรณี

3.2 ต้องทำเป็นหนังสือ
ข้อตกลงต้องได้รับการบันทึกไว้ในรูปแบบที่สามารถนำมาใช้อ้างอิงภายหลังได้ คำว่า “เป็นหนังสือ” ในที่นี้ครอบคลุมถึงข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ด้วย หากสามารถเข้าถึงและเรียกดูได้ในภายหลัง

อนุสัญญาจึงรองรับ settlement agreement ที่จัดทำและลงนามทางอิเล็กทรอนิกส์ หากวิธีการดังกล่าวสามารถระบุตัวผู้ลงนามและแสดงเจตนาของบุคคลนั้นได้อย่างน่าเชื่อถือ

3.3 ต้องเกิดจากข้อพิพาททางพาณิชย์
อนุสัญญาใช้กับข้อตกลงที่เกิดจากการระงับ “ข้อพิพาททางพาณิชย์” หรือ commercial dispute แม้อนุสัญญาจะมิได้นิยามคำว่า commercial ไว้อย่างละเอียด แต่โดยทั่วไปย่อมครอบคลุมข้อพิพาทจากกิจกรรมทางธุรกิจ เช่น
• การซื้อขายสินค้าระหว่างประเทศ
• การขนส่งสินค้าและบริการโลจิสติกส์
• การก่อสร้างและโครงสร้างพื้นฐาน
• การลงทุนและกิจการร่วมค้า
• การเงิน การประกันภัย และบริการทางธุรกิจ
• สัญญาจัดจำหน่าย ตัวแทน แฟรนไชส์ และการอนุญาตให้ใช้สิทธิทางการค้า

การวินิจฉัยขั้นสุดท้ายว่าข้อพิพาทใดมีลักษณะเป็น commercial หรือไม่ ยังคงขึ้นอยู่กับลักษณะที่แท้จริงของธุรกรรมและกฎหมายของรัฐที่มีการขอบังคับ

3.4 ต้องมีลักษณะระหว่างประเทศ
ข้อตกลงต้องมีลักษณะเป็น “ระหว่างประเทศ” ในขณะที่จัดทำข้อตกลง โดยเข้าเงื่อนไขอย่างใดอย่างหนึ่ง ได้แก่
1. คู่กรณีอย่างน้อยสองฝ่ายมีสถานประกอบธุรกิจอยู่ในรัฐต่างกัน หรือ
2. รัฐที่คู่กรณีมีสถานประกอบธุรกิจแตกต่างจากรัฐที่ต้องปฏิบัติหน้าที่ส่วนสำคัญตาม settlement agreement หรือแตกต่างจากรัฐที่เรื่องของข้อตกลงมีความเกี่ยวพันใกล้ชิดที่สุด
การพิจารณาความเป็นระหว่างประเทศจึงมิได้ขึ้นอยู่กับสัญชาติของคู่กรณีเพียงอย่างเดียว แต่พิจารณาจากสถานประกอบธุรกิจ สถานที่ปฏิบัติหน้าที่ และความเกี่ยวพันของข้อพิพาทกับรัฐต่าง ๆ เป็นสำคัญ
________________________________________
4. ข้อยกเว้นสำคัญ
Singapore Convention มิได้ใช้กับข้อตกลงระงับข้อพิพาททุกประเภท โดยข้อ 1 กำหนดข้อยกเว้นสำคัญ ได้แก่
• ข้อตกลงที่เกิดจากธุรกรรมของผู้บริโภคเพื่อวัตถุประสงค์ส่วนตัว ครอบครัว หรือครัวเรือน
• ข้อตกลงเกี่ยวกับกฎหมายครอบครัว กฎหมายมรดก หรือกฎหมายแรงงาน
• ข้อตกลงที่ศาลให้ความเห็นชอบ หรือทำขึ้นในระหว่างกระบวนพิจารณาของศาล และสามารถบังคับได้เสมือนคำพิพากษาของศาลนั้น
• ข้อตกลงที่ได้รับการบันทึกและสามารถบังคับได้ในฐานะคำชี้ขาดอนุญาโตตุลาการ
เหตุที่ข้อตกลงสองประเภทหลังถูกกันออกจากอนุสัญญา เพราะมีกลไกสำหรับการรับรองและบังคับในฐานะคำพิพากษาหรือคำชี้ขาดอนุญาโตตุลาการรองรับอยู่แล้ว จึงไม่ควรสร้างระบบที่ซ้ำซ้อนหรือแข่งขันกันเอง
________________________________________
5. เงื่อนไขการบังคับใช้ที่สำคัญ
การมี settlement agreement อยู่ในมือยังไม่เพียงพอ ผู้ขอบังคับต้องแสดงเอกสารและหลักฐานตามข้อ 4 ของอนุสัญญา ได้แก่
1. settlement agreement ที่ลงนามโดยคู่กรณี และ
2. หลักฐานว่าข้อตกลงนั้นเกิดจากการไกล่เกลี่ย เช่น
o ลายมือชื่อของผู้ไกล่เกลี่ยใน settlement agreement
o หนังสือรับรองจากผู้ไกล่เกลี่ยว่ามีการดำเนินกระบวนการไกล่เกลี่ย
o หนังสือรับรองจากสถาบันที่บริหารจัดการการไกล่เกลี่ย หรือ
o หลักฐานอื่นซึ่งศาลหรือหน่วยงานผู้มีอำนาจยอมรับ
หากข้อตกลงไม่ได้จัดทำเป็นภาษาราชการของรัฐที่ขอบังคับ หน่วยงานนั้นอาจกำหนดให้จัดทำคำแปล รวมทั้งอาจเรียกเอกสารเพิ่มเติมเพื่อตรวจสอบว่าเป็นไปตามเงื่อนไขของอนุสัญญาหรือไม่

ในทางปฏิบัติ คู่กรณีจึงไม่ควรลงนามเพียงเอกสารชำระหนี้ทั่วไปโดยไม่เก็บหลักฐานว่าข้อตกลงนั้นเกิดจาก mediation เพราะเมื่อถึงเวลาขอบังคับ อาจเกิดปัญหาในการพิสูจน์องค์ประกอบตามข้อ 4 ได้
เหตุที่อาจถูกปฏิเสธการบังคับ

ตามข้อ 5 ศาลหรือหน่วยงานผู้มีอำนาจอาจปฏิเสธการให้ความคุ้มครองได้ในกรณีต่าง ๆ เช่น
• คู่กรณีฝ่ายหนึ่งขาดความสามารถ
• ข้อตกลงเป็นโมฆะ ไม่มีผล หรือไม่อาจปฏิบัติได้
• ข้อตกลงไม่มีผลผูกพันหรือยังไม่เป็นที่สุดตามข้อความของข้อตกลง
• ข้อตกลงถูกแก้ไขในภายหลัง
• หน้าที่ตามข้อตกลงได้รับการปฏิบัติแล้ว
• หน้าที่ตามข้อตกลงไม่ชัดเจนหรือไม่อาจเข้าใจได้
• การให้ความคุ้มครองขัดกับข้อความใน settlement agreement
• ผู้ไกล่เกลี่ยฝ่าฝืนมาตรฐานที่ใช้บังคับอย่างร้ายแรง
• ผู้ไกล่เกลี่ยไม่เปิดเผยพฤติการณ์ที่อาจก่อให้เกิดข้อสงสัยอันสมควรเกี่ยวกับความเป็นกลางหรือความเป็นอิสระ
• การบังคับขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือนโยบายสาธารณะของรัฐที่ขอบังคับ
• เรื่องพิพาทนั้นไม่สามารถระงับโดยการไกล่เกลี่ยได้ตามกฎหมายของรัฐที่ขอบังคับ
สำหรับกรณีที่เกี่ยวกับความประพฤติของผู้ไกล่เกลี่ย เพียงพิสูจน์ว่ามีการฝ่าฝืนมาตรฐานหรือไม่เปิดเผยผลประโยชน์ทับซ้อนยังไม่เพียงพอ แต่ต้องแสดงด้วยว่าเหตุการณ์นั้นมีผลอย่างมีนัยสำคัญต่อการตัดสินใจเข้าทำ settlement agreement

อนุสัญญาไม่กำหนดเงื่อนไขเรื่อง reciprocity
ประเด็นสำคัญอีกประการหนึ่งคือ Singapore Convention มิได้กำหนดว่า
• คู่กรณีต้องมีสัญชาติของรัฐภาคี
• mediation ต้องจัดขึ้นในรัฐภาคี
• settlement agreement ต้องจัดทำในรัฐภาคี หรือ
• รัฐที่คู่กรณีมีสถานประกอบธุรกิจต้องเป็นรัฐภาคีทั้งหมด
จุดสำคัญอยู่ที่ “รัฐซึ่งมีการขอให้บังคับ” เป็นรัฐภาคีหรือไม่ และ settlement agreement เข้าเงื่อนไขของอนุสัญญาหรือไม่

ตัวอย่างเช่น บริษัทไทยกับบริษัทโอมานไกล่เกลี่ยกันในกรุงเทพฯ และลงนามใน settlement agreement ภายหลังอนุสัญญามีผลต่อโอมาน แม้ประเทศไทยไม่เป็นภาคี บริษัทไทยก็อาจนำข้อตกลงไปขอบังคับต่อหน่วยงานผู้มีอำนาจในโอมานได้ หากองค์ประกอบอื่นครบถ้วน
ในทางกลับกัน หากต้องการนำข้อตกลงเดียวกันมาขอบังคับในประเทศไทย จะยังไม่สามารถอ้าง Singapore Convention ต่อศาลไทยได้ เพราะประเทศไทยยังไม่เป็นรัฐภาคี การบังคับต้องอาศัยช่องทางตามกฎหมายไทยที่มีอยู่
________________________________________

6. พัฒนาการล่าสุด
เดือนกันยายน 2569 มีความเคลื่อนไหวที่สำคัญ คือ Singapore Convention เริ่มมีผลใช้บังคับต่อโอมานและโคลอมเบีย
• โอมาน เข้าเป็นภาคีโดยการภาคยานุวัติ (accession) เมื่อวันที่ 10 มีนาคม 2569 และอนุสัญญามีผลต่อโอมานในวันที่ 10 กันยายน 2569
• โคลอมเบีย ให้สัตยาบัน (ratification) เมื่อวันที่ 12 มีนาคม 2569 และอนุสัญญามีผลต่อโคลอมเบียในวันที่ 12 กันยายน 2569

ความแตกต่างระหว่างสองประเทศอยู่ที่วิธีการเข้าเป็นภาคี โคลอมเบียลงนามในอนุสัญญาไว้ก่อนแล้วจึงให้สัตยาบัน ส่วนโอมานมิได้ลงนามไว้ก่อน จึงเข้าเป็นภาคีด้วยการภาคยานุวัติ แต่การดำเนินการทั้งสองรูปแบบต่างมีผลทำให้รัฐยินยอมผูกพันตามอนุสัญญา

วันที่ดังกล่าวมิใช่วันเริ่มมีผลของ Singapore Convention ทั้งฉบับ เพราะอนุสัญญามีผลในระดับระหว่างประเทศมาตั้งแต่วันที่ 12 กันยายน 2563 หากแต่เป็นวันเริ่มมีผล “เฉพาะต่อรัฐนั้น” ตามข้อ 14(2) ซึ่งกำหนดให้อานุภาพของอนุสัญญาเกิดขึ้นเมื่อพ้นหกเดือนนับแต่วันที่รัฐฝากตราสารให้สัตยาบัน เห็นชอบ หรือภาคยานุวัติ
นอกจากนี้ ยังมีข้อจำกัดด้านเวลาตามข้อ 9 กล่าวคือ อนุสัญญาใช้เฉพาะกับ settlement agreement ที่ทำขึ้นภายหลังวันที่อนุสัญญามีผลต่อรัฐภาคีที่เกี่ยวข้อง ดังนั้น
• หากประสงค์จะขอบังคับโดยอาศัยอนุสัญญาในโอมาน ข้อตกลงต้องทำตั้งแต่วันที่ 10 กันยายน 2569 เป็นต้นไป
• หากประสงค์จะขอบังคับโดยอาศัยอนุสัญญาในโคลอมเบีย ข้อตกลงต้องทำตั้งแต่วันที่ 12 กันยายน 2569 เป็นต้นไป
การนำข้อตกลงเก่ามายื่นขอบังคับภายหลังวันดังกล่าวเพียงอย่างเดียว ไม่ทำให้ข้อตกลงนั้นอยู่ภายใต้ Singapore Convention

จากฐานข้อมูลผู้เก็บรักษาอนุสัญญาของสหประชาชาติ ณ วันที่ 10 กันยายน 2569 ปรากฏรัฐผู้ลงนาม 60 ประเทศ และรัฐที่ฝากตราสารแสดงความยินยอมผูกพันแล้ว 24 ประเทศ
________________________________________
7. สถานะของประเทศไทย

จากฐานข้อมูล United Nations Treaty Collection ณ วันที่ 10 กันยายน 2569 ยังไม่ปรากฏชื่อประเทศไทยทั้งในฐานะรัฐผู้ลงนามและรัฐภาคีของ Singapore Convention

สถานะของประเทศไทยจึงมิใช่กรณี “ลงนามแล้วแต่ยังไม่ให้สัตยาบัน” แต่เป็นกรณีที่ประเทศไทยยังมิได้ลงนาม ให้สัตยาบัน เห็นชอบ หรือภาคยานุวัติต่ออนุสัญญา
ผลทางกฎหมายในปัจจุบันคือ
• ประเทศไทยยังไม่มีพันธกรณีระหว่างประเทศตามอนุสัญญา
• บุคคลยังไม่อาจอาศัยอนุสัญญาเพื่อเรียกร้องให้ศาลไทยบังคับ settlement agreement โดยตรง
• การบังคับข้อตกลงในประเทศไทยต้องอาศัยกฎหมายไทย ฐานทางสัญญา หรือกระบวนการอื่นที่กฎหมายไทยรับรอง
• บุคคลหรือบริษัทไทยยังอาจได้รับประโยชน์จากอนุสัญญาเมื่อไปขอบังคับในรัฐภาคี เนื่องจากอนุสัญญาไม่ได้กำหนดเงื่อนไข reciprocity

หากประเทศไทยพิจารณาเข้าเป็นภาคีในอนาคต นอกจากการแสดงความยินยอมผูกพันในระดับระหว่างประเทศแล้ว ยังต้องพิจารณาความพร้อมของกฎหมายภายในด้วย เช่น ศาลหรือหน่วยงานใดจะเป็นผู้มีอำนาจ ขั้นตอนการยื่นคำขอ เอกสารประกอบ ค่าธรรมเนียม มาตรการชั่วคราว เหตุปฏิเสธ ตลอดจนกระบวนการบังคับคดี เพื่อให้พันธกรณีตามอนุสัญญาสามารถปฏิบัติได้จริง
________________________________________
8. ความส่งท้าย

พัฒนาการของ Singapore Convention ในเดือนกันยายน 2569 มิใช่เพียงการเพิ่มจำนวนรัฐภาคีในทางสถิติ แต่คือการขยาย “พื้นที่บังคับ settlement agreement” ไปยังสองภูมิภาคทางการค้าที่สำคัญ ได้แก่ ตะวันออกกลางผ่านโอมาน และลาตินอเมริกาผ่านโคลอมเบีย

แก่นสำคัญของอนุสัญญาอาจสรุปได้ว่า
Singapore Convention ไม่ได้ทำให้ mediation กลายเป็น arbitration แต่ทำให้ผลสำเร็จของ mediation มีช่องทางบังคับข้ามพรมแดน โดยไม่ต้องเริ่มฟ้องคดีใหม่เพื่อพิสูจน์หนี้ทั้งหมด หรือแปลงข้อตกลงให้เป็นคำชี้ขาดอนุญาโตตุลาการเสียก่อน

สำหรับผู้ประกอบการไทย แม้ประเทศไทยยังไม่เป็นภาคี แต่พัฒนาการนี้มีผลเชิงยุทธศาสตร์ทันที หากคู่ค้า ลูกหนี้ หรือทรัพย์สินตั้งอยู่ในรัฐภาคี โดยเฉพาะโอมานและโคลอมเบีย ผู้ประกอบการและที่ปรึกษากฎหมายจึงควรให้ความสำคัญตั้งแต่การกำหนด mediation clause การเลือกผู้ไกล่เกลี่ย การเก็บหลักฐานของกระบวนการ ตลอดจนการร่าง settlement agreement ให้มีความชัดเจน มีผลผูกพัน และสามารถนำไปบังคับได้จริง

เพราะในโลกการค้าระหว่างประเทศ การไกล่เกลี่ยให้ “ตกลงกันได้” อาจเป็นเพียงครึ่งแรกของความสำเร็จ!! ส่วนอีกครึ่งหนึ่งคือการทำให้ข้อตกลงนั้นสามารถ “บังคับได้จริง” ในประเทศที่ทรัพย์สินของลูกหนี้ตั้งอยู่!!!

นำเสนอโดย
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.มัธยะ ยุวมิตร
ผู้พิพากษาสมทบในศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลาง

#สาระน่ารู้ #การค้าระหว่างประเทศ #การไกล่เกลี่ยข้อพิพาท

ที่อยู่

Bangkok

เว็บไซต์

แจ้งเตือน

เป็นคนแรกที่รู้ข่าว: เราจะส่งอีเมลแจ้งเมื่อ Cipitcclub โพสต์ข่าวสารและโปรโมชั่น อีเมลของคุณจะไม่ถูกนำไปใช้เพื่อวัตถุประสงค์อื่น และคุณสามารถยกเลิกการรับข่าวสารได้ทุกเมื่อ

ทางลัด

แชร์