07/04/2026
Witôjtaż! Dzisiaj mamy okazję przedstawić Państwu kogoś wyjątkowego - Panią Beata Jankowska, dr nauk humanistycznych, licencjonowaną przewodniczkę po województwie pomorskim, radną sejmiku województwa pomorskiego, nauczycielkę języka kaszubskiego, osobę głęboko zaangażowaną w losy regionu (i naszą patronkę merytoryczną!!). 🖤💛
Miałyśmy ogromną przyjemność przeprowadzić z Panią Beatą wywiad, a oto pierwsza jego część:
🟡 Pani Beato, jest Pani szczególnie oddana sprawie Kaszub – kulturze, językowi i historii. Gdzie można dopatrywać się źródła takiego zainteresowania i miłości wobec tego regionu?
B.J.: Zdecydowanie są to korzenie rodzinne. Urodziłam się na Kaszubach i ponad 20 lat temu zostałam przewodniczką terenową po województwie pomorskim. Podczas zdobywania wiedzy o kulturze, historii i tradycjach regionu, by móc przekazywać ją moim słuchaczom, naturalnie poczułam, że jestem stąd. Z czasem zaczęłam się także uczyć języka kaszubskiego i nie było już odwrotu. To jest głęboko we mnie zakorzenione. Kiedy przejeżdżam obok miejsc, w których się wychowałam, wracają wspomnienia z dzieciństwa. Dorastałam na wsi, pamiętam wiele tradycyjnych obrzędów i wiem, że nie może być inaczej, to moje życie.
🟡 W naszym projekcie zwracamy uwagę na dzisiejsze problemy Kaszubszczyzny i kultury kaszubskiej. W przeprowadzonej przez nas ankiecie na temat pojmowania Kaszub w naszych stronach, wynika niestety, iż wiedza o regionie i jego dziedzictwie jest naprawdę znikoma. Jak Pani ocenia stan takowej wiedzy w Pani otoczeniu, ale może przede wszystkim w styczności z osobami z innych części Polski?
B.J.: Muszę przyznać, że wśród osób z innych części Polski wiedza o Kaszubach rzeczywiście jest niewielka. Myślę, że wynika to ze skomplikowanej historii. Po II wojnie światowej o Kaszubach nie mówiono dobrze, wręcz przeciwnie. Wiele osób słyszało o „dziadkach w Wehrmachcie”, którzy byli siłą wcielani do armii niemieckiej, a wcześniej, pod zaborami, do pruskiej. Kaszubi przez długi czas byli postrzegani jako „gorsza” część Polski, a w edukacji historycznej temat ten był marginalizowany. Sami Kaszubi często wstydzili się swojego pochodzenia, a te dawne rany do dziś bywają rozdrapywane. Kiedy wracam myślami do dzieciństwa, widzę, że tradycje i kultura przetrwały głównie „pod strzechami”. Gdy poszłam do liceum w Kościerzynie, nawet mama mówiła mi: „Nie mów „jo”, bo będą się z ciebie śmiać”. Ten wstyd był głęboko zakorzeniony. Starałam się mówić poprawną polszczyzną, kontrolować sposób wypowiedzi, ale gdzieś wewnątrz ta kaszubskość we mnie siedziała. Podczas pracy przewodnickiej zdarzało się, że zwracano mi uwagę na specyficzny sposób mówienia, było słychać, że jestem stąd. Myślę, że brak wiedzy o Kaszubach wynika także z tego, że sami nie potrafiliśmy o sobie mówić na zewnątrz. Nie było historii Kaszubów, była tylko historia Polski. Nadal ubolewam nad tym, że nawet na Pomorzu w szkołach podstawowych na lekcjach historii nie mówi się o nas. Uczę języka kaszubskiego i wiem, że jedynie jako przedmiot dodatkowy w klasach 5 i 6 pojawia się historia i kultura Kaszubów. Jednak tylko uczniowie uczący się języka kaszubskiego mają dostęp do tej wiedzy. Tylko oni mogą ją poznać i wynieść coś dla siebie. Uważam jednak, że powoli sytuacja się poprawia. Coraz bardziej otwieramy się na świat. Sama również staram się edukować innych poprzez swoją stronę internetową i filmy o Kaszubach.
🟡 Koncentrując się jednak na języku – Jak Pani, jako nauczycielka kaszubskiego oraz jego codzienna użytkowniczka ocenia jego kondycję?
B.J.: Gdyby nie nasze zaangażowanie jako nauczycieli, to nie oceniam tej sytuacji dobrze. Zachęcamy uczniów do nauki języka kaszubskiego poprzez organizowanie wycieczek czy warsztatów regionalnych. Nauka języka kaszubskiego, to dodatkowe trzy godziny w tygodniu, a plany lekcji są już na tyle przeładowane, że uczniowie klas 7–8 oraz liceum rzadko decydują się na kolejne zajęcia, zwłaszcza że mają one charakter nieobowiązkowy. Staramy się wprowadzać różne formy motywacji, na przykład fakt, że ocena z języka kaszubskiego wlicza się do średniej. Uczniowie raczej niechętnie mówią w tym języku, częściej ograniczają się do czytania. Mimo to cieszy mnie, że nawet te nieliczne grupy poznają historię, słownictwo, tradycje i wiedzą, skąd pochodzą i kim są.