30/10/2026
"EDUKATA E DYNJASË DHE E FESË"
Imam Ebu’l-Hasen el-Maverdi
أدب الدنيا والدين
Elhamdulil-lah, Hoxha i nderuar Ridvan Xhaferi filloi ciklin e ri të ligjëratave me një nga librat më të njohur të edukatës islame, "Edukata e dynjasë dhe e fesë" të Imam el-Maverdiut, Allahu e mëshiroftë. Në ligjëratën e parë na njoftoi me jetën e autorit, me kohën kur jetoi, me hyrjen dhe me përmbajtjen e librit.
* Kush ishte Imam el-Maverdi (Allahu e Mëshoiroftë)
Emri i tij është Ali ibn Muhammed ibn Habib, me nofkën Ebu’l-Hasen. U lind në Basra në vitin 364 hixhri (974 miladi). Nofka 'el-Maverdi' vjen nga ma’u’l-verd, që do të thotë 'uji i trëndafilit', sepse familja e tij merrej me sh*tjen e tij.
Dijen e jurisprudencës islame (fikhun) e mësoi në Basra dhe në Bagdad te dijetarët më të mëdhenj të kohës. Ndër nxënësit e tij ishte edhe el-Hatib el-Bagdadi, dijetari i hadithit dhe autori i veprës "Historia e Bagdadit".
Shërbeu si gjyqtar në shumë vende. Në vitin 429 hixhri mori titullin Akda’l-Kudat, që do të thotë "më i dituri në gjykim ndër gjyqtarët". Ai ishte i pari që e mori këtë titull.
* Guximi në të vërtetën
Sundimtari Buvejhid Xhelalu’d-Devle kërkoi të thirrej me titullin Meliku’l-Muluk, që do të thotë "Mbreti i Mbretërve". Një numër juristësh e lejuan këtë. Maverdiu, edhe pse ishte nga më të afërmit e sundimtarit, refuzoi të jepte fetva (mendim juridik fetar) për lejimin e tij, sepse ky titull i takon vetëm Allahut.
Pas kësaj ai u tërhoq nga oborri. Por sundimtari e thirri dhe i tha se e kishte respektuar edhe më shumë, sepse e dinte se nuk anon nga askush në dëm të së vërtetës.
* Sinqeriteti dhe përulësia
Ai vetë tregon se njëherë kishte shkruar një libër për sh*tblerjet dhe mendonte se e kishte përfshirë gjithçka. Pastaj erdhën dy beduinë dhe e pyetën për një kontratë, por ai nuk dinte t’u përgjigjej. Përgjigjen ua dha një nga nxënësit e tij më të vegjël. Kjo u bë për të mësim që të mos mburrej me dijen e vet.
Vdiq në Bagdad në vitin 450 hixhri (1058 miladi), në moshën 86-vjeçare.
* Veprat e tij kryesore
- "Përmbledhësi i madh" (el-Havi el-Kebir): vepër e madhe në jurisprudencën shafi‘ite, me mbi njëzet vëllime.
- "Dispozitat e pushtetit" (el-Ahkam es-Sultanijje): vepër themelore për sistemin e shtetit në Islam, e përkthyer në shumë gjuhë.
- "Hollësitë dhe burimet" (en-Nuket ve’l-‘Ujun): komentim i Kur’anit.
- "Shenjat e pejgamberisë" (A’lamu’n-Nubuvve).
- "Edukata e dynjasë dhe e fesë", libri që do ta ligjërojmë në këtë cikël.
* Emri i librit
Emri i plotë i librit do të thotë "Synimi më i lartë në edukatën e fesë dhe të dynjasë". Fjala arabe edeb në gjuhën e vjetër arabe do të thoshte 'ftesë në gosti'. Më vonë mori kuptimin e edukatës dhe të moralit. Është sikur autori i fton njerëzit në një gosti, ku ushqimi janë virtytet dhe moralet e mira. Titulli tregon se feja dhe dynjaja nuk janë të kundërta, por të lidhura ngushtë.
* Pesë parimet në hyrje të librit
1. Fisnikëria e asaj që kërkon varet nga fisnikëria e frytit të saj.
Vlera e një pune nuk matet me mundin, por me atë që të jep në fund. Prandaj njeriu i mençur nuk e shpenzon jetën për gjëra të vogla, por për ato që sjellin frytin më të mirë në dynja dhe në ahiret (jetën e përtejme).
2. Madhështia e rëndësisë së saj varet nga shumësia e dobive të saj.
Diçka që i bën dobi vetëm një njeriu nuk është si ajo që i bën dobi një shoqërie të tërë. Sa më shumë dobi të ketë diçka, aq më e madhe është rëndësia e saj.
3. Sipas dobive bëhet i detyrueshëm kujdesi, dhe sipas kujdesit vilet fryti.
Kujdesi ynë duhet të jetë në masën e vlerës së gjërave. Ai që i jep pak kujdes diçkaje të madhe, merr pak fryt prej saj. Fryti vjen sipas mundit që jep.
4. Çështja më e madhe është ajo me të cilën drejtohet feja dhe rregullohet dynjaja.
Me fenë e drejtë bëhet i saktë adhurimi, ndërsa me dynjanë e rregulluar plotësohet lumturia. Islami nuk na kërkon ta braktisim dynjanë, por ta ndërtojmë me dritën e fesë. Njeriut i duhen të dyja.
5. Metoda e librit: saktësia e juristit dhe bukuria e letrarit.
Autori mbështetet në Kur’an dhe në Sunet (traditën e Pejgamberit a.s.). Këtë e pasuron me fjalë të urta, me shprehje të elokuentëve dhe me poezi, që libri të kuptohet lehtë nga të gjithë.
- Pse e bëri librin kaq të larmishëm? Ai sjell fjalën e Aliut, Allahu qoftë i kënaqur me të: "Zemrat lodhen ashtu siç lodhen trupat, prandaj dhuroni atyre fjalë të urta." Halifi Me’mun kalonte shpesh nga një vend në tjetrin dhe recitonte vargun e poetit Ebu’l-Atahije:
لا يصلح النفس إذ كانت مدبرة *** إلا التنقل من حالٍ إلى حال
Shpirtit, kur të kthejë shpinën, s’i bën mirë
veçse të kalojë nga një gjendje në tjetrën.
* Përmbajtja e librit
Libri ndahet në pesë kapituj, të renditur me një logjikë të qartë edukative:
1. Vlera e mendjes dhe qortimi i epsh*t. Mendja është themeli i çdo vlere, ndërsa epshi është armiku i saj.
2. Edukata e dijes. Kush ka mendje, e kërkon dijen. Ky kapitull flet për vlerën e dijes, edukatën e nxënësit dhe moralet e dijetarit.
3. Edukata e fesë. Adhurimet, ndalesat, urdhërimi i së mirës dhe ndalimi i së keqes.
4. Edukata e dynjasë. Si rregullohet shoqëria dhe jeta e individit: familja, vëllazëria, puna dhe fitimi.
5. Edukata e vetvetes. Fryti i të gjithë librit: ndreqja e shpirtit dhe moralet e tij. Kjo është tema kryesore e këtij cikli.
* Pse ta lexojmë këtë libër sot?
Sepse një fjalë e urtë, nëse e kupton dhe e zbaton, mund të jetë çelësi i shumë problemeve në jetën tënde. Siç thoshte Abdullah ibn el-Mubareku: "Ndoshta ende nuk e kam dëgjuar fjalën në të cilën është shpëtimi im."
Ju ftojmë të na bashkoheni në ligjëratat në vijim! Allahu na mundësoftë të mësojmë, të veprojmë sipas asaj që mësojmë dhe ta bëjë këtë dije dëshmi në favorin tonë, e jo kundër nesh. Amin.