02/10/2026
Gọi đồng đội từ vách đá biên cương
------------------------------
Hơn 40 năm sau những trận đánh ở mặt trận Vị Xuyên, những người lính năm xưa trở lại điểm cao 685 chỉ từng vách đá, khe sâu nơi đồng đội nằm lại. Theo lời chỉ dẫn ấy, lực lượng chức năng đã tìm thấy hài cốt của 69 liệt sĩ. Giữa núi đá biên cương, tiếng gọi đồng đội vẫn chưa dừng, bởi còn những người chưa được trở về.
* Trở lại “Lò vôi thế kỷ”
Đường lên điểm cao 685, xã Thanh Thủy dốc và nhiều đá. Cựu chiến binh Trịnh Xuân Hùng chống gậy, có đoạn phải nhờ người dìu. Đến khu vực sườn đông mỏm E4, ông dừng lại, chăm chú nhìn một khe đá rồi chỉ hướng đặt súng, vị trí phòng ngự và nói với cán bộ Đội Tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ (Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh): Nơi này từng có một trung đội khoảng 30 người chốt giữ. Trong trung đội ấy có ba khẩu đội đại liên M60, làm nhiệm vụ ngăn đối phương đánh vào sườn trận địa.
Ông Trịnh Xuân Hùng năm nay 70 tuổi, quê ở xã Hoa Quân, tỉnh Nghệ An; từng là Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 5, Trung đoàn 153, Sư đoàn 356. Cuối năm 1984, ông tham gia chiến đấu tại mặt trận Vị Xuyên, trực tiếp chỉ huy đơn vị đánh chiếm và chốt giữ điểm cao 685.
Trong ký ức của ông, ngày 21-12-1984, trước khi bước vào nhiệm vụ đặc biệt nguy hiểm, ông cùng 17 cán bộ, chiến sĩ được làm lễ truy điệu sống. Sau buổi lễ đặc biệt ấy, họ mang theo vũ khí, đạn dược rồi luồn rừng, bám vách đá tiến về phía trận địa. Khu vực giữa điểm cao 685 và 772 có nhiều hang đá tự nhiên. Trong đó, bốn hang đã bị đối phương chiếm giữ, gia cố thành nơi tập kết quân và vũ khí, sẵn sàng chi viện cho lực lượng đang chốt giữ trên điểm cao 685. Nhiệm vụ của đội cảm tử là luồn sâu, bất ngờ tiến công, tiêu diệt lực lượng tại khu vực phía sau.
Sau đòn tiến công bất ngờ, pháo đạn dội xuống đội hình. Những người lính bám vào từng hốc đá để chiến đấu. Đơn vị giành lại được cao điểm 685, rồi tiếp tục giữ chốt trong những ngày ác liệt. Ông Hùng chỉ huy tại một căn hầm ở khu vực mỏm E3. Ông nhớ có trận kéo dài hơn 10 ngày, đường tiếp tế bị pháo kích, bộ đội thiếu lương thực, nước uống. Khi đạn gần cạn, đối phương áp sát cửa hầm, ông ra lệnh gọi pháo bắn vào tọa độ của mình để giữ trận địa. Ông bị thương và được đưa về tuyến sau.
Trên điểm cao ấy, pháo và cối từng đánh đến mức đá vỡ thành bột trắng, vì thế những người lính gọi 685 là “Lò vôi thế kỷ”. Sau mỗi đợt pháo kích, địa hình lại biến dạng. Công sự vừa gia cố bị san phẳng, cửa hang bị vùi lấp, thi thể đồng đội bị sức ép hất khỏi vị trí ban đầu. Bởi vậy, mỗi khi ông Hùng nhận ra một mỏm đá, ký ức chiến đấu lại trở về cùng câu hỏi ông mang theo suốt nhiều năm: Đồng đội mình đang ở đâu?
Men theo những phiến đá, lần qua đám cây rừng chằng chịt, ông Hùng chống gậy cùng đoàn lên sườn đông mỏm E4. Đến bên ụ súng năm xưa, nhìn thấy những mảnh di cốt đồng đội vừa được tìm thấy, ông quỵ xuống, ôm lấy di cốt và bật khóc: “Tôi đã 70 tuổi rồi. Đồng đội ơi, tôi sợ không còn sức lên đây tìm đồng đội nữa. Tôi còn nợ đồng đội nhiều quá!”.
Ông gọi đồng đội ngay tại nơi họ từng cùng nhau giữ chốt. Người chỉ huy đã trở về sau cuộc chiến, đi qua hơn 40 năm cuộc đời, rồi lại lên núi tìm những người lính còn nằm trong đá. Lời gọi ấy cũng là điều ông gửi gắm cho những cán bộ, chiến sĩ đang tiếp tục công việc tìm kiếm.
* Lần theo dấu người nằm lại
Trên điểm cao 685, trí nhớ của người lính cũ là một nguồn thông tin quý, nhưng từng chỉ dẫn đều phải được kiểm tra trên thực địa. Ông Hùng dựa vào thế núi, hướng dốc, vị trí tương quan giữa các mỏm E2, E3, E4 để xác định khu vực đơn vị từng bố trí lực lượng. Ông dùng gậy chỉ cửa hầm, hướng đặt khẩu đội. Cán bộ tìm kiếm ghi nhận từng chi tiết, đối chiếu với dấu tích còn lại dưới đất đá.
Thượng tá Nguyễn Hữu Tiệp, Phó đội trưởng Đội Tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ, cho biết: Thông tin ông Hùng cung cấp giúp lực lượng khoanh vùng những nơi cần tìm. Chúng tôi cố gắng hết sức, tìm kiếm bằng “mệnh lệnh từ trái tim”, sớm đưa các anh, các bác trở về với gia đình, người thân và đồng đội.
Công việc ấy đòi hỏi sự kiên trì. Địa hình nhiều vách đá, hốc sâu; bom mìn, vật nổ còn sót lại khiến việc tiếp cận các vị trí nghi có hài cốt phải thận trọng. Có ngày, nhiều người lật từng lớp đất, kiểm tra từng khe đá nhưng chỉ tìm được một mảnh xương nhỏ. Họ giữ lại dấu vết ấy, tiếp tục mở rộng khu vực tìm kiếm.
Gần một tháng trước, từ một số mảnh xương nhỏ phát hiện trong khe đá gần ụ súng cũ, đội tiến hành khoanh vùng. Từng tảng đá được di chuyển, từng lớp đất được bóc tách. Cùng với di cốt, những vật dụng của người lính dần hiện ra như dây thông tin, lưới ngụy trang, dây chuyền y tế, vỏ đạn. Các dấu tích nằm rải rác giữa những hốc đá, cho thấy việc tìm đủ di cốt của một người đã khó, xác định danh tính còn cần thêm nhiều thời gian.
Bằng sự kiên trì, vượt qua địa hình hiểm trở, lực lượng tìm kiếm, quy tập đã phát hiện, cất bốc hài cốt 69 liệt sĩ tại 5 vị trí mộ tập thể trên điểm cao 685. Hài cốt các liệt sĩ hiện được lưu giữ tại nhà quàn của Đội Tìm kiếm, quy tập để quản lý, bàn giao phục vụ giám định ADN, xác minh danh tính và chuẩn bị lễ truy điệu, an táng theo quy định.
Rời sườn núi, ông Hùng còn ngoái nhìn về những khe đá trên điểm cao 685. Ông mong mình vẫn đủ sức trở lại, chỉ thêm cho đội tìm kiếm những vị trí còn in trong ký ức, để những đồng đội nằm lại nơi đây sớm được đưa về.
(Theo baotuyenquang.com.vn)
