12/23/2025
آشنایی من با بانو «فهیمه اکبر»، خواننده و موسیقی دانِ فقید ایران، به سالهایی بازمیگردد که در رشت، جوانی بیستوچند ساله بودم و مشغول گردآوری کتاب پیشگامان فرهنگ گیلان.
در آن روزها، گاهکاهی که پای صحبت کهنسالان فرهنگدوست و فرهیختهی گیلان مینشستم، نام فهیمهخانم اکبر با احترام و مهر تکرار میشد؛ نام بانویی که عمرش را در مسیر خدمت، انسانیت و یاریرساندن به دیگران گذرانده بود.
همانجا بود که دانستم با شخصیتی روبهرو هستم که اثر حضور هنری و اجتماعی اش، فراتر از زمان، هنوز در دل مردم زنده است.
سالها بعد، با انتشار نخستین شمارههای مجلهی دادگر، فرصتی دست داد تا از نزدیک با زندهیاد منوچهر خان اکبر آشنا شوم؛ نوهی سپهدار اعظم رشتی و برادرزادهی مهندس محسن خان اکبر، همسر فهیمهخانم.
در آن دوره، ما در تحریریهی دادگر هر بار که میتوانستیم، نام و یاد «فهیمه خانوم» را زنده نگاه میداشتیم.
منوچهر خان با دقتی ستودنی، نقل میکرد که چگونه فهیمهخانم و محسنخان سالها در عمارت باشکوهی زندگی کردند که بعدها، همان عمارت از سوی ایشان، به مردم رشت هدیه شد و امروز با نام «موزه ی رشت» میشناسیمش.
خانم لاله اکبر نیز با نوشتههای شیوا و پرمهر خود در مجله ی دادگر، گوشههایی از خدمات ارزشمند این بانو را برای همیشه ثبت کرد.
و من نیز گاهگاهی درباره فهیمه خانم عزیز اخبار و گزارش هایی را قلمی می کردم.
اما یکی از خاطراتی که برای من، رنگ و بوی دیگری دارد، گفتوگوی تلفنی با فهیمهخانم در واپسین سالهای زندگانی ایشان است؛ گفتوگویی که به همت بانو ستاره ی شاهین (قاجار)، نوهی مرحومه شرافت اکبر، جاریِ فهیمه خانوم، فراهم شد.
در آن مکالمه، فهیمهخانم با صدایی مهربان و آمیخته به دلتنگی، از رشت و بارانهایش سخن گفت. و جملهای را بر زبان آورد که هرگز فراموش نمیکنم:
«آرزو دارم که پژواک صدایم در آینده، در میان کوچهپسکوچههای رشت به گوش برسد؛ حتی برای نسلهایی که مرا ندیدهاند!»
***
سالیانی پس از آن گفت وگو، با مهاجرتم به آمریکا و اقامتم در واشنگتن دیسی، هر زمان فرصتی دست داد، به دیدار سه فرزند گرامی فهیمهخانم رفتهام؛ و شنیدن روایتهای آنان از این هنرمند فقید، دریچهای تازه پیش رویم گشود؛ دریچهای رو به درکی ژرفتر از بزرگی، فروتنی و صداقت فهیمهخانم.
و اکنون، در صدوهشتمین زادسالِ بانو فهیمه اکبر، بیش از هر زمان دیگر، به خوبی درمییابیم که آرزوی دیرینِ او ــ یعنی امتداد طنن صدایش در دل نسلهایی که او را ندیدهاند ــ به حققت پیوسته و نام و یادش همچنان در حافظهی مرد ما زنده و روشن مانده است؛
ابراهیم مروّجی
۱۴۰۴ خورشیدی
