Krugergenootskap

18/06/2026

𝗛𝗢𝗘𝗗𝗘 𝗔𝗙 𝗩𝗜𝗥 𝗗𝗜𝗘 𝗩𝗘𝗥𝗟𝗘𝗗𝗘 - 𝗠𝗔𝗔𝗥 ...

Reg oorkant die Paardekraal-monument in Krugersdorp, naby Paardekraalrylaan, staan 'n indrukwekkende standbeeld van staatspresident Stephanus Johannes Paulus Kruger (1825–1904).

Hierdie beeld is nie net 'n kunswerk nie, maar 'n kragtige herinnering aan een van die grootste leiers in ons volk se geskiedenis.

Die standbeeld is geskep deur die bekende beeldhouer Laurika Postma (1903–1987), een van Suid-Afrika se baanbreker vroulike kunstenaars. Sy het 'n belangrike deel van die groot historiese fries in die Voortrekkermonument in Pretoria ontwerp.

Postma het Kruger uitgebeeld op die hoogtepunt van sy loopbaan — fier, regop en vol vasberadenheid, opvallend anders as die meeste ander standbeelde, wat hom as bejaard voorstel.

In sy een hand hou hy die Bybel vas en in die ander sy hoed — 'n treffende simbool van sy nederigheid en geloof as staatsman.

Die voetstuk waarop hy rus, is effens hoër as lewensgrootte; die hoeksteen is op 10 Desember 1961 deur Jan de Klerk gelê. Die onthulling is in Oktober 1962 deur staatspresident C.R. Swart behartig. Tydens die onthulling het Swart gesê:

𝘏𝘰𝘦𝘥𝘦 𝘢𝘧 𝘷𝘪𝘳 𝘥𝘪𝘦 𝘷𝘦𝘳𝘭𝘦𝘥𝘦 – 𝘮𝘢𝘢𝘳 𝘷𝘪𝘳 𝘥𝘪𝘦 𝘵𝘰𝘦𝘬𝘰𝘮𝘴 𝘣𝘢𝘢𝘥𝘫𝘪𝘦𝘴 𝘶𝘪𝘵!

Krugersdorp self is in 1887 na Paul Kruger vernoem. Deur die monument juis direk oorkant die historiese Paardekraal-terrein te plaas, word die historiese band beklemtoon. Oom Paul het sy lewe gewy aan Afrikanerselfstandigheid en die stryd teen Britse imperialisme.

Ons nooi u graag uit om self te kom kyk. Laat ons saam ons erfenis eer en bewaar.

-------------

Deel gerus hierdie plasing en vertel ons wat hierdie standbeeld vir jou beteken?

17/06/2026

𝟭𝟴𝟵𝟬: 𝗗𝗶𝗲 𝗵𝗼𝗲𝗸𝘀𝘁𝗲𝗲𝗻 𝗹𝗲𝗲𝗳 𝘃𝗼𝗼𝗿𝘁.

Aan die begin van die 1890's het 'n trotse gebou in Potgieterstraat (vandag bekend as Kgosi Mampurustraat) gestaan — die Volkshospitaal van die Zuid-Afrikaansche Republiek (ZAR). Dit was meer as 'n mediese fasiliteit: 'n Tasbare bewys dat die Republiek na sy eie mense kon omsien.

In die laat 1880's het 'n klein, tydelike hospitaal met slegs 15 beddens — geleë in 'n ou huis naby die militêre kaserne in Potgieterstraat — geskreun onder die las van 'n groeiende bevolking. Politieke onenigheid en professionele naywer tussen Hollandse- en Engelse dokters het tot ernstige personeelprobleme gelei. Die siekes en lydendes van die Republiek het daadwerklik beter verdien!

Dit was die vroue van Pretoria wat die pad gebaan het.

In 1887 het 'n groep toegewyde dames 'n basaar gehou en £1 500 ingesamel — genoeg om 'n tydelike hospitaal op die been te bring. Hierdie vroue het nie net fondse ingesamel nie; sommiges het vrywillig as verpleegsters gedien en die hospitaal se daaglikse bestaan moontlik gemaak.

Dinsdag, 26 Junie 1888 is die eerste pasiënt opgeneem, en op 2 Julie 1888 is die hospitaal amptelik deur Hoofregter J.G. Kotzé geopen.

Maar staatspresident Kruger se visie was groter.

Op 21 Junie 1890 het hy die hoeksteen gelê van die nuwe Volkshospitaal op dieselfde Potgieterstraat-terrein. Dit was dus Pretoria se eerste volwaardige algemene hospitaal. Dié hoeksteenlegging was 'n plegtige oomblik van hoop: 'n Simbool dat die Vader van die Volk nie net vir vryheid geveg het nie, maar ook vir die gesondheid en waardigheid van elke burger.

As staatsman wat geglo het in 'n selfstandige Republiek wat sy mense van die wieg tot die graf kon versorg, het hy die beste vir hulle nagestreef.

Oom Paul se staatsargitek, Sytze Wierda, wat die Goewermentsgebou op Kerkplein (vandag die Ou Raadsaal) asook die Staatsdrukkery ontwerp het, was ook verantwoordelik vir dié ontwerp. Kontrakteur J.B. Kirsten het die gebou vir £12 600 opgerig.

Op 10 Oktober 1890 het die deure oopgeswaai. 130 beddens, dik mure en pragtige staalplafonne. Die nuwe Volkshospitaal is as een van die modernste hospitale in die hele Suid-Afrika geag — 'n toonbeeld van Republikeinse trots en vernuf.

Dit het egter nie daar gestop nie ...

Reeds in die laat 1890's was die Volkshospitaal een van die eerstes om 'n X-straalmasjien in Suid-Afrika te ontvang. 'n Revolusionêre mediese deurbraak, deel van 'n breër moderniseringsgolf wat ook die spoorweë, die Staatsdrukkery en ander openbare werke ingesluit het.

Die hospitaal was egter so vol dat daar geen plek vir die masjien was nie, en mnr. en mev. Bourke het groothartig hul privaatwoning in Cilliersstraat, Sunnyside, beskikbaar gestel as tydelike X-straalsentrum.

Kruger was geen afsydige staatsman nie — hy het onvoorwaardelik omgegee. Sy regering het breedweg op selfvoorsiening gefokus, waarvan die Volkshospitaal 'n sleutelvoorbeeld was. Tydens die Jameson-inval het hy die gewondes besoek en simpatie uitgespreek — 'n teken van sy menslikheid, selfs teenoor teenstanders.

Gedurende die Anglo-Boereoorlog het die Volkshospitaal gewondes gehanteer, en geboue soos die Staatsmeisieskool is ook as bykomstige hospitale gebruik.

Die hospitaal het vinnig gegroei: teen 1912 was daar plek vir sowat 200 pasiënte, met 'n span bestaande uit een matrone, ses afdelingssusters, tien verpleegsters en 34 leerling-verpleegsters.

Later sou dit ook 'n sentrale rol speel tydens die Spaanse griep van 1918. Dit alles onderstreep hoe die vroeë belegging in gesondheidsinfrastruktuur die Republiek tydens krisisse gedien het.

Vandag staan die ou Volkshospitaal nie meer in Potgieterstraat nie. In 1932 is dit ontruim toe 'n nuwe, groter hospitaal elders geopen het. Die ou gebou het eers as spoorwegtehuis gedien en is later gesloop — op dieselfde terrein het die hoofkwartier van die Suid-Afrikaanse Weermag verrys.

Die hoeksteen van 1890 leef voort: 'n Herinnering dat ware leierskap in die sorg van die volk lê.

-------------

𝗙𝗢𝗧𝗢'𝗦: Friends of the Tshwane Heritage Research Centre

16/06/2026

𝗞𝗢𝗡𝗦𝗘𝗡𝗧𝗥𝗔𝗦𝗜𝗘𝗞𝗔𝗠𝗣𝗗𝗔𝗚: 𝗦𝘁𝗶𝗹𝘁𝗲 𝘄𝗮𝘁 𝘀𝗸𝗿𝗲𝗲.

Vandag, 16 Junie, gedenk ons nie net 'n tragedie nie – ons gedenk die mense wat ons gevorm het.

In die Bloemfontein-kamp het die klein Lizzie van Zyl, 'n maer, siek kindjie, haar laaste dae deurgebring. Haar pa wou nie oorgee nie – daarom is sy en haar ma as "ongewenstes" geklassifiseer.

Hulle het haar op halfrantsoene gehou totdat sy van honger uitgeteer was. In die kamphospitaal het die Engelse dokter en verpleegsters, wat nie Afrikaans verstaan het nie, haar as 'n "idioot" bestempel omdat sy na haar ma geroep het. Sy het alleen gesterf, sonder dat iemand haar werklik gesien het.

Lizzie was nie 'n uitsondering nie. Sy was een van duisende.

Baie meer as 26 000 Boerevroue, kinders en bejaardes het in daardie kampe omgekom – nie in gevegte nie, maar as gevolg van 'n sistematiese verskroeideaardebeleid, honger, koue en siektes. 'n Hele geslag potensiële Afrikaners is uitgewis; vanne wat vandag net in stokou kerkregisters bestaan. Gesinne waarvan geen nageslag oorgebly het nie.

Die tragedie was universeel. Selfs Paul Kruger se eie familie het hierdie lyding deurgemaak – sy vrou Gezina het tydens die oorlog kinders uit die kampe versorg.

Ons is geseënd met "n groeiende korpus t.o.v. die konsentrasiekampe; tog bly daar nog soveel méér verlore – stemme wat nooit opgeteken is nie, name wat nooit onthou word nie, wonde wat nooit erken word nie.

Dit is juis in hierdie lyding dat ons verstaan wie ons is. Paul Kruger se lewe en leierskap het die kern van ons stryd verteenwoordig: Die onwrikbare vasberadenheid om as volk vry en onafhanklik te bly. Hy het die ZAR gelei met die oortuiging dat ons reg om te bestaan nie onderhandelbaar is nie. Die Britse kampe was nie bloot wraak nie – dit was 'n doelbewuste poging om daardie droom te vernietig deur ons vroue en kinders te breek.

Die resultaat? Uit daardie as het 'n dieper, onvernietigbare identiteit ontstaan – een wat vandag nog diep gewortel is.

Hierdie herinnering roep ons tot besinning. Indien ons geskiedenis, taal en erfenis prysgee, voltooi ons self wat die Britse kampe nie kon klaarmaak nie.

Veerkragtigheid lê nie in mooi woorde nie, maar in die keuse om te onthou – selfs wanneer dit ongemaklik is. Dit roep ons op tot eerbied en diepe dankbaarheid teenoor ons voorgeslagte wat in die Anglo-Boereoorlog gestaan het – nie vir roem nie, maar sodat ons vandag nog hier kan leef en floreer.

N.P. van Wyk Louw: "Opstand is net so noodsaaklik in 'n volk as getrouheid. Dit is nie eens gevaarlik dat 'n rebellie misluk nie; wat gevaarlik is, is dat 'n hele geslag sonder protes sal verbygaan."

Wat sal ons geslag kies?

-------------

15/06/2026

𝗣𝗔𝗨𝗟 𝗞𝗥𝗨𝗚𝗘𝗥: 𝗟𝗮𝗮𝘀𝘁𝗲 𝗿𝗲𝗶𝘀 𝗱𝗲𝘂𝗿 𝗠𝗶𝗱𝗱𝗲𝗹𝗯𝘂𝗿𝗴 𝗻𝗮 𝗠𝗮𝗰𝗵𝗮𝗱𝗼𝗱𝗼𝗿𝗽.

Hierdie oorsig neem ons terug na die stormagtige dae van Mei 1900, toe Middelburg die middelpunt van die ZAR-regering se bewegings geword het.

​Die artikel belig staatspresident Paul Kruger se laaste historiese reis per trein na Machadodorp. Dit raak ook die fassinerende raaisel aan: Waar presies het die Staatspresident in die dorp oornag? Was dit in die destydse Middelburg Hotel, of dalk in die pastorie van ds. A.P. Burger?

​Hierdie kosbare verhale van ons volksgeskiedenis en erfenisbewaring lê die Krugergenootskap na aan die hart.

​Klik op die skakel om dié fassinerende geskiedenis te lees.

-------------

Was jy bewus van hierdie noue historiese band tussen Middelburg en die Staatspresident se laaste dae in die Republiek?

​

President Paul Kruger se laaste reis deur Middelburg na Machadodorp

13/06/2026

𝗢𝗡𝗦 𝗩𝗜𝗥 𝗝𝗢𝗨

Met die dreuning van kanonne en die klanke van geliefde liedere wat weer deur die teater sal weerklink, beloof hierdie produksie om gehore opnuut te ontroer en te laat nadink oor ‘n bepalende tydperk in die geskiedenis.

-------------

Het jy al hierdie musiekblyspel gesien?

13/06/2026

𝗚𝗘𝗩𝗜𝗡𝗗: 𝗗𝗶𝗲 𝗴𝗲𝗵𝗲𝗶𝗺𝗲 𝗞𝗿𝘂𝗴𝗲𝗿-𝗺𝗶𝗹𝗷𝗼𝗲𝗻𝗲.

Hierdie nuusberig uit 2001 het destyds groot opslae gemaak in die Suid-Afrikaanse medialandskap. Hier volg 'n samevatting van die 𝘕𝘦𝘸𝘴𝟤𝟦-artikel.

---

'n Porsie van die legendariese Kruger-miljoene is moontlik naby Ermelo in die suidelike deel van Mpumalanga ontdek — en 'n Zulu familie het vir dekades lank dié geheim bewaar.

Dié familie woon al vir meer as 100 jaar in die omgewing en het as plaasarbeiders in die 1960's minstens 4 000 Krugerponde ontdek — op 'n plaas drie kilometer van dié van JJ Scholtz, waar 'n standbeeld van staatspresident Paul Kruger in Mei 2001 gevind is. Ontleding van die munte dui daarop dat dit in 1889 gemunt is.

Ermelo-raadslid en hoof van die Toerismeraad, Athol Stark, verduidelik:

"Ons het die plaaslike geskiedenis begin navors na aanleiding van die ontdekking van president Kruger se standbeeld die maand tevore. Dit het ons teruggevoer na 'n Zulu familie wat my in 1999 genader het om hulle te help om Krugerponde te verkoop."

Stark was sedertdien in voortdurende kontak met die familie — húlle is voormalige plaasarbeiders wat destyds die skat ontdek en verborge gehou het.

Dit het egter aan die lig gekom dat die familie oor die jare ongeveer 400 Krugerponde aan 'n man in Tembisa vir R200 000 verkoop het.

Daar word geglo dat duisende Krugerponde nog steeds begrawe lê op die plaas — waar dit blykbaar tydens die Anglo-Boereoorlog begrawe is, toe twee waens die munte van Pretoria na Durban via Ermelo vervoer het.

Die Ermelo Stadsraad het selfs 'n noodvergadering belê om sekuriteitsmaatreëls te bespreek ter beskerming van die boer en werkers betrokke by hierdie dramatiese ontdekking.

---

Lees gerus self die artikel. Die skakel is in die kommentaar.

-------------

Reken jy hierdie ontdekking is feit of fiksie?

𝗙𝗢𝗧𝗢: Die gesaghebbende boek van prof. D.W. Krüger oor die Kruger-miljoene.

12/06/2026

𝗠𝗔𝗝𝗨𝗕𝗔-𝗚𝗘𝗧𝗨𝗜𝗘𝗡𝗜𝗦: 𝗨𝗶𝘁 𝗱𝗶𝗲 𝗹𝗼𝗼𝗽 𝘃𝗮𝗻 '𝗻 𝗴𝗲𝘄𝗲𝗲𝗿.

27 Februarie 1881. Die mistige hoogtes van Majuba-kop. 'n Volk wat jare lank geduldig gewag het, staan nou op die randjie van sy vryheid.

Paul Kruger het dit vooraf geweet:

𝘏𝘦𝘵𝘻𝘪𝘫 𝘸𝘪𝘫 𝘰𝘷𝘦𝘳𝘸𝘪𝘯𝘯𝘦𝘯, 𝘩𝘦𝘵𝘻𝘪𝘫 𝘸𝘪𝘫 𝘴𝘵𝘦𝘳𝘷𝘦𝘯: 𝘥𝘦 𝘝𝘳𝘪𝘫𝘩𝘦𝘪𝘥 𝘻𝘢𝘭 𝘪𝘯 𝘈𝘧𝘳𝘪𝘬𝘢 𝘳𝘪𝘫𝘻𝘦𝘯 𝘢𝘭𝘴 𝘥𝘦 𝘻𝘰𝘯 𝘶𝘪𝘵 𝘥𝘦 𝘮𝘰𝘳𝘨𝘦𝘯𝘸𝘰𝘭𝘬𝘦𝘯."

En toe die stof sak, was die profesie vervul — die slag was geveg (soos Kruger later by Paardekraal sou getuig); "voor ons land en onze vrijheid … het bloed aldaar gestort is dierbaar in des Heeren oog.'"

Die artikel vertel die verhaal van Jacobus (Koos) Scheepers, ’n Boerevrywilliger tydens die Eerste Anglo-Boereoorlog (1880–1881).

Hy was een van die vegters by die Slag van Majuba en het volgens sy eie vertelling die Britse bevelvoerder, Generaal Sir George Pomeroy Colley, die doodskoot gegee met 'n gebuite Martini-geweer.

Scheepers het die verhaal kort voor sy dood aan die joernalis W. Theron vertel. Dit staan vandag as 'n historiese herinnering aan een van die ikoniese oomblikke van die Boere se oorwinning by Majuba in 1881.

Die artikel beklemtoon ook dat vier geslagte van die Scheepers-familie betrokke was by die voorval en ons volksgeskiedenis.

-------------

𝗛𝗜𝗘𝗥𝗗𝗜𝗘 𝗠𝗔𝗡 𝗛𝗘𝗧 𝗖𝗢𝗟𝗟𝗘𝗬 𝗚𝗘𝗦𝗞𝗜𝗘𝗧 | VIER SCHEEPERS GESLAGTE

Deur W. THERON

​Generaal Sir George Pomeroy Colley, bevelvoerder van die Britse magte op Majoeba is gedood met ’n gebuite Martini-geweer en die persoon wat hom die doodskoot gegee het, is wyle mnr. Jacobus Scheepers, wat onlangs op Witbank oorlede is.

​Ek het die voorreg gehad om kort voor sy dood ’n gesprek met wyle mnr. Scheepers (in die omgang algemeen bekend as „Oom Koos”) te voer en hy het my haarfyn die dramatiese gebeure vertel wat gelei het tot die Britse nederlaag op Majoeba tydens die Eerste Vryheidsoorlog. Wyle oom Koos se verstand was nog vlug en helder en hy was nog in staat om sy koerant sonder bril te lees. Ek stel oom Koos aan die woord.

​„Ek was ’n knaap van agttien jaar toe genl. Piet Joubert ’n honderd vrywilligers gevra het om na die Natalse grens te gaan. Saam met my broers Gert en Frederick het ek my aangebied en kort daarna het ons na the front vertrek.

​„Generaal Joubert het ons agtien met 300 burgers aan die linkerkant van Majoeba-kop op wag geplaas. Op ’n goeie oggend, so na aan die einde van Februarie, merk ons ’n klompies mense bo-op die kop, maar ons was van mening dat dit maar ons eie wagte was.

​Kernels Marancik, wat saam met ons in die tent was, spring uit en skreeu: „As julle nie onmiddellik wil hè, moet julle ophou”, nog altyd onder die indruk dat dit ons eie mense was wat bo-op die kop was.

​„Weer volg ’n sarsie en ons word verwittig dat die mense op die berg genl. Colley met sy Skotte was. Berig is ontvang dat die vyand, soos ’n stroom water die berg sou afkom en ons bevelvoer​der het ons aangesê om twee slote te grawe sodat ons die grondwalle as beskutting kon gebruik. Intussen word van die Witwatersrand se manne die kop uitgestuur om verkenningswerk te gaan doen. My broers en ek het saamgegaan.

​„Toe ons die kop bereik, vind ons dat die vyand reeds skanse van klippe stapel het en die koeëls het aanhoudend by ons verby gefluit. Ons moes toe veg dat dit klap, want hoe meer ons skiet, hoe meer van die vyand verskyn op die terrein.

​„TEEN halfwaalf die middag het die petalje vir veldkornet Roos, van Magaliesburg, begin verveel en hy gee toe bevel dat sodra hy aan die voorpunt begin skiet, ons moes storm, platval en skiet. Hierdie taktiek het uitstekend aan sy doel beantwoord en net twee man is gedood en twee gewond.

​Op hierdie stadium het oom Koos by die werklike dramatiese gebeurtenis gekom, naamlik hoe genl. Colley die doodskoot gekry het.

​„Ek,” het hy voortgegaan, „het agter ’n klip platgeval en my bemerk aan die regterkant van die kop met ’n vlag. ‚Kyk,’ skreeu ek aan broer Gert, ‚daardie man gee seine met ’n vlag?’. Gert antwoord dat terwyl hy die naaste paar Tommies onder die lood steek, ek korrel op die vlagman moes neem. Toe die skoot klap, val die vlagman en asof die Skotte opdrag gekry het om terug te val, draai hulle om en slaan voet in die wind.

​„Ons het vinnig opgevolg en ek kom toe by die gesneuwelde „vlagman” uit. Hy het ’n doodskoot gehad — ’n koeël deur die kop. Ek neem toe die onbeskadigde jas van die lyk af om daarmee die koel luggie van my bas af te hou.

​Gedurende die aand het ons verneem dat die „vlagman” niemand minder was nie as die bevelvoerder van die Engelse mag, generaal Colley.

​„In later jare is die bewering gedoen dat genl. Colley in werklikheid ’n witvlag gehys het. Ek kan egter die versekering gee dat dit geen witvlag was nie, maar wel ’n Union Jack.”

​In die Tweede Vryheidsoorlog het sy broer Gert gesneuwel, terwyl hy self lig gewond is. Hy het my beloof om by ’n latere geleentheid te vertel van die twee oorloë teen genoemde kafferkapteins. Hierdie voorreg was my egter nie gegun nie, aangesien Oom Koos kort na ons gesprek oorlede is.

-------------

​𝗢𝗻𝗱𝗲𝗿𝘀𝗸𝗿𝗶𝗳 𝗯𝘆 𝗱𝗶𝗲 𝗳𝗼𝘁𝗼 𝘃𝗮𝗻 𝗱𝗶𝗲 𝘃𝗶𝗲𝗿 𝗴𝗲𝘀𝗹𝗮𝗴𝘁𝗲:

Hierdie foto van wyle mnr. Jacobus Scheepers, algemeen bekend as „Oom Koos” — die held van Majoeba — is ’n paar maande voor sy onlangse dood geneem. Hy verskyn hier saam met sy seun Jan, sy kleinseun Jan en sy agterkleinseun Jan.

-------------

Wat is jou gedagtes aangaande hierdie merkwaardige vertelling?

𝗙𝗢𝗧𝗢'𝗦: Koerantartikel (weet.co.za). Genl. Colley se graf (Nico Moolman-versameling).

.