08/09/2026
PISA - alarmi që nuk po na zgjon nga gjumi tash e sa vjet!
Rezultatet e PISA 2025 e vendosin Kosovën, për të katërtën herë radhazi, dukshëm prapa vendeve të rajonit dhe ndër vendet me performancën më të ulët në këtë vlerësim ndërkombëtar.
Sipas të dhënave të publikuara nga OECD, në testimin e zhvilluar gjatë majit 2025 morën pjesë 6,632 nxënës 15 vjeçarë nga 213 shkolla. Rezultatet mesatare të Kosovës janë:
➡ 357 pikë në shkencë, njësoj si në vitin 2022;
➡ 340 pikë në lexim, krahasuar me 342 pikë në vitin 2022;
➡ 350 pikë në matematikë, pesë pikë më pak se në vitin 2022;
➡ 359 pikë në zgjidhjen kompjuterike të problemeve, rezultati më i lartë në këtë cikël.
Në të katër treguesit, rezultatet e Kosovës mbeten nën mesataren e vendeve të OECD-së. Por edhe më shqetësuese është ajo që fshihet prapa pikëve: vetëm rreth 21% e nxënësve arritën të paktën Nivelin 2 në shkencë, 15% në matematikë dhe 16% në lexim. Pra, shumica dërrmuese e 15 vjeçarëve në Kosovë nuk po arrijnë nivelin bazë të aftësive që u nevojiten për të kuptuar, për të zgjidhur probleme dhe për të zbatuar njohuritë në jetën e përditshme.
Të dhënat tregojnë edhe dallime të theksuara ndërmjet vajzave dhe djemve. Vajzat arritën 366 pikë në shkencë, kundrejt 347 pikëve të djemve, dhe 358 pikë në lexim, kundrejt 322 pikëve. Në matematikë rezultatet janë pothuajse të njëjta: 351 pikë për vajzat dhe 350 për djemtë.
Alarmuese janë edhe të dhënat për vijueshmërinë: 54% e nxënësve raportuan se kishin munguar të paktën një ditë, ndërsa 56% të paktën një orë mësimore, gjatë dy javëve para testimit.
Këto të dhëna nuk janë vetëm statistika, mirëpo janë fakte që dëshmojnë për probleme të thella në cilësinë e mësimit, motivimin e nxënësve, mbështetjen familjare dhe përgjegjësinë institucionale.
Pas katër cikleve të PISA-s, kjo nuk mund të trajtohet më si befasi. Problemi nuk është se nuk e dimë ku qëndrojmë. Problemi është se ende nuk kemi krijuar vazhdimësi në reforma, përgjegjësi institucionale dhe një vizion të përbashkët për arsimin.
Në vitin 2023, pas publikimit të rezultateve të PISA të ciklit të kaluar, organizatat e shoqërisë civile për arsimin parauniversitar, të bashkuara në ROSCAP, nisën një peticion për ndryshime duke dhënë propozime konkrete në arsimin parauniversitar. Mbi 12,526 qytetarë iu bashkuan thirrjes që arsimi të trajtohet si prioritet kombëtar, jo vetëm si temë që rikthehet sa herë publikohen rezultatet e PISA-s.
Që atëherë, Kosova ka kaluar një periudhë pa Kuvend dhe Qeveri funksionale, ndërsa reformat që kërkojnë vendimmarrje politike, bashkëpunim dhe vazhdimësi kanë mbetur në pritje. Por fëmijët tanë nuk mund të presin derisa politika të gjejë kohën e duhur për arsimin.
Ministria ka paralajmëruar se rezultatet do të analizohen dhe do të shërbejnë si referencë për Strategjinë e re të Arsimit 2035+. Megjithatë, Kosovës nuk i duhet vetëm një analizë tjetër por i duhen objektiva të matshme, përgjegjësi të qarta, afate konkrete dhe raportim publik për zbatimin e reformave. Përveç kësaj, nevojiten marrëveshje politike dhe shoqërore për sistemin arsimor që duam të ndërtojmë dhe gatishmëri për ta ndjekur atë vizion për vite, pavarësisht se kush është në pushtet.
PISA 2025 duhet të jetë momenti kur Kosova ndalon së pyeturi pse po renditet kaq dobët dhe fillon të veprojë seriozisht për t’i ndryshuar rezultatet e fëmijëve tanë dhe mundësitë e tyre për të ardhmen.
