28/11/2025
LƯỢC SỬ DÂN HỌ NGHĨA THƯỢNG
1. Tên gọi:
Nghĩa Thượng là tên gọi được đặt cho một địa bàn dân cư toàn tòng Công giáo từ Minh Mạng nguyên niên 1820. Hiện nay, Nghĩa Thượng nằm trong xã Minh Đức, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang.
2. Địa thế:
Tỉnh Bắc Giang rộng chừng 5300 km2 . phía Bắc giáp Lạng Sơn, phía Đông giáp Quảng Ninh. Phía Tây giáp Thái Nguyên, nam giáp Bắc Ninh và Hải Dương.
Nghĩa Thượng nằm trong huyện Việt Yên, giữa hai con sông Quan họ là sông Thương và sông Cầu. Nghĩa Thượng cách Hà Nội chừng 50 km. Người dân quần cư lúc đầu từ vài chục hộ, đến năm 1950 lên đến trên 160 hộ, chừng 850 khẩu.
3. Các linh mục quản xứ:
+ Từ khi có các giáo dân Nghĩa Thượng quần cư thì Cha Thánh Hiền (1838) đã coi sóc phần thiêng liêng cho các con chiên ở miền sâu miền xa này.
+ Vị linh mục kế tiếp coi sóc giáo dân Nghĩa Thượng là Cha Thánh Almatô Bình (1861).
+ Cha Fuentes Phê (1881).
+ Cha Felix Calle Kính (1914 – 1937).
+ Cha già Nguyên (1938 – 1943).
+ Cha già Thất (1943 – 1945).
+ Cha Đaminh Đinh Đồng Cương (1945 - ).
(Từ khi Đức ông Đinh Đồng Cương, nguyên bí thư Tòa Giám Mục Bắc Ninh, coi Nghĩa Thượng, ở liền tại Nhà Phòng Nghĩa Thượng thì Nghĩa Thượng gọi là Giáo xứ, vì có đầy đủ cơ ngơi vật chất: Nhà Thờ, Nhà Xứ, ruộng rẫy đủ nuôi sống các cha các thày và các sinh hoạt trong Giáo xứ).
4. Từ 1954:
Sau biến cố 1954, 99% dân họ Nghĩa Thượng di cư vô sinh sống tại miền nam. Phần lớn ở tại Giáo xứ Tử Đình do Đức Ông Đinh Đồng Cương Chánh xứ, một phần ở khu vực Hố nai (Đồng nai). Theo thống kê năm 2014, số hộ gia đình Công giáo ở Nghĩa Thượng – Tử Đình là 132 hộ, khu vực Hố nai 96 hộ. Tổng nhân khẩu 1143.
Tại Giáo xứ Tử Đình, dân họ Nghĩa Thượng cũng ở tập trung trong một khu vực, cùng sinh hoạt với các đoàn thể, xây dựng Giáo xứ. Tuy nhiên, cũng tồn giữ một số sinh hoạt truyền thống thể hiện tình tương thân tương ái. Có Ban điều hành: Trùm làng, Thủ quỹ, Thư ký, Lang cai. Ban điều hành dân họ được bầu trong cuộc họp làng (mùng 6 Tết Nguyên đán) nhiệm kỳ 3 – 4 năm. Lang cai được cắt cử theo sổ nhân danh của dân họ (1 năm).
Các sinh hoạt truyền thống: Hàng năm (vào đầu tháng 8) tổ chức Lễ Quan thày (Thánh Đaminh – Bổn mạng dân họ) có nghi thức Kính nhớ Tổ tiên, các vị tiền nhân đã dày công xây dựng và phát triển dân họ. Tạ ơn Chúa đã ban cho thửa vườn dân họ Nghĩa Thượng nhiều hoa trái ơn thiên triệu và cầu xin bình an cho dân họ. Mỗi dịp Lễ Quan thày lại có các Cha gốc Dân họ Nghĩa Thượng từ các nơi tụ về dâng lễ, các Tu sĩ, giáo dân Nghĩa Thượng dù đã ở xa cũng nhớ quy tụ về như là dịp Giỗ tổ của dân họ, để có dịp gặp lại bà con thân quyến, thật xum vầy, hạnh phúc. Khi trong dân họ có người qua đời, các hộ trong dân họ tập trung đến phúng viếng, chia buồn cùng cầu nguyện cho linh hồn mới qua đời. Sau khi chôn cất (hỏa táng) dân họ tập trung cầu nguyện 3 tối. Trong tang sự, Lang cai cắt cử người giúp nhà hiếu việc treo cờ, trống lệnh, động quan,… Trải qua các đời Trùm gìn giữ những truyền thống tốt đẹp này:
• Ông Trùm Cốt (bố bà Điển).
• Ông Trùm Đang.
• Ông Trùm Nhạn (bố bà Năm).
• Ông Trùm Tiền (Ngân).
• Ông Trùm Đoạn (em Ô. Tiền).
• Ông Trùm Ninh (bố Ô. Trực).
• Ông Trùm Phong (bố bà Nga).
• Ông Trùm Dân (Đông – Ô. Ngoại cha Duy).
• Ông Trùm Đinh (Thép).
• Ông Trùm Nho (Văn – bố Ô. Nghĩa).
Sau biến cố 1975, một số gia đình chuyển đi các vùng kinh tế mới, các sinh hoạt gián đoạn một thời gian. Đến năm 1994 một số vị cao niên trong dân họ như Ô. Đáp, Ô. Đa, Ô. Đoán, Ô. Ngoạn, Ô. Khoa, Ô. Mưu, Ô. Kế, Ô. Sáu (Ửng), Ô. Công (Yến), A. Binh, …đã vận động, góp công góp của xây dựng Đền Thánh Đaminh (Bổn mạng dân họ) ở đầu xóm. Được cha chánh xứ bấy giờ là cha Vinh Sơn Lê Minh Vọng đặt viên đá đầu tiên, khởi công ngày 10/07/1994. Các sinh hoạt tôn giáo trong dân họ dần khôi phục, các hộ gia đình nơi khác đến nhập cư (sau 1975) cũng xin gia nhập Dân họ để cùng sinh hoạt với mọi người trong Dân họ. Với các đời trùm:
Ô. Đa – Ô. Kế - Ô. Tuyên – Ô. Hậu – Ô. Tuyến - Ô. Trường –– Ô. Thân – Ô. Tế.
Hầu hết các gia đình trong dân họ gốc Nghĩa Thượng chăm lo cho con em được đi học đến nơi đến chốn hoặc theo ơn Chúa gọi sống bậc tu trì. Đã có đến 14 vị Linh mục – 18 Tu sĩ nam nữ. Con cháu trong dân họ cũng thành đạt, có nhiều Tiến sĩ, Thạc sĩ, Kỹ sư,…
Riêng các vị từng sống tại dân họ Nghĩa Thượng – GX Tử Đình đã có: 5 linh mục, 5 tu sĩ: Cha Jos. Nguyễn Phong Sương – Cha Dom. Hoàng Trọng Hợp – Cha Dom. Thân Văn Duy – Cha Phêrô Nguyễn Tiến Trung - Cha Jos. Nguyễn Hữu Thức. Tu sĩ: Anna Thân Thị Kính – Anna Thân Thị Bích – Maria Nguyễn Thị Mỹ Hạnh – Anna Nguyễn Thị Thu Trang - Sylvester Nguyễn Thanh Phong.
