UHRP ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشى yйғур кишилик һоқуқ қурулуши

02/26/2026

ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشى (UHRP) تەرىپىدىن ئېلان قىلىنغان يېڭى تەتقىقات دوكلاتىدا ئاشكارىلىنىشىچە، خىتاي ھۆكۈمىتى چەتئەلدىكى ئۇيغۇرلار بىلەن ئۇلارنىڭ ئۇيغۇر ر....

02/26/2026

«ھاياتتىن سورا» ناملىق رومان (2)

ئاپتورى: ھەبىبۇللا ئابلىمىت

بۇ شەھەر پۈتۈنلەي قامالدا قالغالىقى سەۋەبىدىن يالغۇز مەنلا ئەمەس، پۈتۈن شەھەر ئاھالىسى ئاچ قالغانىدى، ۋەھشى ئىتلار يېراقلاردا قاۋاۋاتاتتى. بىر زامانلاردا ئانام ئەتكەن تاماقنىڭ پۇرۇقى دەرۋازىنىڭ سىرتىغىچە تارقىلاتتى. بۇ پۇراقلاردا ئانامنىڭ سۆيگۈسى، مۇھەببىتى، ئانىلىق چەكسىز مېھرى بار ئىدى. زېھنىمدە خېمىر، تەڭنە، تاۋاق، قازان، چوكا قاتارلىقلارنى تەسەۋۋۇر قىلىۋېتىپ، ئانامنىڭ خېمىر يۇقى قوللىرىنى سېغىنغانلىقىمنى ھېس قىلىۋاتىمەن. مانا دېرىزەمدىن باش كۈز مەزگىلىنىڭ قۇياش نۇرى چۈشمەكتە، يەنە تاڭ ئېتىپ، يېڭى بىر كۈن باشلاندى، كۆزۈم ئىچىلدى، ئۈستۈمگە چۈشكەن قۇياش نۇرىنىڭ ئىسسىق ھارارىتى بارا – بارا مۇزلاۋاتقان بەدىنىمنى ئىسسىتىشقا تىرىشىۋاتىدۇ، قارنىمنىڭ ئاچلىقىنى، دېماقلىرىمنىڭ قۇرۇپ كەتكەنلىكىنى سېزىۋاتىمەن. بىراق ھايات سوغۇق، بۇنى ياشاۋاتىمەن.

تامغا يۆلەپ قويۇلغان كارۋاتنىڭ ئۈستىدە تۇرغان كېسەلچان بەدىنىمنىڭ تامدىكى ئۇزۇن سايىسى مەن بىلەن پاراللېل ھالدا چايقالماي جىمجىت تۇرىدۇ، ئۇنى مەن كۆزۈمنىڭ قۇيرىقىدا كۆرۈپ تۇرىۋاتىمەن. ئىككى كۈندىن بېرى مەن بىلەن يالغۇز ياشاۋاتقان، ھەرىكەت قىلىۋاتقان ئۇشبۇ ئەرۋاھتەك سايە بولسا، مانا بۈگۈن مەن بىلەن تەڭ ھەرىكەت قىلىشتىنمۇ توختىغانىدى، ئۇ ماڭا ئوخشاش ماغدۇرسىز، ماڭا ئوخشاش ئاچ، ماڭا ئوخشاش كېسەل ۋە ماڭا ئوخشاش غېرىپ. مانا بۇ بىچارە سايە ماڭا ئەڭ ئاخىرقى ھەسرەت تۇيغۇسىنى چەككۇزۇشكە قادىر بولىۋاتاتتى. غېرىپ سايە بولسا دادامنىڭ سايىسىدىن خېلىلا كىچىك كۆرۈنۈپ تۇرىدۇ. دادامنىڭ سايىسى ئاكام بىلەن سىڭلىمنى چوڭ كۆرسىتىپ، مەن بىلەن ئانامنى كېچىكلىتىپ يوق قىلىۋەتكەنىدى. شۇڭا مەن دادامنىڭ سايىسىدىن قورقىمەن. ئۇنىڭ سايىسى شەيتانغا ئوخشايدۇ.

دادامنىڭ سايىسىنىڭ يوغان ۋە كۈچلۈك بولۇشى ۋە ئۇنىڭ مېنىڭ دادام بولغانلىقى، ئۇنىڭغا مېنى خورلاش ھەققىنى بەرمەيتتى. بىراق بۇ ھايات بۇ ھەقنى تونىدى، بۇ ھايات دادامنى شۇنداق قىلغۇزدى. يەنە شۇنداقتىمۇ دادام ئەقىل بىلەن بېزەلگەن بىر ۋىجدان بىلەن ئويلىيالىغان بولسا ئىدى، ھاياتنىڭ قىلمىشلىرىنى تونۇپ يەتكەن بولاتتى. دەرۋەقە، دادامنىڭ ماڭا بولغان غەزىپى ئەسلىدە ھاياتقا بولغان ئۆچمەنلىكىدىن، ھەممىدىن مۇھىمى ھاياتتىن قورقانلىقىدىن بولغانىدى. مەزكۇر ھايات دادامنىڭ ئەقلىنى بېشىدىن يېراقلاشتۇردى، شۇ سەۋەبتىن دادامنىڭ ۋىجدانى كور بولغانىدى. شۇنداق ئويلاپ قالدىم، بۇ ھاياتتا ئوغۇل بالىنىڭ بېشىغا كېلىدىغان ئەڭ بۈيۈك ئىسكەنجە ئاتا سۆيگۈسىدىن مەھرۇم قىلىش بولسا كېرەك.

ئۆزۈمنىڭ سايىسى ماڭا ھەمرا، ئۇ مېنىڭ روھىم. چۈنكى مەن پەقەت شۇنىڭ بىلەنلا سۆزلىشەلەيمەن، شۇنىڭغىلا ئىچىمنى تۆكەلەيمەن. لېكىن بۈگۈن ئۇنىڭمۇ تاۋى يوق، ھەپسىلىسىنى يوقاتقان ھالدا يېنىمدا ياتىدۇ. بۇ مەن ئۈچۈن يەنە بىر ئازاب، يەنە بىر ھەسرەت.

(داۋامىنى بۇ ئۇلىنىشتىن ئوقۇڭ: https://www.akademiye.org/ug/?p=170496)
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖
📣 يازمىلارنى ھەمبەھىرلەش ئارقىلىق بىزگە مەدەت بەرگەيسىز!
🌐 تور بەت ئادرىسى: www.akademiye.org/ug
👈 يۇتىيۇپ قانىلى: https://www.youtube.com/uyghuracademy
👈 فېيسبۇك سەھىپىسى: https://www.facebook.com/uyghuracademy
👈 تۋىتتېر ھېسابى: https://twitter.com/uygurakademisi

12/19/2025

2025年12月18日 由记者阿斯娅(Asiye Uyghur)撰写的维吾尔人权项目观点洞见 自由亚洲电台（R…

12/18/2025

https://www.facebook.com/share/1D91bEmyEr/

2025年12月18日 由记者阿斯娅(Asiye Uyghur)撰写的维吾尔人权项目观点洞见 自由亚洲电台（R…

12/18/2025

***ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى ۋاشىنگتوندا «ئۇيغۇر ئىرقىي قىرغىنچىلىقىغا قارشى تۇرۇش» پائالىيىتى ئۆتكۈزىدۇ***باش پىلانلىغۇچى : ئەركىن سىدىق ...

12/03/2025

https://www.facebook.com/share/1Dd3N8o9Fs/

ئاسىيە ئۇيغۇر 20 – ئەسىرنىڭ ئوتتۇرىلىرىدا، ئۇيغۇر خەلقى ئىككى قېتىم مۇستەقىل دۆلەت قۇرغان ۋە ئۇنى

08/20/2025

https://www.facebook.com/share/p/1aeNifmPJE/

ئۆمەر قانات دىپلومات ژۇرنىلىدا «خىتاينىڭ قىرغىنچىلىقى ۋە ئۇيغۇر ئىلغارلىرىنى يوقىتىش» ناملىق ئوبزور ئېلان قىلدى

ئۇيغۇر ئاگېنتلىقى، 20-ئاۋغۇست
ئۇيغۇر ئالىپ تەرجىمە قىلىپ تەييارلىدى

ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشى ئىجرائىيە دىرېكتورى ئۆمەر قانات دىپلومات ژۇرنىلىدا «خىتاينىڭ قىرغىنچىلىقى ۋە ئۇيغۇر ئىلغارلىرىنى يوقىتىش» ناملىق ئوبزور ئېلان قىلىپ، خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارنىڭ تەتقىقاتچى-ئالىملىرى، زىيالىيلىرى ۋە سەنئەتكارلىرىنى ئىزچىل تۈردە يوقىتىش سىياسىتى يولغا قويۇۋاتقانلىقى ۋە بۇنىڭ ئۇيغۇرلارنىڭ كەلگۈسىگە كۆرسىتىدىغان تەسىرى، بۇ ھەقتە مەخسۇس ھەرىكەت قىلىشنىڭ زۆرۈرلۈكى ھەققىدە توختالغان.

ئۆمەر قانات ماقالىسىدا، راھىلە داۋۇت، ئىلھام توختى، ئابدۇقادىر جالالىدىن، يالقۇن روزى قاتارلىق يۈزلىگەن ئۇيغۇر زىيالىيلىرىنىڭ خىتاينىڭ ئىلغارلارنى يوقىتىش سىياسىتىدە ئېغىر قاماققا ھۆكۈم قىلىنغانلىقىنى مىسال قىلغان.

ئۆمەر قانات مۇنداق دېگەن:

«قىسقىچە ئېيتقاندا: ئەگەر خىتاي ھۆكۈمىتى ئۇيغۇر تارىخچىلىرى ۋە شائىرلىرىنى مەڭگۈلۈك قاماپ قويۇشقا مۇۋەپپەق بولسا، بۇ قىرغىنچىلىق بىزنىڭ مەدەنىيىتىمىزنى يوقىتىش مەقسىتىگە يېتىدۇ. ئۇلارنىڭ قويۇپ بېرىلىشى ئۈچۈن كۈرەش قىلىش قىرغىنچىلىققا قارشى كۈرەش قىلىشتۇر. ئەكسىچە، تۈرمىدە ئازاپلىنىۋاتقان زىيالىيلارغا پەرۋا قىلماسلىق، بىز شەرقىي تۈركىستان دەپ بىلىدىغان ئۇيغۇر ۋەتىنىدە داۋاملىشىۋاتقان مەدەنىيەت قىرغىنچىلىقىنى نورماللاشتۇرۇشتۇر. دۇنيانىڭ تېخىمۇ كۈچلۈك ھەرىكەت قىلىش ۋاقتى كەلدى. ئامېرىكا ۋە باشقا ھۆكۈمەتلەر ئۇيغۇر زىيالىيلىرىنى قويۇپ بېرىشنى ئاشكارا تەلەپ قىلىشى، ۋە ئىتتىپاقداشلار بىلەن ھەمكارلىشىپ خىتاي ھۆكۈمىتىگە بېسىم ئىشلىتىشى كېرەك. ئۇنىۋېرسىتېتلار ۋە نەشرىياتلار خىتايدىكى زىيالىيلارنى زىيانكەشلىككە ئۇچرىتىۋاتقان ئورۇنلار بىلەن ھەمكارلىشىشنى رەت قىلىشى كېرەك.»

#ئوبزور #ماقالە #ئۇيغۇر #ئۇيغۇرلار #ئۇيغۇرئاگېنتلىقى

08/20/2025

ئۆمەر قانات دىپلومات ژۇرنىلىدا «خىتاينىڭ قىرغىنچىلىقى ۋە ئۇيغۇر ئىلغارلىرىنى يوقىتىش» ناملىق ئوبزور ئېلان قىلدى

ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشى ئىجرائىيە دىرېكتورى ئۆمەر قانات دىپلومات ژۇرنىلىدا «خىتاينىڭ قىرغىنچىلىقى ۋە ئۇيغۇر ئىلغارلىرىنى يوقىتىش» ناملىق ئوبزور ئېلان قىلىپ، خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارنىڭ تەتقىقاتچى-ئالىملىرى، زىيالىيلىرى ۋە سەنئەتكارلىرىنى ئىزچىل تۈردە يوقىتىش سىياسىتى يولغا قويۇۋاتقانلىقى ۋە بۇنىڭ ئۇيغۇرلارنىڭ كەلگۈسىگە كۆرسىتىدىغان تەسىرى، بۇ ھەقتە مەخسۇس ھەرىكەت قىلىشنىڭ زۆرۈرلۈكى ھەققىدە توختالغان.

ئۆمەر قانات ماقالىسىدا، راھىلە داۋۇت، ئىلھام توختى، ئابدۇقادىر جالالىدىن، يالقۇن روزى قاتارلىق يۈزلىگەن ئۇيغۇر زىيالىيلىرىنىڭ خىتاينىڭ ئىلغارلارنى يوقىتىش سىياسىتىدە ئېغىر قاماققا ھۆكۈم قىلىنغانلىقىنى مىسال قىلغان.

ئۆمەر قانات مۇنداق دېگەن:

«قىسقىچە ئېيتقاندا: ئەگەر خىتاي ھۆكۈمىتى ئۇيغۇر تارىخچىلىرى ۋە شائىرلىرىنى مەڭگۈلۈك قاماپ قويۇشقا مۇۋەپپەق بولسا، بۇ قىرغىنچىلىق بىزنىڭ مەدەنىيىتىمىزنى يوقىتىش مەقسىتىگە يېتىدۇ. ئۇلارنىڭ قويۇپ بېرىلىشى ئۈچۈن كۈرەش قىلىش قىرغىنچىلىققا قارشى كۈرەش قىلىشتۇر. ئەكسىچە، تۈرمىدە ئازاپلىنىۋاتقان زىيالىيلارغا پەرۋا قىلماسلىق، بىز شەرقىي تۈركىستان دەپ بىلىدىغان ئۇيغۇر ۋەتىنىدە داۋاملىشىۋاتقان مەدەنىيەت قىرغىنچىلىقىنى نورماللاشتۇرۇشتۇر. دۇنيانىڭ تېخىمۇ كۈچلۈك ھەرىكەت قىلىش ۋاقتى كەلدى. ئامېرىكا ۋە باشقا ھۆكۈمەتلەر ئۇيغۇر زىيالىيلىرىنى قويۇپ بېرىشنى ئاشكارا تەلەپ قىلىشى، ۋە ئىتتىپاقداشلار بىلەن ھەمكارلىشىپ خىتاي ھۆكۈمىتىگە بېسىم ئىشلىتىشى كېرەك. ئۇنىۋېرسىتېتلار ۋە نەشرىياتلار خىتايدىكى زىيالىيلارنى زىيانكەشلىككە ئۇچرىتىۋاتقان ئورۇنلار بىلەن ھەمكارلىشىشنى رەت قىلىشى كېرەك.»

نوپۇزلۇق ژۇرناللاردا ئۇيغۇرلار ھەققىدە ئوبزور ۋە ماقالىلەرنى ئېلان قىلىش – ئۇيغۇر مەسىلىسىنى خەلقئارا كۈنتەرتىپتە تۇتۇپ تۇرۇشنىڭ يەنە بىر مۇھىم تەركىبىي قىسمى بولۇپ، ئۆمەر قانات ئۇيغۇر ئاگېنتلىقىغا بۇ ھەقتە مۇنداق دېدى:

«خەلقئارا جەمئىيەتنىڭ دىققىتى ئۇرۇش ۋە ئىقتىسادىي مەسىلىلەرگە بۇرالغان، ئۇيغۇر دىياسپوراسىنىڭ دىققەت مەركىزى ئۇيغۇرلارنىڭ ئەھۋالىدىن كۆرە، ئىچكى مەسىلىلەرگە بەكرەك قارىتىلغان بىر چاغدا، بىز ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشى پۈتۈن كۈچىمىزنى خەلقئارا جەمئىيەتنى، داڭلىق ژۇرناللارنىڭ ئوقۇرمەنلىرىنى ۋە ئامېرىكا ھۆكۈمىتىنى داۋاملىق ئۇيغۇرلارغا كۆڭۈل بۆلۈشكە، ئۇنتۇپ قالماسلىققا، ئەكسىچە كۈچلۈك ھەرىكەت قوللىنىشقا چاقىرىپ تۇرۇشىمىز لازىم.»
https://uyghur.uyghurtimes.com/omer-qanat-diplomat-zhurnilida-xitayning-qirghinciliqi-we-uyghur-ilgharlirini-yoqitish-namliq-obzor-elan-qildi/

04/29/2025

https://youtu.be/66RJRX15iGM

UWI's Uighur Abdulla and Doctor Memet Imin come together to speak about mental health and wellness.

04/21/2025

https://www.facebook.com/share/p/1AJUZhUbiq/