16/06/2026
I motivuar të kontribuoj në Konferencën Rajonale të Këshillit të Evropës (Durres, Shqiperi 16-17 qershor 2026) nga përspektiva e shoqërisë civile (Instituti për Avokimin e Politikave Korrektuese), duke marrë pjesë në diskutimet mbi rehabilitimin dhe riintegrimin e të dënuarve për ekstremizëm të dhunshëm dhe personave në rrezik nga radikalizimi - rrugët për kthim të qëndrueshëm në komunitet.
Motivated to contribute to the Council of Europe Regional Conference (Durres, Albania 16-17 June 2026) from the perspective of civil society (Institute for Correctional Policy Advocacy), by engaging in discussions on the rehabilitation and reintegration of violent extremist offenders and individuals at risk of radicalisation, with a focus on pathways towards sustainable reintegration into the community.
Konkluzionet e Konferencës:
1. Bashkëpunimi efektiv ndër-institucional dhe brenda institucionit dhe shkëmbimi sistematik i informacionit është thelbësor. Modeli i departamenteve të integruara të inteligjencës në burgje sjell përfitime të shumta dhe forcon shkëmbimin e informacionit ndërmjet aktorëve të brendshëm dhe të jashtëm dhe mbështet analizën e bazuar në prova. Kjo është thelbësore për t’i mundësuar më tej administrimit të burgjeve të marrë vendime dhe vlerësime të informuara për të burgosurit ekstremistë të dhunshëm (BEDh) dhe të burgosurit e radikalizuar, duke respektuar të drejtat e njeriut dhe dinjitetin e personave të burgosur, dhe për të vlerësuar dhe përshtatur siç duhet planin e rehabilitimit dhe trajtimit të të burgosurit.
2. Në rajonin e Ballkanit Perëndimor (BP), sistemet e drejtësisë penale kanë përdorur qasje më pak të rrepta ndaj grave të kthyera nga fushëbetejat e huaja, edhe pse gratë mund të marrin role të ndryshme në organizatat ekstremiste. Kjo nxjerr në pah nevojën për edukim dhe ndërgjegjësim të profesionistëve gjyqësorë dhe të prokurorisë në rajonin e BP-së.
3. Punonjësit e burgjeve dhe të Shërbimit Sprovues duhet të sensibilizohen për qasjet ndaj rehabilitimit të grave të kthyera në Ballkanin Perëndimor, duke përfshirë zbatimin e modeleve dhe metodave të rehabilitimit dhe riintegrimit të ndjeshme ndaj gjinisë për të adresuar nevojat specifike të grave të burgosura, veçanërisht të atyre me fëmijë. Profili i grave të LHT-ve, të kthyera, është heterogjen, prandaj qasja në punën me to dhe fëmijët e tyre duhet të përshtatet sipas nevojave të tyre individuale.
4. Punonjësit dhe ofruesit e shërbimeve të përfshirë në mbështetjen e këtyre kategorive, duhet të aftësohen për të zbatuar qasje të informuara nga trauma dhe duhet të zhvillohen programe të specializuara për punën me këto kategori. Qasjet e ndjeshme ndaj gjinisë janë po aq të rëndësishme për burrat dhe për gratë.
5. Organizatat e shoqërisë civile (OSHC) mund të luajnë rol të rëndësishëm si partner i qeverive në mbështetjen e procesit të rehabilitimit dhe riintegrimit. Megjithatë, qeveritë duhet të krijojnë mekanizma për të siguruar që ky partneritet, me kalimin e kohës, të jetë i qëndrueshëm, stabil dhe efektiv. Sigurimi i financimit dhe burimeve të tjera financiare për të mundësuar angazhimin operacional të OSHC-ve është një nga parakushtet kryesore që duhet të përmbushen.
6. Roli i Qendrave të Mirëqenies Sociale dhe punonjësit social duhet të forcohet më tej. Shërbimi i Mirëqenies Sociale në mbarë rajonin vijon të përballet me kufizime të kapaciteteve dhe politikëbërësit përkatës në juridiksionet përfituese respektive duhet të hartojnë dhe zbatojnë politika që synojnë rritjen e efektivitetit të këtyre shërbimeve. Kjo duhet të përfshijë forcimin e kapaciteteve institucionale të Qendrave të Mirëqenies Sociale, si dhe investimin në zhvillimin e vazhdueshëm profesional të punonjësve socialë duke përmirësuar aftësitë dhe njohuritë e tyre për të punuar në mënyrë efektive me grupet vulnerabël dhe kategori të tjera përfituesish.
7. Këshilltarët fetarë mund të luajnë rol të rëndësishëm në edukimin e punonjësve të burgjeve që punojnë dhe komunikojnë me të burgosurit e radikalizuar dhe ekstremistë të dhunshëm. Ata mund të mbështesin punonjësit në identifikimin e hershëm të praktikave të pazakonta fetare të lidhura me interpretime radikale ose ekstremiste të besimeve fetare, të kontribuojnë në procesin e rehabilitimit dhe trajtimit të një individi dhe të ndihmojnë në krijimin e një aleance pune si parakusht për komunikim dhe angazhim efektiv me këtë kategori të burgosurish.
8. Planifikimi i koordinimit dhe mbështetjes para dhe pas lirimit duhet të jenë procese të njëkohshme. Agjencitë dhe ofruesit e shërbimeve të mbështetjes përkatëse për riintegrimin pas vuajtjes së dënimit në komunitetet vendore duhet të informohen në kohë nga autoritetet e burgjeve dhe të shërbimit sprovues për përgatitjen për lirimin/kthimin në komunitet të një shkelësi dhe duhet të jenë të përgatitur të ofrojnë mbështetje për rastin individual që në fazën para lirimit.
9. Angazhimi në kohë, komunikimi, shkëmbimi i informacionit dhe Procedurat Standarde të Operimit (PSO) të qarta, në të gjitha agjencitë përkatëse të përfshira në procesin e Rehabilitimit, Risocializimit dhe Riintegrimit (RRR), janë thelbësore për të siguruar një kuadër mbështetës koherent, sistematik dhe gjithëpërfshirës për individët që riintegrohen në komunitet pas burgimit.
10. Nxitja e ndryshimit te BEDh-të mbështetet në ndërtimin e besimit përmes angazhimit të qëndrueshëm dhe respektues dhe ndërhyrjeve të strukturuara, të bazuara në marrëdhënie. Kjo ndihmon në nxitjen e motivimit të brendshëm, duke u mundësuar individëve të rishqyrtojnë bindjet e mëparshme dhe të angazhohen në mënyrë kuptimplotë në proceset e rehabilitimit dhe riintegrimit. Krijimi i kuadrove koherente të mbështetjes forcon më tej efektivitetin dhe vazhdimësinë e këtyre përpjekjeve. Me kalimin e kohës, këto qasje rrisin gjasat për ndryshim të qëndrueshëm të sjelljes dhe riintegrim të suksesshëm në shoqëri.
11. Administratat e burgjeve në rajon duhet të përmirësojnë politikat që do të ndikonin pozitivisht në motivimin e BEDh-ve për t’u angazhuar në rehabilitim dhe trajtim dhe të sigurojnë që përpjekjet e investuara në rehabilitim të njihen formalisht dhe të pasqyrohen në vlerësimet zyrtare të burgjeve. Përveç kësaj, në këtë drejtim duhet të ofrohet trajnim i vazhdueshëm i stafit të burgjeve për intervistimin motivues.
12. Në sistemet në rajon nevojiten metodologji dhe tregues të strukturuar, që do t’i ndihmonin punonjësit të vlerësojnë dhe ndjekin progresin e rehabilitimit në mënyrë objektive, duke përfshirë mekanizma për gjurmimin e ndryshimit të sjelljes dhe atij njohës në rehabilitimin para dhe pas lirimit të BEDh-ve dhe të burgosurve të tjerë në rrezik nga radikalizimi.
13. Vetëm koordinimi i fortë, i përkushtuar dhe i vazhdueshëm i të gjithë aktorëve të përfshirë në fushën e P/KEDh-së mund të sigurojë një qasje efektive të “mbarë shoqërisë” në adresimin e rehabilitimit të përfituesve fundorë brenda mjedisit të burgut dhe pas kthimit të tyre në komunitet. Një qasje e balancuar nga të gjithë aktorët e interesit të përfshirë në rehabilitim, përgatitjen për lirimin, përgatitjen pas vuajtjes së dënimit dhe mbështetjen për riintegrim është thelbësore.
14. Riintegrimi i BEDh-ve mbetet sfidë. Një nga faktorët kryesorë kontribues është stigmatizimi nga komunitetet vendore, si dhe kuptimi i kufizuar nga qytetarët i rëndësisë së riintegrimit të suksesshëm të këtyre individëve. Në këtë kontekst, është thelbësore të zbatohen veprimtari ndërgjegjësuese dhe edukative që synojnë komunitetet vendore. Këto përpjekje duhet të synojnë përmirësimin e kuptimit nga publiku të arsyes pse qeveritë i japin përparësi dhe ofrojnë mbështetje për BEDh-të, si dhe nxitjen e një mjedisi më mbështetës që favorizon riintegrimin e tyre të suksesshëm.
15. Komunikimi i vazhdueshëm ndërmjet institucioneve dhe familjeve të BEDh-ve është i një rëndësie jetike për përgatitjen e suksesshme për lirimin, si dhe për riintegrimin e BEDh-ve dhe përshtatjen e tyre të mëvonshme me jetën në komunitet.
16. Puna që përfshin ofrimin e mbështetjes për përfituesit fundorë është komplekse dhe kërkon staf të burgjeve dhe/ose të Shërbimit Sprovues të trajnuar mirë, por gjithashtu duhet të hartohen dhe të vihen në zbatim politika të qarta të menaxhimit të stafit. Për më tepër, të gjithë aktorët, duke përfshirë partnerët në komunitetet vendore, të përfshirë në zbatimin e programeve të vazhdimësisë së daljes nga burgu, duhet të kenë akses në programe specifike trajnimi për profesionistët e vijës së parë dhe të përfitojnë prej tyre.
******
