23/07/2026
Komunikatë: Qytetarët nuk duhet ta paguajnë çmimin e përplasjeve dhe neglizhencës institucionale
Rilindja Gjelbër shpreh shqetësimin e thellë për situatën e krijuar nga zjarri në deponinë e mbeturinave në Sferkë të Pejës, i cili për më shumë se një javë ka ekspozuar banorët e zonës dhe qytetarët e Pejës ndaj tymit, ndotjes dhe pasojave të mundshme për shëndetin publik.
Kjo situatë nuk mund të trajtohet më si një problem i izoluar operacional, pasi që është shndërruar në krizë mjedisore, shëndetësore dhe institucionale, pasojat e së cilës po i bartin qytetarët.
Sipas kronologjisë:
Më 19 korrik u bë e ditur se zjarri kishte pesë ditë që vazhdonte dhe se lidhur me gjendjen në deponi ishte dorëzuar kallëzim penal. Po atë ditë, Kompania për Menaxhimin e Deponive në Kosovë deklaroi se deponia menaxhohet nga KRM “Ambienti”, ku Komuna e Pejës është aksionari kryesor, duke ofruar mbështetje profesionale dhe teknike për shuarjen e zjarrit.
Më 20 korrik, banorët bllokuan qarkullimin e kamionëve drejt deponisë, ndërsa një protestues u dërgua në Emergjencën e Spitalit të Pejës me shenja të intoksikimit nga monoksidi i karbonit. Bllokimi ndikoi edhe në ndërprerjen e procesit të rregullt të grumbullimit dhe shkarkimit të mbeturinave.
Më 21 korrik, edhe pas reshjeve, zjarri vazhdonte të ishte aktiv në ditën e tetë. Banorët deklaruan se tymi ishte përhapur në fshatrat përreth dhe se nuk mund të qëndronin në shtëpitë e tyre. Prokuroria autorizoi ekspert për përcaktimin e shkakut të zjarrit dhe kërkoi dorëzimin e gjetjeve të inspektorëve të Ministrisë së Mjedisit lidhur me ndotjen e shkaktuar.
Më 22 korrik, Spitali i Përgjithshëm i Pejës kërkoi ndërhyrje urgjente institucionale, duke paralajmëruar se moslargimi i mbeturinave po rrezikonte kushtet higjieno-sanitare, pacientët, personelin shëndetësor dhe vazhdimësinë e shërbimeve. Po atë ditë, njësitë e specializuara të FSK-së u angazhuan për izolimin e vatrës së zjarrit dhe parandalimin e ndotjes toksike.
Deri me tani nuk kemi reagim zyrtar nga IHMK (Instituti Hidro Meteorologjik i Kosovës) për gjendjen e cilësisë së ajrit dhe ujërave që rrjedhin nga deponia dhe djegja e mbeturinave, si dhe ndikimin në biodiversitet.
Nuk ka reagim as nga IKSHP (Instituti i Shëndetit Publik të Kosovës) për ndikimin e mundshëm të këtij krimi mjedisor në shëndetin publik të banorëve të zonës dhe qytetarëve të Pejës.
Po ashtu, nuk ka reagim as nga Ministria e Bujqësisë nëpërmjet Institutit të Bujqësisë të Kosovës për ndikimet potenciale në të mbjellurat në zonë dhe në shëndetin e kafshëve shtëpiake.
Kemi reagime të zbehta e njoftuese nga Komuna e Pejës nëpërmjet Zëdhënësit dhe nga Kompania Rajonale e Mbeturinave Ambienti.
Përgjegjësia ligjore nuk mund të bartet te qytetari
Ligji Nr. 04/L-060 për Mbeturina, i ndryshuar dhe plotësuar me Ligjin Nr. 08/L-071, përcakton se menaxhimi i mbeturinave duhet të organizohet në mënyrë që të mos krijojë dëme dhe rreziqe për mjedisin dhe shëndetin e njeriut.
Neni 12 i ligjit kërkon që operatorët të kenë dhe të zbatojnë planin operativ për menaxhimin e deponisë, i cili duhet të përfshijë identifikimin e burimeve të rrezikut, mbrojtjen nga zjarri, kontrollin e emisioneve të gazrave dhe monitorimin e ndotjes.
Neni 15 përcakton përgjegjësinë e komunës për organizimin dhe mbikëqyrjen e sistemit të menaxhimit të mbeturinave, zbatimin e planit komunal, kontrollin përmes inspektoratit dhe informimin e publikut. Ndërkaq, neni 21 e obligon operatorin e deponisë që ta zbatojë planin operativ, të lejojë inspektimin dhe të njoftojë menjëherë autoritetet në rast aksidenti.
Edhe Ligji Nr. 08/L-025 për Mbrojtjen e Ajrit nga Ndotja e përcakton mbrojtjen e cilësisë së ajrit si përgjegjësi të përbashkët të nivelit qendror dhe lokal. Kur ekziston rreziku i tejkalimit të pragut të alarmit, komuna duhet të hartojë dhe zbatojë masa afatshkurtra për uljen e ndotjes dhe mbrojtjen e grupeve të ndjeshme të popullatës.
Kushtetuta e Republikës së Kosovës, në nenin 52, kërkon që institucionet publike ta marrin parasysh ndikimin në mjedis gjatë vendimmarrjes dhe t’u garantojnë qytetarëve mundësinë për të ndikuar në vendimet që prekin mjedisin ku jetojnë.
Kërkojmë veprim të përbashkët dhe të menjëhershëm
Rilindja Gjelbër u bën thirrje Komunës së Pejës, Ministrisë së Mjedisit, Ministrise se se Shendetesise, Ministrise se Bujqesise, KRM “Ambienti”, KMDK-së, IKSHPKse, IHMKse, IBKse dhe institucioneve tjera relevante, emergjencave, AMMK-së dhe organeve të drejtësisë që:
1. Të bashkërendojnë të gjitha kapacitetet për shuarjen e plotë të zjarrit dhe sigurimin e deponisë.
2. Të kryejnë monitorim të vazhdueshëm të cilësisë së ajrit, tokës dhe ujërave dhe t’i publikojnë rezultatet në mënyrë të rregullt dhe të kuptueshme për qytetarët.
3. Të sigurojnë kontrolle dhe këshilla shëndetësore për banorët, veçanërisht për fëmijët, të moshuarit, gratë shtatzëna dhe personat me sëmundje të frymëmarrjes.
4. Të krijojnë menjëherë një zgjidhje të përkohshme për grumbullimin dhe trajtimin e mbeturinave, në mënyrë që spitali, institucionet dhe lagjet e Pejës të mos përballen me një krizë të dytë sanitare.
5. Të zhvillojnë hetim të plotë, profesional dhe të pavarur për shkakun e zjarrit, gjendjen teknike të deponisë dhe veprimet apo mosveprimet e institucioneve dhe operatorëve përgjegjës.
6. Të hartojnë një plan të përbashkët, me afate, buxhet dhe përgjegjësi të qarta për mbylljen, sanimin dhe rehabilitimin e deponisë së Sferkës.
Mosmarrëveshjet për kompetencat, financimin apo përgjegjësinë politike duhet të zgjidhen ndërmjet institucioneve dhe në përputhje me ligjin. Ato nuk mund të zgjidhen duke e lënë komunitetin të thithë tym, duke ndërprerë largimin e mbeturinave apo duke rrezikuar funksionimin e spitalit.
Qytetari nuk mund të mbahet peng i mungesës së koordinimit institucional dhe papergjegjesise institucionele.
Mbrojtja e jetës, shëndetit dhe mjedisit duhet të jetë prioriteti i parë dhe i përbashkët i çdo niveli të pushtetit.
Rilindja Gjelbër
Korrik, 2026
Pejë
