Octopus Institute

02/06/2026

INSTITUTI OCTOPUS:
PROJEKTI I BIA-S PËR (LISTA)SERBIZIMIN E KOSOVËS
(Linçimi si kërcënim i drejtpërdrejt ndaj Nenad Rashiqit)

Në vorbullën e ngjarjeve të shumta politike, tensioneve rajonale dhe mjegullnajës informative që ka kapluar hapësirën mediale, produkti më kërcënues i propagandës serbe kundër Kosovës targeton “tradhtarët” në mesin e komunitetit serb.

Një tekst i Relja Zhelskit, shef i Drejtorisë së Analizës në BIA, i publikuar më 15 maj nga revista “Kompas”, u afishua nga mediat e tjera serbe si “zbulim” i inteligjencës për projektin e “çserbizimit” të Kosovës (Informer, 18.05.2026).

Krahas narrativave të njohura manipuluese si “viktimizimi”, “agresioni i NATO-s”, “kuazi shteti anti-serb”, etj., zyrtari i lartë i BIA-s përdor linçimin dhe demonizimin e Nenad Rashiqit, udhëheqës i partisë “Për Liri, Drejtësi dhe Mbijetesë“, si mesazh disiplinimi për të gjithë votuesit serbë në zgjedhjet e 7 qershorit.

Ky produkt, përveçse i pazakonshëm e joprofesional, shërbehet po ashtu me referenca emocionale e falsifikime historike, për ta rritur efektin si operacion ndikimi në mbrojtje të Listës Serbe.

Kur një zyrtar i lartë i inteligjencës e identifikon “tradhtarin e brendshëm”, mesazhi receptohet në kornizat e autoritetit që përfaqëson dhe natyrshëm pritet të merret më seriozisht, duke e rritur efektin “disiplinues”. Zhelski nuk e ka hallin e Rashiqit si politikan, por të humbjes së kontrollit mbi qytetarët serbë.

Të njëjtin hall e ka edhe Vuçiqi me ndërhyrjet në zgjedhje duke bërë thirrje të hapur për ta votuar Listën Serbe. Sepse, qoftë edhe një mandat i vetëm jashtë këtij subjekti përfaqësues të politikës së Beogradit, e rrënon pretendimin e Serbisë për “projektin e çserbizimit” të Kosovës, e rrënon narrativën e “terrorit” të “kuazi-shtetit të krijuar nga agresioni perëndimor”.

Prandaj, pamfleti i Zhelskit është operacion i ndërhyrjes për absolutizimin e kontrollit ndaj votuesve serbë.

Kontrolli mbi serbët lokalë si strategji kundër Kosovës

Ata që i përcjellin deklaratat politike të zyrtarëve të Serbisë, e dinë se Serbia e përdor “akuzimin në pasqyrë”, duke projektuar të vërtetën e vet te aktorët e tjerë. Kështu bënte kur e quante UÇK-në organizatë terroriste, kështu bën sot kur pretendon për “terrorin” e Kosovës ndaj qytetarëve serbë.

Humbja e luftës dhe kontrollit mbi Kosovën dhe shqiptarët, fatkeqësisht nuk e ka denazifikuar atë, nuk e ka bërë që t’i japë shans përmirësimit të politikave të saj qeverisëse (protestat studentore prej 1 viti e gjysmë), por e ka riorientuar në strategjinë hibride për kontroll të ashpër ndaj komunitetit të serbëve në Kosovë.

Zhelski si zëdhënës i “Botës Serbe”

Relja Zhelski, me formimin dhe funksionin që mban përbën një shembull tipik të anomalisë intelektuale, ku përgatitja akademike vihet në shërbim të dogmave politike e nacionaliste, duke i bërë ato edhe më e rrezikshme.

Kështu shpjegohet origjina e totalitarizmit dhe banaliteti i së keqes nga Hannah Arendt-i. Keqpërdorimi i të shkruarit si akt intelektual për të denigruar figura politike, është në proporcion të zhdrejtë me të qenit historian dhe analist.

Zhelski, BIA dhe gjithë Serbia nuk e pranojnë, apo nuk duan ta pranojnë, se 10 ulëset e rezervuara në Kuvendin e Republikës së Kosovës janë për serbët kosovarë, jo për përfaqësuesit e Beogradit zyrtar në Kosovë.

Diskreditimi si prelud i eliminimit: Rasti i Oliver Ivanoviq

Linçimi i një politikani të padëgjueshëm ndaj Beogradit nuk është risi në habitatin politik të komunitetit serb në Kosovë. Para vrasjes së tij në vitin 2018, Oliver Ivanoviq ishte target i një fushate të ashpër diskreditimi dhe aktesh të dhunshme si djegia e veturës, sulmet në zyrën e partisë dhe kërcënimet ndaj familjes.

Ai konsiderohej më i moderuar dhe ishte kritik ndaj strukturave dominuese serbe në veri, si dhe regjimit në Beograd. Mediat e propagandës dhe kundërshtarët politikë e cilësonin “tradhtar”, “njeri të Prishtinës” ose figurë që cenonte interesat serbe në Kosovë. Vetëm pak ditë para vrasjes, ai vetë deklaroi se kishte frikë për sigurinë e tij.

Kjo nuk do të thotë se fushata linçuese ia organizoi vrasjen, por ajo ndërtoi klimën armiqësore që i kontriboi aktit final. Ai u vra më 16 janar 2018 para zyrës së tij në Mitrovicë të Veriut, ndërsa rasti ka mbetur ende i pandriçuar plotësisht sa i përket organizatorëve dhe autorëve.

Pranimi dhe strehimi si metodë perfide: rasti Radoiçiq

I vetmi rast kur një serb e ka pranuar publikisht përgjegjësinë për një sulm terrorist në Republikën e Kosovës është ai i Milan Radoiçiqit kur është kapur në flagrancë. Pas shfaqjes së tij si prijës i inkursionit në Manastirin e Banjskës më 24 shtator 2023, ai vazhdon operimin në rrugët e Beogradit, duke e ruajtur autokratin serb, Aleksandër Vuçiq!

Përveç tij e terroristëve të tjerë, Serbia “strehon” edhe shqiptarë me precedentë kriminalë. Por, derisa nuk i burgos apo nuk i ekstradon (siç bën zakonisht me shumë të tjerë), kjo lë hapësirë të dyshohet se ata mund të shfrytëzohen për interesa të caktuara të këtij vendi.

Rastet e linçimit mes Ivanoviqit dhe Rashiqit kanë vetëm një dallim: autori këtë herë ka vendosur të shfaqet publikisht.

Kjo do të thotë se Zhelski, shefat e tij në BIA dhe patronët e tyre politikë, kanë vlerësuar se fushatat diskredituese përmes instrumenteve të propagandës nuk po e arrijnë efektin e plotë.

Duke u bërë “zëdhënës” i nacionalizmit serb nga pozita e shefit të Analizës, Zhelski në fakt zbulon tri sekrete publike të politikës serbe kundër Kosovës:
- Serbia nuk e lejon integrimin e serbëve në Kosovë dhe asnjë zë opozitar që nuk dirigjohet nga Beograd;
- Lista Serbe u krijua nga shërbimet sekrete si proxy politik që deformon vullnetin dhe interesat e qytetarëve serbë të Kosovës, dhe
- Serbia, përmes projektit nacionalist “Bota Serbe” do të vazhdojë t’i mbajë gjallë qëllimet hegjemoniste në rajon.

Në sfondin e protestave aktuale masive nga studentë e qytetarë që kërkojnë të ardhme më të mirë për vendin e kapluar nga korrupsioni, krimi i organizuar, varfëria, ikja e të rinjve, mungesa e lirisë së shprehjes, kontrolli mbi median, ndikimet e fuqive autokratike lindore, etj., kryeanalisti Zhelski shfaqet si një aparatçik i pushtetit serb, i cili rikthen fantazmat e regjimeve staliniste, maoiste e millosheviqjane, përmes diskreditimit të oponentëve të leviatanit politik në Kosovë me emrin “Lista Serbe”.

28/05/2026

22/05/2026

📢 FTESË E HAPUR PËR PUBLIKUN

Instituti Octopus ka kënaqësinë t’ju ftojë të merrni pjesë në FORUM 2026, me temën:

“Integriteti Zgjedhor përballë Kërcënimeve Hibride: Implikimet e Sigurisë nga Ndërhyrja e Huaj”

🗓️ Data: 28 Maj 2026
🕘 Ora: 09:30
📍 Vendi: Hotel SIRIUS, Prishtinë

Forumi do të sjellë diskutime mbi sfidat e integritetit zgjedhor, ndikimin e kërcënimeve hibride dhe implikimet e ndërhyrjeve të huaja në sigurinë kombëtare.

🔹 Pjesëmarrja është e hapur, por për arsye organizative ju lutemi që të na shkruani:

📧 Email: [email protected]
📱 WhatsApp: +383 45 666 449

Ju mirëpresim!

14/05/2026

Rrethimi psikopolitik i Kosovës nga Serbia me Malin e Zi dhe Maqedoninë e Veriut

Shkruan: Dr. Gurakuç Kuçi, Profesor në Kolegjin Universum dhe bashkëpunëtor i jashtëm në ISLH “OCTOPUS”

Serbia po nxit qytetarët e Malit të Zi dhe të Maqedonisë së Veriut kundër Kosovës, me synimin që këtë frymë, si pjesë të komunikimit të saj strategjik kundër Kosovës, ta shtrijë gradualisht edhe në nivel institucional dhe shtetëror. Kjo frymë nuk po mbetet vetëm në margjina politike ose në grupe nacionaliste, por po shfaqet edhe në komuna, parti parlamentare dhe figura të larta shtetërore që kanë histori të qartë kundërshtimi ndaj Kosovës.

Ky nuk është vetëm proces propagandistik por përpjekje për të prodhuar armiqësi shoqërore, për ta kthyer atë në klimë politike dhe më pas për ta përkthyer në qëndrime institucionale kundër Kosovës. Në këtë mënyrë, kontestimi i Kosovës nuk mbetet më vetëm qëndrim zyrtar i Serbisë, por tentohet të paraqitet si vullnet i qytetarëve dhe i institucioneve në vendet fqinje.

Zeta si precedent politik

Me 12 maj, në ditën e festës së Shën Vasilit, një i shenjtë për ortodoksët serbë dhe malazezë, Komuna e Zetës në Mal të Zi, e udhëhequr nga Partia Popullore Demokratike, mori vendim për “anulimin” e njohjes së Kosovës. Ky vendim erdhi pas mitingut të kësaj partie, të mbajtur më 10 maj, me në krye deputetin malazez Milan Knezheviq, ku u paralajmërua lobimi për tërheqjen e njohjes së Kosovës. Knezheviq, me gjuhë të qartë nacionaliste, shtoi se Mali i Zi duhet të dalë nga ky “kolonializëm” dhe të kthehet tek rrënjët e Njegosh*t.

Në dukje, ky vendim mund të duket absurd. Komunat nuk njohin shtete dhe as nuk mund të tërheqin njohje për diçka që nuk është në kompetencën e tyre. Por pikërisht këtu qëndron thelbi i çështjes dhe qëllimi nuk është efekti juridik por politik, psikologjik dhe simbolik.

Zeta nuk mund ta ndryshojë statusin e Kosovës, por mund të krijojë precedent. Ajo mund të testojë reagimin e Podgoricës, të opinionit publik, të faktorit ndërkombëtar dhe të komunave të tjera ku aktorët pro-serbë kanë ndikim. Prandaj ky rast nuk duhet lexuar si vendim komunal, por si test i eksportimit të kontestimit serb ndaj Kosovës në institucionet lokale të vendeve fqinje, ku një akt pa efekt juridik përdoret për të prodhuar efekt politik, emocional dhe komunikues.

Kjo është fazë më e avancuar e luftës hibride. Fillimisht prodhohet narrativë, pastaj krijohet emocion kolektiv dhe ai emocion futet në religjion, histori, sport, festivale, grafite dhe tubime politike. Më pas një aktor lokal e shndërron këtë atmosferë në akt institucional, edhe nëse ai akt nuk ka fuqi juridike.

Mali i Zi si hapësirë e rikonfigurimit serb

Qëllimi është që te populli malazez të nxitet urrejtje ndaj Kosovës dhe simpati pro-serbe përmes religjionit, nacionalizmit, historisë dhe identitetit. Prandaj, pas zgjedhjeve të vitit 2020 dhe ndryshimeve politike në Mal të Zi, u forcua gradualisht ndikimi i partive pro-serbe dhe pro-ruse. Nuk është rastësi as instrumentalizimi i censusit, ku përmes fushatave politike, kishtare dhe identitare u tentua të ndryshohej raporti i deklarimit kombëtar në favor të identitetit serb.

Këtë e kam trajtuar më gjerësisht në punimin tim “Geopolitical Risks and Reconfigurations: Serbia and the Challenge to Montenegro’s Stability”, ku kam argumentuar se Serbia synon ta përdorë Malin e Zi si hapësirë të rikonfigurimit të ndikimit të saj rajonal. Serbia nuk e sheh Malin e Zi vetëm si shtet fqinj, por si hapësirë të humbur strategjike, identitare dhe gjeopolitike. Për Serbinë, humbja e Malit të Zi nënkupton edhe humbje të daljes në det, humbje të thellësisë strategjike dhe humbje të një pjese të narrativës historike serbe mbi ortodoksinë, sllavizmin dhe trashëgiminë politike të rajonit.

Pikërisht për këtë arsye, Kosova përdoret në Mal të Zi jo vetëm si çështje e politikës së jashtme, por si instrument për të riorientuar vetë identitetin politik të Malit të Zi. Referimi i Knezheviqit te Njegoshi tejkalon retorikën historike drejt asaj politike. Përmes Njegosh*t, Kishës Ortodokse Serbe, Shën Vasilit dhe simboleve të tjera fetare e historike, synohet të ndërtohet një vijë ideologjike ku Mali i Zi paraqitet si pjesë e botës serbe dhe jo si shtet qytetar, i pavarur dhe euroatlantik.

Rrethi i komunave pro-serbe

Në këtë kuptim, rasti i Zetës lidhet drejtpërdrejt me përpjekjen për krijimin e një rrethi komunash, strukturash dhe aktorësh pro-serbë brenda Malit të Zi. Ky rreth nuk ka nevojë të shpallet menjëherë si projekt formal. Ai mund të ndërtohet gradualisht përmes komunave, partive, kishës, mediave, censusit, narrativave historike dhe mobilizimit lokal.

Fillimisht krijohen ishuj politikë pro-serbë. Pastaj këta ishuj lidhen mes vete. Në fund, ata mund të përdoren si bazë për kërkesa më të mëdha politike: më shumë kompetenca, autonomi, asociacion komunash, federalizim, referendum ose presion ndaj qeverisë qendrore.

Kjo logjikë bëhet edhe më serioze kur shihet se fryma anti-Kosovë nuk kufizohet vetëm te komunat ose te aktorët lokalë si Zeta dhe Knezheviq. Ajo ka hyrë edhe në nivelin më të lartë institucional të Malit të Zi. Kryetari aktual i Kuvendit të Malit të Zi, Andrija Mandiq, ka qenë ndër kundërshtarët më të ashpër të njohjes së Kosovës nga Mali i Zi. Qëndrimet e tij të mëparshme anti-Kosovë nuk kanë mbetur vetëm në nivel retorik opozitar, sepse sot ai udhëheq institucionin më të lartë përfaqësues të shtetit malazez dhe është pjesë e arkitekturës së sigurisë së vendit.

Kjo tregon se kemi të bëjmë me një zinxhir politik, institucional dhe komunikues, jo me incidente të shkëputura. Komunat shërbejnë si terren testimi, partitë pro-serbe si mekanizëm mobilizimi, ndërsa institucionet qendrore si hapësirë potenciale për ta kthyer këtë klimë në presion shtetëror. Në këtë zinxhir, Zeta dhe Knezheviqi funksionojnë si leva lokale të agjendës së “Botës Serbe”, ndërsa Mandiqi tregon hyrjen e kësaj fryme në nivel qendror institucional. Jo vendimi i Zetës si dokument, por Zeta si laborator politik.

Maqedonia e Veriut dhe normalizimi i urrejtjes

E njëjta logjikë është parë edhe në Maqedoninë e Veriut. Në janar të vitit 2026, rasti i Vevçanit tregoi se si narrativa nacional-shoviniste serbe po depërton në hapësira kulturore, festive dhe lokale. Më 16 janar kam argumentuar se ky rast është karakteristik për fazën e presionit psikologjik dhe shoqëror të luftës hibride, ku qëllimi nuk është domosdoshmërisht eskalimi i menjëhershëm, por normalizimi gradual i diskursit të urrejtjes dhe konfliktit.

Në Maqedoninë e Veriut janë dëgjuar edhe thirrje të hapura anti-shqiptare në ngjarje sportive, përfshirë thirrje si “Vritni shqiptarët”. Këto mesazhe nuk duhet të trajtohen si incidente të izoluara, sepse përsëriten në forma të ndryshme në Serbi, Mal të Zi, Maqedoni të Veriut dhe në hapësira të tjera të Ballkanit Perëndimor.

Një grafit mund të jetë incident. Një thirrje në stadium mund të jetë incident. Një karnaval mund të paraqitet si satirë. Një vendim komunal mund të duket absurd. Por kur të gjitha këto përsëriten në vende të ndryshme, me të njëjtën logjikë anti-Kosovë dhe anti-shqiptare, atëherë nuk kemi më thjesht incidente. Kemi model veprimi.

Rrethimi psikopolitik

Ajo që tregojnë këto raste është se Serbia po vepron në mënyrë shumëvektoriale. Ajo përdor nacionalizmin, religjionin, sportin, grafitet, festivalet, komunat dhe aktorët politikë për të krijuar një mendësi anti-Kosovë në rajon. Synimi është që fillimisht të prodhohet presion shoqëror, pastaj të krijohet klimë politike dhe në fund kjo klimë të përkthehet në qëndrime institucionale kundër Kosovës.

Pra, kemi të bëjmë me një formë rrethimi psikopolitik ndaj Kosovës. Jo rrethim klasik ushtarak, por rrethim me armiqësi të prodhuar në shoqëritë përreth saj. Qëllimi është që Kosova të mos përballet vetëm me kontestimin shtetëror të Serbisë, por edhe me një klimë të fabrikuar armiqësore në Mal të Zi dhe Maqedoni të Veriut.

Kjo i shërben Serbisë në disa drejtime. E relativizon rolin agresiv të Beogradit, sepse çështja nuk paraqitet më si Serbi kundër Kosovës, por si “pakënaqësi rajonale” ndaj Kosovës. Krijon presion mbi qeveritë fqinje që të mos e mbështesin Kosovën fuqishëm. Po ashtu, i jep Serbisë material propagandistik dhe diplomatik për ta paraqitur Kosovën si faktor destabilizues, ndërsa vetë Serbia paraqitet si shtet që “menaxhon shqetësimet” e serbëve dhe aleatëve të saj në rajon.

Prandaj, Zeta dhe Knezheviq nuk janë fillimi i kësaj strategjie. Ata janë aktivizimi i saj në formë të hapur politike. Juridikisht, efekti i veprimit të Komunës së Zetës është zero. Politikisht dhe psikologjikisht, efekti është real. Ky është evoluimi tipik i luftës hibride: nga narrativa në emocion, nga emocioni në mobilizim, nga mobilizimi në akt lokal dhe nga akti lokal në presion institucional. Nëse ky model nuk identifikohet dhe nuk kundërshtohet herët, ai mund të shndërrohet në zinxhir politik rajonal kundër Kosovës.

13/05/2026

“NEUTRALITETI” I KAMUFLUAR I SERBISË
Autor: Gjon Culaj, bashkëpunëtor në Institutin "Octopus"

E gjendur mes varësisë energjetike ndaj Rusisë dhe investimeve të mëdha kineze, Serbia përpiqet të ruajë një balancë delikate në një periudhë ndryshimesh të thella gjeopolitike. Për Bashkimin Evropian, kjo qasje e dyfishtë përbën një dilemë serioze: si mund të integrohet një vend që kultivon lidhje të ngushta me Lindjen, ndërkohë që deklaron orientimin e tij drejt BE-së?

Rasti i Serbisë nxjerr në pah pasiguritë dhe mungesën e koherencës së vetë BE-së në përcaktimin e kufijve dhe vizionit të saj politik. Në zemër të Evropës vazhdojnë të ekzistojnë zona të errëta gjeopolitike, të cilat Brukseli shpesh preferon t’i injorojë dhe t’u kushtojë pak vëmendje. Serbia, kandidate e përhershme për anëtarësim në Bashkimin Evropian, por besnikëria e të cilës mbetet gjithnjë e më shumë e orientuar nga Lindja. Një “kalë i Trojës” që vazhdon të ofrojë terren ideal zgjerimi për ndikimet e jashtme nga Moska e Pekini, të cilat arrijnë ta shtrijnë ndikimin e tyre dhe të testojnë pa vështirësi kohezionin e një Evrope që shpesh është tepër “perëndimore” në qasjen e saj.

Për presidentin Vuçiq, Rusia vazhdon të përfaqësojë një partner të rëndësishëm politik dhe strategjik në politikën e jashtme serbe (Reuteurs, 30/03/2026). Në shoqërinë serbe, Moska përceptohet gjerësisht si një aleate historike, jo vetëm për shkak të lidhjeve politike, por edhe për afërsinë kulturore, fetare e sllave që ka ndërtuar një ndjenjë solidariteti tradicional. Kjo marrëdhënie e veçantë ndikon dukshëm në orientimin diplomatik të Serbisë (Patalakh, 2018:505).

Refuzimi i Beogradit për t’iu bashkuar sanksioneve të Bashkimit Evropian ndaj Rusisë pas luftës në Ukrainë ka thelluar përceptimin e një pozicionimi të paqartë strategjik, duke e vështirësuar afrimin e plotë të Serbisë me strukturat euroatlantike dhe duke e izoluar gradualisht në raport me partnerët evropianë (EUCFR, 2022).
Serbia mishëron më së miri këtë ekuilibër të vazhdueshëm dhe kontradiktor. Edhe pse zyrtarisht e angazhuar në rrugën e integrimit evropian, ajo vazhdon të ruajë një bashkëpunim shumë-dimensional me Rusinë dhe një partneritet ekonomik masiv me Kinën.

Për Brukselin, kjo përbën një paradoks të sikletshëm: një partner i domosdoshëm për stabilitetin e Ballkanit, por zgjedhjet strategjike të të cilit bien ndesh çdo ditë e më shumë me politikat e BE-së.

Serbia ndërmjet Bashkimit Evropian dhe Rusisë

Bashkimi Evropian e konsideron Serbinë si vend kandidat me rëndësi strategjike, duke qenë njëkohësisht i vetëdijshëm për sfidat që sjell zgjerimi drejt saj, ku ndikimi rus dhe ai kinez janë gjithnjë e më të dukshëm. Mungesa e përafrimit të plotë me politikën e jashtme të BE-së, së bashku me një varësi në rritje ekonomike nga aktorë të jashtëm, e kufizon dukshëm progresin real të Serbisë drejt anëtarësimit (European Commission, 2024:95).

Brukseli i ka përcaktuar qartë kushtet e tij, që përfshijnë forcimin e institucioneve demokratike, rritjen e transparencës në qeverisje dhe sundimin e ligjit. Megjithatë, përmbushja e këtyre kritereve nga ana e Beogradit ka mbetur e kufizuar, duke krijuar përshtypjen se nuk ka vullnet të qartë për avancimin e agjendës evropiane.

Ndërkohë, Bashkimi Evropian vazhdon të mbajë një qasje të kujdesshme për të mos e shtyrë Serbinë drejt një orientimi edhe më të thelluar lindor, por ky hezitim ka krijuar një vakum strategjik që po shfrytëzohet në mënyrë efektive nga Rusia dhe Kina.

Në fakt, Serbia nuk ka hequr dorë formalisht nga projekti evropian, por po ndjek një politikë të kalkuluar balancimi, duke synuar një marrëdhënie më fleksibile dhe të përshtatur sipas interesave të saj, pa kufizime dhe angazhime të forta politike dhe normative. (Bechev, 2017:12–14).

Megjithatë, në kontekstin aktual ndërkombëtar të polarizimeve gjithnjë e më të theksuara gjeopolitike, kjo qasje bëhet e vështirë për t’u mbajtur. Politika e saj e ekuilibrit po shfaqet si një varësi e shumëfishtë: energjetike ndaj Rusisë, ekonomike ndaj Kinës dhe politike ndaj Bashkimit Evropian. Në këtë kuptim, Serbia paraqitet si një rast tipik i ambiguitetit evropian: një vend mjaftueshëm i afërt, por jo mjaftueshëm i harmonizuar për t’u integruar plotësisht. Kjo situatë pasqyron gjithashtu edhe vetë paqartësinë strategjike të Bashkimit Evropian mbi kufijtë dhe politikën e zgjerimit të tij të ardhshëm (Mujanovic, 2018: 5-8).

Që nga marrja e statusit kandidat për BE në vitin 2012, Serbia ka deklaruar vazhdimisht se integrimi evropian është prioriteti kryesor strategjik. BE mbetet partneri më i madh ekonomik i Serbisë, investitori kryesor dhe donatori më i madh financiar. Megjithatë, Serbia ka refuzuar të harmonizojë politikën e saj të jashtme me atë të BE-së, sidomos në raport me sanksionet ndaj Rusisë pas pushtimit të Ukrainës (European Commission, 2024:96).

Pavarësisht se Serbia ndjek një politikë me ambiguitet ndaj Bashkimit Evropian dhe Rusisë, reagimi i Perëndimit ndaj kësaj qasjeje ka qenë relativisht i moderuar dhe shpesh i kufizuar në deklarata politike dhe raporte periodike, pa u shoqëruar me masa të forta ndëshkuese. Kjo mungesë e presionit të drejtpërdrejt ngre pyetjen se pse Bashkimi Evropian dhe aleatët e tij nuk kanë ndërmarrë sanksione apo masa më të ashpra ndaj Beogradit për mospërputhjen e tij të vazhdueshme me politikën e jashtme evropiane.

Një nga arsyet kryesore lidhet me statusin strategjik të Serbisë në Ballkanin Perëndimor. Si vend kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian, Serbia konsiderohet një vend i rëndësishëm për stabilitetin rajonal. Brukseli ka frikë se një qasje tepër ndëshkuese mund të prodhojë efekt të kundërt, duke e shtyrë Beogradin edhe më afër Rusisë dhe Kinës. Kjo logjikë e “stabilitetit mbi konfrontimin” ka bërë që BE të preferojë një politikë të kujdesshme dhe mosndëshkuese, edhe kur standardet e saj nuk respektohen plotësisht.

Një tjetër faktor është varësia e ndërsjellë ekonomike dhe politike. Bashkimi Evropian është partneri kryesor tregtar i Serbisë dhe burimi më i madh i investimeve të huaja, ndërsa Serbia për BE-në përfaqëson një nyje të rëndësishme gjeopolitike në një rajon të ndjeshëm. Kjo marrëdhënie e ndërvarur kufizon hapësirën për masa ndëshkuese, pasi çdo përshkallëzim do të kishte kosto edhe për vetë BE-në. Sipas Florian Bieber, kjo formë e mbështetjes së jashtme ndaj regjimeve që ofrojnë “stabilitet” më shumë sesa reforma demokratike përbën thelbin e asaj që ai e quan “stabilitokraci” (Bieber, 2018:338–339).

Në këtë kontekst, mungesa e sanksioneve nuk është thjesht rezultat i tolerancës politike, por edhe i një strategjie të vetëdijshme të “angazhimit pa kushtëzim të fortë”. Kjo qasje synon të mbajë Serbinë brenda orbitës evropiane, edhe nëse ajo nuk përafrohet plotësisht me politikën e jashtme të BE-së. Megjithatë, kjo strategji është kritikuar gjerësisht nga studiuesit, të cilët argumentojnë se ajo krijon hapësirë për “kapitalizim të dyfishtë” nga aktorë të jashtëm si Rusia dhe Kina, pa kosto reale për Beogradin (Bechev, 2017:245-247).

Nga ana tjetër, Serbia ka arritur të shfrytëzojë me sukses këtë hapësirë diplomatike. Duke mos u rreshtuar plotësisht me sanksionet e BE-së ndaj Rusisë pas luftës në Ukrainë, Beogradi ka ruajtur marrëdhënie të favorshme me Moskën, ndërkohë që “vazhdon” procesin e integrimit evropian. Kjo politikë e dyfishtë, e cila shpesh justifikohet si “neutralitet strategjik”, në praktikë funksionon si një mekanizëm për maksimizimin e përfitimeve nga të dyja palët, pa marrë përsipër kosto të qarta politike. Një situatë që ka shkaktuar kritikë të gjerë ndaj vetë Bashkimit Evropian, i cili përceptohet si i paqartë dhe i pavendosur në politikën e tij të zgjerimit.

Mungesa e një linje të fortë ndëshkuese ndaj Serbisë minon besueshmërinë e politikës së jashtme evropiane dhe krijon përceptimin se standardet e BE-së aplikohen në mënyrë selektive. Siç thekson Dimitar Bechev në librin e tij Rival Power: Russia in Southeast Europe, kjo lloj paqartësie strategjike e Perëndimit i lejon aktorët rajonalë të ndjekin politika hibride pa pasoja të konsiderueshme (Bechev, 2017:245–247).

Ambiguiteti strategjik si instrument politik

“Neutraliteti” i Serbisë nuk mund të barazohet me modelin klasik të vendeve si Zvicra apo Austria, pasi ai funksionon më shumë si një mjet politik dhe strategjik në funksion të interesave kombëtare, veçanërisht në lidhje me mosnjohjen dhe pretendimet ndaj Kosovës.

Siç argumentojnë Joviq & Laziq (2026), kjo “paqartësi strategjike” nuk është thjesht një efekt i rrethanave të jashtme, por është shndërruar në një strategji qeverisëse të vetëdijshme të Beogradit, e cila i mundëson Serbisë të ruajë fleksibilitet politik dhe të përfitojë ekonomikisht nga aktorë të ndryshëm ndërkombëtarë pa u angazhuar plotësisht në një bllok të vetëm (Jović&Lazić, 2026 :79-80).
Ky ambiguitet nuk është thjesht rezultat i mungesës së konsensusit politik të brendshëm, por një instrument i qëllimshëm politik që i mundëson Serbisë të ruajë njëkohësisht disa objektiva kontradiktore: mosnjohjen e pavarësisë së Kosovës, vazhdimin e procesit të integrimit evropian dhe ruajtjen e mbështetjes nga aleatë si Rusia e Kina.
Kjo strategji i ka mundësuar Serbisë ta ruajë një pozicion relativisht të favorshëm në arenën ndërkombëtare, duke shmangur izolimin nga Perëndimi, pavarësisht qasjes së saj konfrontuese ndaj Kosovës, përfshirë ndërhyrjet e drejtpërdrejta sidomos në veriun e Kosovës, duke kërcënuar paqen dhe sovranitetin institucional të vendit.

Siç argumenton Bieber (2015), politika e Beogradit ndaj Kosovës shpesh karakterizohet nga një “balancim midis presionit të jashtëm dhe narrativave të brendshme nacionaliste”, ku çështja e sovranitetit të Kosovës mbetet një element thelbësor i legjitimitetit politik të brendshëm (Bieber, 2015:309–312). Nga ana tjetër, Bashkimi Evropian ka zgjedhur një qasje të bazuar në dialog dhe kushtëzim të butë (“soft conditionality”), duke e projektuar rrugën e Serbisë drejt BE-së në varësi të normalizimit të marrëdhënieve me Kosovën.

Megjithatë, mungesa e një mekanizmi të fortë detyrues nga ana e BE-së, ka bërë që progresi të mbetet i ngadalshëm dhe shpesh i bllokuar nga interpretimet e ndryshme të marrëveshjeve të arritura. Në këtë kontekst, ambiguiteti strategjik i Serbisë funksionon si një instrument i qëllimshëm i menaxhimit të konfliktit të ngrirë. Ai i mundëson Beogradit ta ruajë pozicionin e mosnjohjes së Kosovës, të lobojë për mospranim të saj në oranizata ndërkombëtare, duke shmangur njëkohësisht kosto të larta politike në marrëdhëniet me BE-në. Kjo qasje armiqësore e Serbisë ndaj Kosovës dhe mosndëshkimi i Serbisë nga ana e BE-së, kanë kontribuar në krijimin e një gjendjeje pasigurie në Ballkanin Perëndimor, ku normalizimi i plotë i marrëdhënieve në mes dy vendeve mbetet krejtësisht i paqartë.
Kjo do të thotë se ambiguiteti strategjik i Serbisë në raport me Kosovën nuk është një gjendje kalimtare, por një strategji e institucionalizuar e politikës së jashtme. Ai pasqyron tensionin midis “presioneve” ndërkombëtare për normalizim dhe nevojës së brendshme për ruajtjen e narrativave nacionaliste.

Në këtë kuadër, procesi i dialogut të Brukselit mbetet një mekanizëm i rëndësishëm, por larg i pamjaftueshëm për të prodhuar një zgjidhje përfundimtare që garanton paqe dhe stabilitet të qëndrueshëm në rajon.

30/04/2026

MILITARIZIMI I SERBISË: Dilema e Sigurisë në Ballkanin Perëndimor

Autor: Gjon Culaj, bashkëpunëtor në Institutin "Octopus"

Siguria përbën një nga konceptet themelore të marrëdhënieve ndërkombëtare, veçanërisht në rajonet ku historia e konflikteve dhe mungesa e besimit ndërmjet aktorëve vazhdon t'i formësojnë zhvillimet politike. Ballkani Perëndimor është një shembull karakteristik i një mjedisi të tillë, ku dinamika e sigurisë nuk mund të kuptohet pa analizuar ndërveprimin kompleks mes faktorëve historikë, politikë e ushtarakë. Në këtë kuadër, rritja e kapaciteteve ushtarake të Serbisë gjatë viteve të fundit ka nxitur diskutime të gjera mbi stabilitetin e rajonit dhe ndikimin e saj në marrëdhëniet ndërmjet shteteve.

Instrumentalizimi i ‘dilemës së sigurisë’

Për ta kuptuar këtë fenomen është e domosdoshme të rikujtohet korniza teorike e “dilemës së sigurisë”. Sipas Robert Jervis, shpesh, masat eventuale që një shtet ndërmerr për të forcuar sigurinë e vet, në vend që ta ulin rrezikun, përfundojnë duke e rritur pasigurinë në nivel sistemik (Jervis, 1978:169-170). Në këtë kontekst, armatosja e Serbisë nuk mund të trajtohet thjesht si proces i zakonshëm modernizimi i forcave të armatosura apo për nevoja të sigurisë dhe mbrojtjes, por duhet analizuar si pjesë e një ndërveprimi më kompleks politik dhe strategjik në hapësirën e Ballkanit Perëndimor në përgjithësi dhe në raport me Kosovën në veçanti. Armatosja masive e Serbisë, e shoqëruar me retorikë nacionaliste dhe jo vetëm, konsiderohet kërcënim për një rajon me konflikte të pazgjidhura. Serbia, e cila ka forcuar marrëdhëniet me Rusinë dhe Kinën në kuadër të furnizimit me armatim (Reuters, 13/03/2026), investimet në kapacitete ajrore, sisteme raketore dhe teknologji të avancuar ushtarake, ka ngjallur një dinamikë të re në këtë drejtim. Ky zhvillim ka implikime të drejtpërdrejta për Kosovën, sidomos në një periudhë të karakterizuar nga rivaliteti i ri gjeopolitik mes Perëndimit dhe Rusisë pas agresionit rus ndaj Ukrainës.
Nga propaganda serbe, këto investime kornizohen si të domosdoshme për ruajtjen e integritetit territorial dhe forcimin e pozitës së shtetit përballë “rrethimit strategjik” apo rrezikut nga aleanca tripalëshe Kosovë-Shqipëri-Kroaci. Presidenti serb, Aleksandar Vuçiq ka deklaruar vazhdimisht se Serbia duhet të ketë “ushtri të fortë” për të “garantuar paqen dhe stabilitetin” (Government of Serbia, 2024). Megjithatë, në kontekstin e marrëdhënieve me Kosovën, deklarata të tilla përceptohen si kërcënuese dhe destabilizuese, duke qenë se lidhen me një histori konflikti të armatosur dhe një marrëdhënie ende të ‘panormalizuar’. Bazuar në mosnjohjen reciproke dhe ndërhyrjet sistematike të Serbisë, këto deklarata në Kosovë interpretohen si pjesë e komunikimit strategjik që manifestojnë qasjen agresive ndaj Kosovës.
Një gjë të tillë e dëshmon mbështetja e drejtpërdrejt e grupeve paramilitare që synojnë destabilizimin e vendit, veçanërisht në zonat me ndjeshmëri të lartë si veriu i Kosovës. Në këtë kontekst, qëllimet e Serbisë dhe strategjia e saj destabilizuese, vazhdojnë ta mbajnë rajonin në një gjendje të vazhdueshme brishtësie dhe ekuilibri të paqëndrueshëm, duke penguar konsolidimin afatgjatë të paqes dhe sigurisë.

Kosova përballë fuqizimit ushtarak të Serbisë

Kosova e përcepton fuqizimin ushtarak të Serbisë si kërcënim direkt për sigurinë e saj kombëtare. Kjo lidhet jo vetëm me historinë e luftës së armatosur (1998–1999), por edhe me faktin se Serbia vazhdon të mos e njohë shtetësinë e Kosovës dhe në vazhdimësi përdor retorikë politike dhe veprime destabilizuese për ta sfiduar sovranitetin e saj.
Armatosja e vazhdueshme e Serbisë nuk mund të shihet e ndarë nga veprimet konkrete në terren dhe qasja e saj ndaj Kosovës. Dilema e sigurisë në rajon bëhet edhe më sfiduese kur, forcimi ushtarak, shoqërohet me veprime destabilizuese në veri të Kosovës, përfshirë akte të dhunshme dhe terroriste që synojnë krijimin e pasigurisë dhe tensioneve të vazhdueshme. Këto zhvillime janë në sinkron të plotë me synimet për ta paraqitur Kosovën si shtet të dështuar, qoftë përmes fushatave kundër njohjeve apo përpjekjeve për ta bllokuar përfshirjen e saj në organizata ndërkombëtare.
Në këtë kuptim, armatosja e Serbisë, nuk mund të interpretohet thjesht si masë mbrojtëse, por si pjesë e një strategjie më të gjere që kombinon presionin politik, diplomatik dhe të sigurisë.
Kësisoj, Kosova si faktor tashmë i afirmuar i paqes në rajon, gjendet në një pozitë ku nevojat për garanci të forta sigurie bëhen edhe urgjente edhe të domosdoshme.
Për këtë arsye, Kosova në NATO sa më shpejt që të jetë e mundur, ndonëse nuk është një proces i lehtë, duhet të mbetet prioritet strategjik. Anëtarësimi në këtë aleancë do ta reduktonte ndjeshëm hapësirën për destabilizim dhe do ta forconte pozicionin ndërkombëtar të Kosovës.
Në një botë të fragmentuar dhe në ndryshim e sipër, paqja dhe siguria nuk janë apriori të garantuara, por ato ndërtohen dhe mbrohen çdo ditë. Në rrethanat aktuale, rritja e kapaciteteve ushtarake dhe integrimi në NATO duhet te jenë përgjigjet tona ndaj Serbisë.
Ngjarjet në veri të Kosovës, veçanërisht tensionet e vazhdueshme dhe incidentet e armatosura, kanë rritur përceptimin se Serbia mund të përdorë kapacitetet e saj ushtarake si instrument presioni politik dhe strategjik. Sulmi terrorist në Banjskë (shtator 2023) u
konsiderua me të drejtë nga autoritetet kosovare si dëshmi e lidhjes ndërmjet strukturave paramilitare serbe dhe politikave destabilizuese të Serbisë ndaj Kosovës.
Dënimi i terroristëve për sulmin në Banjskë përbën një dëshmi të fuqishme se demokracia dhe sundimi i ligjit triumfojnë mbi dhunën dhe terrorin. Disa nga autorët u shpallën fajtorë dhe u dënuan
me burgim të përjetshëm dhe afatgjatë për këtë akt terrorist (Koha Ditore, 24/04/2026). Ky vendim është edhe një dëshmi që tregon se çdo përpjekje për të cenuar vlerat e lirisë e rendin kushtetues do të përballet me drejtësinë, duke dërguar mesazhin se shteti i së drejtës mbetet më i fortë se terrorizmi dhe garant i sigurisë dhe stabilitetit të vendit.

Binomi Serbi - Rusi në gjeopolitikën e re rajonale

Një element i rëndësishëm në analizën e militarizimit të Serbisë është ndikimi rus në rajon. Rusia e ka përdorur Serbinë si aleat strategjik në Ballkan për të ruajtur ndikimin e saj politik dhe ushtarak. Sipas Stronski dhe Himes, Moska e shfrytëzon këtë bashkëpunimin ushtarak me Serbinë për të penguar integrimin euroatlantik të Ballkanit Perëndimor (Stronski&Himes,
2019:6).
Mbështetja e Rusisë për Serbinë në çështjen e Kosovës e ka thelluar më tej karakterin strategjik të procesit të armatosjes. Duke mos e njohur pavarësinë e Kosovës dhe duke e përdorur këtë rast si precedent në politikën e saj të jashtme, Rusia e ka pozicionuar këtë çështje edhe në funksion të narrativave të saj ndërkombëtare. Në këtë kuadër, bashkëpunimi ushtarak ndërmjet Serbisë dhe Rusisë perceptohet nga Kosova dhe aktorët perëndimorë si pjesë e një
projekti më të gjerë gjeopolitik.
Njëkohësisht, përfshirja e Kinës në furnizimet ushtarake të
Serbisë dëshmon përpjekjet e Beogradit për të diversifikuar partnerët e tij strategjikë, duke kontribuar kështu në krijimin e një ekuilibri të ri ndikimesh në rajonin e Ballkanit (QKSS, 2024:5).
Agresioni rus ndaj Ukrainës në vitin 2022 ka ndryshuar rrënjësisht arkitekturën e sigurisë evropiane dhe ka rritur ndjeshëm rëndësinë strategjike të Ballkanit Perëndimor. Ky zhvillim ka rikthyer konkurrencën e fuqive të mëdha në Evropë dhe ka rritur vëmendjen ndaj rajoneve të konsideruara si “hapësira të ndjeshme gjeopolitike”.
Në këtë kontekst të ri, marrëdhëniet ndërmjet Serbisë dhe Rusisë marrin një dimension edhe më strategjik. Sipas analizave të
Institutit të BE-së për Studime të Sigurisë (EUISS) pas fillimit të luftës në Ukrainë, Rusia ka intensifikuar përdorimin e partnerëve rajonalë për të ruajtur ndikimin e saj në Evropën Juglindore dhe për të sfiduar zgjerimin e NATO-s e të Bashkimit Evropian (EUISS, 2023).
Në këtë kuadër, Serbia vazhdon të mbajë lidhje të ngushta politike, ushtarake dhe ekonomike me Rusinë, përfshirë bashkëpunime në fushën e energjisë, sigurisë dhe ushtrisë. Pas vitit 2022, për shkak të luftës në Ukrainë dhe vendosjes së sanksioneve nga BE-ja dhe aleatët perëndimorë ndaj Rusisë, marrëdhëniet ndërkombëtare janë karakterizuar me rritje të polarizimit politik dhe diplomatik. Serbia edhe pse shtet kandidat për integrim në BE, nuk iu bashkua sanksioneve dhe vazhdoi bashkëpunimin me Moskën, gjë që e dallon nga shumica e shteteve evropiane.
Një element i rëndësishëm është edhe përdorimi i narrativave politike dhe informative. Rusia ka intensifikuar fushatat e
dezinformimit në Ballkan pas luftës në Ukrainë, me qëllim të dobësimit të besimit në institucionet euroatlantike dhe të krijimit të ndasive politike brenda vendeve të rajonit. Kjo ndërmarrje ka implikime të drejtpërdrejta për sigurinë e Kosovës. Pas luftës në Ukrainë, NATO ka rritur praninë e saj në Evropën Lindore dhe Juglindore, duke e konsideruar Ballkanin si një hapësirë të rëndësishme për stabilitetin e krahut jugor të aleancës. Sipas
NATO-s, siguria e Ballkanit Perëndimor është e lidhur ngushtë me parandalimin e ndikimit destabilizues të aktorëve të jashtëm (NATO, 2022). Në këtë kuadër, rritja e kapaciteteve ushtarake të Serbisë dhe bashkëpunimi i saj me Rusinë dhe Kinën shihen si pjesë të një
strategjie më të gjerë balancimi ndërkombëtar.
Nikolaos Tzifakis dhe Eleni Vasdoka theksojnë se Serbia po ndjek një “politikë shumëkahëshe” (multi-vector policy), duke ruajtur
marrëdhëniet me Lindjen dhe Perëndimin për të maksimizuar fleksibilitetin strategjik (Tzifakis & Vasdoka 2025:301).
Nga ana tjetër, Bashkimi Evropian përballet me sfida të theksuara në konsolidimin e ndikimit të tij gjeopolitik në rajon. Lufta në Ukrainë ka forcuar diskursin dhe një dinamikë të re për autonomi strategjike evropiane, por mungesa e unitetit të plotë midis shteteve anëtare vazhdon të kufizojë aftësinë e BE-së për të vepruar si aktor i unifikuar i sigurisë. Përmes Politikës së Jashtme e të Sigurisë dhe procesit të zgjerimit, BE-ja synon të stabilizojë rajonin, por konkurrenca me aktorët e tjerë gjeopolitik dhe nevoja për reforma strukturore te brendshme, e bën këtë proces më kompleks (Biscop, 2022:45).
Kjo analizë tregon se armatosja e Serbisë nuk është një proces i modernizimit ushtarak, por një strategji e saj politike e diplomatike, që përfshin synimet për ta ruajtur ndikimin politik në veri të Kosovës dhe të përdorë instrumentet ndërkombëtare për ta penguar konsolidimin e shtetësisë së Kosovës.
Në këtë kontekst, roli i aktorëve ndërkombëtarë si NATO dhe Bashkimi Evropian mbetet vendimtar për ruajtjen e stabilitetit. Prania e NATO-s përmes KFOR-it ka qenë faktor kyç për paqen, ndërsa BE-ja përpiqet me vështirësi të menaxhojë tensionet përmes dialogut dhe procesit të integrimit evropian.
Zhvillimet e fundit gjeopolitike, përfshirë rritjen e ndikimit të Rusisë dhe Kinës në rajon dhe polarizimin pas luftës në Ukrainë, kanë shtuar kompleksitetin e sigurisë në Ballkan. Kjo e bën më të vështirë ndërtimin e një balance të qëndrueshme dhe rrit rëndësinë e aleancave strategjike për Kosovën.
Në këtë kuptim, përgjigjja ndaj sfidave të sigurisë nuk mund të jetë njëdimensionale. Ajo kërkon kombinimin e forcimit të kapaciteteve të brendshme të sigurisë, konsolidimit të shtetit dhe avancimit të integrimit euroatlantik, veçanërisht në NATO. Vetëm me një qasje të tillë të balancuar mund të reduktohen rreziqet e eskalimit, të garantohet siguria nacionale dhe stabiliteti afatgjatë në rajon.