31/10/2026
31 października 1888 r. w Trębkach koło Kutna, gmina Szczawin Kościelny urodził się Andrzej Małkowski, propagator i instruktor skautingu, jeden z twórców harcerstwa w Polsce; żołnierz Legionów Polskich i Armii Polskiej we Francji.
▶️To on 22 maja 1911 r. wydał rozkaz powołujący pierwsze cztery lwowskie drużyny harcerskie: im. Tadeusza Kościuszki, im. Jana Karola Chodkiewicza, im. Szymona Mohorta oraz im. Emilii Plater, będąca drużyną dziewczęcą. Data ta uznawana jest za moment powstania polskiego harcerstwa.
▶️Idee skautowego wychowania młodzieży, wypracowane przez brytyjskiego gen. Roberta Baden-Powella na przełomie XIX i XX wieku dotarły na ziemie polskie. Złożoność ówczesnej sytuacji geopolitycznej wpłynęła na odmienność polskiego ruchu skautowego. Trafiły one na podatny grunt w Galicji, gdzie dość swobodnie mogły działać liczne środowiska patriotyczne. Jednak należy podkreślić, że drużyny na wzór skautowy powstawały bardzo szybko pod wszystkimi zaborami.
▶️O powstaniu harcerstwa w Polsce miał zdecydować też przypadek. Jesienią 1909 r. Małkowski, jako elew Armii Polskiej (powołana przez Organizację Młodzieży Niepodległościowej „Zarzewie"), za dwukrotne spóźnienie na zajęcia otrzymał karę - przetłumaczenie podręcznika twórcy skautingu Roberta Baden-Powella „Scouting for Boys” („Skauting dla chłopców”). To właśnie po tej lekturze Małkowski miał się stać entuzjastą skautingu i orędownikiem zaadaptowania go na gruncie polskim.
▶️Wraz z postępami w pracy w Małkowskim wzrastało zainteresowanie ruchem, który wszechstronnie wspiera rozwój młodych ludzi. Tak, by mogli wykorzystywać swoje umiejętności jako wzorowi obywatele. Małkowski dostrzegł w książce Baden-Powella szansę dla polskiej młodzieży, która pragnęła ofiarować swój zapał zniewolonej ojczyźnie. Zrozumiał także, że zalecenia Anglika należy dostosować do polskich realiów i tradycji.
▶️W liście do Baden-Powella pisał: „Nie możemy zaakceptować zasady lojalności wobec monarchy, ponieważ my Polacy, go nie mamy. Byliśmy więc zmuszeni zastąpić tę lojalność, lojalnością wobec naszego najświętszego narodowego pojęcia Ojczyzny”.
▶️Na efekty fascynacji ideą skautingu nie trzeba było długo czekać. 20 marca 1911 r. rozpoczęto we Lwowie pierwszy kurs skautowy. Wykłady na podstawie podręcznika Baden-Powella, prowadzone głównie przez Małkowskiego, gromadziły około 200 osób obojga płci.
▶️Dwa miesiące później lwowski skauting otrzymał ramy organizacyjne, a Małkowski zyskał miano „ojca polskiego harcerstwa”. Niebawem ukazał się jego podręcznik pt. „Scouting jako system wychowania młodzieży”. – Harcerstwo to skauting plus niepodległość – mawiał.
▶️Wychowanie harcerskie sprzyja kształtowaniu poczucia odpowiedzialności, umiejętności współpracy oraz gotowości do bezinteresownej służby ludziom. Cechy te okazywały się przydatne zarówno w czasach wojny, jak i pokoju. W XX w., tak dramatycznym dla Polski, przed harcerkami i harcerzami stawały niezwykle trudne wyzwania – nieraz bezgranicznego poświęcenia, czasem zaś żmudnej, codziennej pracy.