24/08/2026
"That was all she dreamed about: escape"
Recension i filmit “Paris, Texas”, nga Armela Hajra
Nuk e di nëse Wim Wenders, si njeri nga pishtarët e New German Cinema, e ka mendu ta thyente mitin amerikan mbi lirinë, por me Paris, Texas ai e solli Amerikën prej syve të një të huaji: autostrada të gjata, shkretëtirë, motele — të gjitha këto që, në fakt, prodhonin një ndjenjë të kundërt, atë të vetmisë.
Filmi fillon me Travis Henderson, në mes të shkretëtirës, i cili gjindet pas katër vitesh i zhdukur, pa lanë asnjë gjurmë. Nuk flet, nuk përgjigjet, as nuk e di saktë se ku po shkon. Vëllau i tij e gjen dhe e kthen në Los Angeles, aty ku Travis gradualisht lidhet për herë të dytë me djalin e tij, Hunter. Katër vitet e arratisjes së Travis ishin pjesa ma e madhe e jetës së djalit të tij tetëvjeçar. Ai e kupton që nuk mundet me i kompensu vitet e humbura të djalit të tij, i cili e njeh Travisin si babë, para se Travis ta njohë Hunterin si djalë të tij. Të dy bashkë nisen në kërkim të Jane, nanës së Hunterit dhe gruas prej së cilës Travis kishte ikë. Sa ma shumë që ecin drejt saj, aq ma shumë mblidhen copëzat e të kalumes së Travis. Dhe e kaluara e tij nuk është aspak e bukur.
Fundi e rikuptimëson fillimin. Por, para se me kalu te fundi, filmi ka një fotografi të jashtëzakonshme. Me interesonte me ditë se kush ishte prapa kësaj madhështie vizuale. Robby Müller ishte gjeniu që i dha formë kësaj përvoje metafizike. Peizazhi është reflektim i një gjendjeje shpirtërore. Autostradat janë simbol i ikjes. Shkretëtira është simbol i zbrazëtisë. Motelet me drita neon janë simbol i tranzicionit. Edhe xhami është simbol i distancës mes njerëzve.
Ka diçka jashtëzakonisht të bukur në mënyrën se si Wenders e përdor distancën, pasi njerëzit shpesh janë fizikisht afër, por emocionalisht në hapësira të ndryshme. Edhe kur Travis dhe Jane më në fund komunikojnë, ekziston një xham mes tyre. Ka një distancë mes asaj çka ndiejmë dhe asaj çka mundemi me ia thanë tjetrit. Jane nuk mund ta shohë Travisin, por Travis mund ta shohë Jane, a thua se në sytë e saj po e kuptonte që mundesh me e gjetë dikë përsëri dhe me kuptu që vendi yt nuk është ma aty.
Travis fillon me ia rrëfy Jane historinë e tyre, sikur të ishte historia e dikujt tjetër. Për herë të parë, ai e sheh veten si një person të tretë. E kupton çka i ka bo asaj, çka i ka bo vetes dhe çka nuk mundet ma me e rregullu. Travis e kishte dashtë Jane në mënyrë ngulfatëse, ndërsa Jane, në anën tjetër, ka dashtë me u çliru. Të dy ikin në drejtime të ndryshme. Jane ik prej Travis për me shpëtu veten, ndërsa Travis ikën prej Jane, prej familjes së tij dhe, në fund, prej vetes.
Njëjtë sikurse Travis e kupton se me u largu prej një situate nuk do të thotë domosdoshmërisht me qenë i lirë prej vetes, edhe Jane e kupton se mundesh me ikë prej një njeriu dhe prapë me e bartë atë brenda vetes. Për të, Travis ishte bo masë me të cilën ajo, pa dashje, i ka krahasu burrat e tjerë. Ai nuk ka qenë fizikisht aty, por ka vazhdu me ekzistu në përvojat e saj, përmes zanave e bisedave që i ka imagjinu me to.
Akti i fundit i dashurisë mes të dyve është me lanë të lirë njeni-tjetrin. Wim Wenders na e jep një përvojë Frommiane, tue na bo me përjetu aq natyrshëm paradoksin e lirisë. Pra, njeriu çlirohet prej lidhjeve të vjetra, por kjo liri mundet me na përballë me një vetmi dhe pasiguri aq të madhe, sa njeri fillon me kërku mënyra me ikë prej vetë lirisë. Por me u largu prej një situate nuk do të thotë domosdoshmërisht me qenë i lirë prej vetes. Travis nuk mundet me i ikë dot fajit, kujtimeve dhe njeriut që ka qenë dikur.
Ky është Paris, Texas. Historia e dy njerëzve që, për një moment të vetëm, me shpinën e kthyer nga njani-tjetri, e kuptojnë plotësisht çka kanë qenë për njani-tjetrin, dhe pikërisht atëherë e kuptojnë pse nuk munden ma me qenë bashkë.
Andaj, fundi e rikuptimëson fillimin. Travis kthehet prej shkretëtirës si një njeri i humbur, dhe largohet prej saj si dikush që, ma në fund, e ka kuptu pse ka humbë.
Myriad, 24.08.2026
