21/01/2024
PHÁO TẾT NGÀY XƯA
Trong những hoài niệm về thuở ấu thời của mình, hẳn ai cũng nhớ pháo tết; nhớ những viên pháo nhỏ móc nhau trên một sợi dây tim, nhớ tiếng nổ đêm ba mươi, nhớ màu đỏ nhuộm thắm khoảnh sân nhà sáng mùng một. Cứ mỗi độ tết đến, như có một âm vọng pháo ngày xưa trở về thắc thỏm bên tai.
Tháng chạp đi chợ, rau cải của mẹ màu xanh, mứt gừng màu vàng, mứt dừa,mứt bí màu trắng…
Nổi lên giữa nhốn nháo sắc màu ấy là cái đỏ của pháo treo trong các hàng tạp hoá. Tết đến sớm hơn từ những khu chợ nhỏ, người người đi sắm hàng tết không quên mua vài phong pháo về đốt; nhà khá giả thì hai ba phong, nhà nghèo mấy cũng nhất thiết có một phong đốt vào giao thừa. Tết không có pháo là ông bà khó biết đường để về cùng, ngày trước người ta quan niệm như thế.
Đi chợ những ngày cuối năm thích nhất hai việc. Thứ nhất là đến hàng mứt, cô bán hàng cho một nhúm mứt dừa ăn thử, nếm cái ngọt của dừa quyện với đường như muốn lịm đi! Thứ hai là đòi mẹ mua cho mấy phong pháo con, gọi là pháo chuột. Pháo chuột là lại pháo đồ chơi của con nít, phong pháo dài cỡ một gang tay. Ngày đó mỗi phong pháo chuột giá năm trăm đồng, bằng tiền mua hai cái bánh ít. Mẹ cho năm trăm bạc cầm tới chỗ đó rồi cứ đứng thần mặt ra không biết nên mua pháo hay mua bánh vì cái gì cũng thích.
Cả lũ con nít làng rồng rắn ra chợ rồi lại rồng rắn về nhà, trên tay có pháo có bánh. Đúng là vui như tết! Tết lấy pháo làm tín hiệu, trẻ con lấy pháo so sánh nhà mình với nhà bạn ăn tết to hay nhỏ. Pháo mua về đặt trên bàn thờ, anh em tôi cứ chạy quanh ngóng đầu lên nhìn, cứ đếm đốt ngón tay mong tết đến mau cho rồi để đốt pháo.
Nhà khá giả thì chiều ba mươi cúng tất niên đã đốt pháo.
Trẻ con cứ nghe có tiếng nổ là kéo nhau chạy tới coi. Khói pháo cuối năm quyện với khói từ trong bếp, buổi chiều chợt trở nên bãng lãng ngan ngát bùi ngùi xao xuyến đến lạ; mùi pháo hăng hắc xộc thẳng vào mũi chẳng thể nào quên được.
Đêm giao thừa trời tối như bưng, nhà nhà treo pháo trên những cây cao, phong pháo dài ngoẵng dõng xuống như cái lưỡi thè liếm vào đất mơn man xuân. Phút chuyển khắc, hướng đông hướng tây, xóm trên dưới thi nhau pháo nổ. Việc châm lửa đốt pháo thường do người đàn ông lớn tuổi nhất trong nhà thực hiện. Ba tôi năm nào cũng thay áo từ sớm, đi quanh mấy vòng như để quấy lên cái không khí mùa xuân.
Ba đi ra ngõ, tôi đoán chắc ba đi rước tổ tiên về ăn tết cùng cả nhà. Dạo xong ba tới chỗ cây mai trước nhà, ở đó phong pháo đã móc sẵn từ đầu hôm, ông châm lửa vào và pháo nổ lên những tiếng “tết! tết!”. Đêm trừ tịch ai cũng thức, người lớn trẻ con, đàn ông đàn bà cho đến heo gà mèo chó. Có đứa trẻ làng thức không nổi nên thiếp ngủ đi lúc nào không biết, nhưng tới giao thừa nghe râm ran pháo là tự dưng bật dậy. Trẻ con và mùa xuân có gì đó giống nhau, đều được đánh thức bởi tiếng pháo.
Ba anh em tôi cứ níu lấy vạt áo của ba mà nhảy. Mỗi phong pháo có vài viên pháo tống to nhất đơm xen cách trên sợi tim chính, cứ cháy đến đoạn nào gặp thì tiếng nổ to đùng lên. Tội nhất là lũ chó, quanh năm giữ nhà giữ cửa canh kẻ xấu vào ban đêm, thế mà tới giao thừa lại phải bỏ chạy ra ngoài bờ ao đứng chỏ mõm vào sủa inh ỏi.
Mỗi phong pháo cháy độ năm bảy phút, thế nhưng phải mất nửa giờ sau mới hết nghe tiếng nổ bởi có nhà đợi hàng xóm đốt xong rồi mình đốt sau, hoặc chắp thêm pháo vào đốt tiếp.
Cả làng lắng lại mấy phút, nhường cái im lặng cho mùa xuân dạo bước vào nhà. Lúc đó ba gọi anh em tôi vào ngủ, sáng mai mới được phép nhặt pháo. Ba anh em vào nằm ngủ, đứa nào cũng thỏ thẻ thì thầm vào tai mẹ,nói sáng mai mẹ kêu con dậy sớm hơn nghe, để con ra nhặt pháo trước.
Đêm chuyển giao giữa hai năm dường như thời gian ngắn lại, vừa mới nằm một thoáng đã nghe gà gáy. Tiếng gà đầu năm mới cũng gióng giã mạnh mẽ hào sảng hơn. Anh Hai dậy trước, rón rén chui ra khỏi màn nhè nhẹ để anh ba và tôi không tỉnh giấc; nhưng tôi biết được, thế là ba anh em cùng vùng chạy ra gốc mai. Xác pháo đêm qua vãi ra đỏ hồng một góc quanh cây mai. Mấy miếng giấy nhỏ nổ ra vướng lên trên ngọn .
Sáng ra cây mai cũng rực chín vàng sắc cánh
hoa, sau một đêm mà mai b**g độ đồng loạt. Có lẽ đó là nhờ tiếng pháo thức giấc những búp mai, mùi khói pháo quyến rũ khiến cánh mai nở ra để ngửi được nhiều hơn.
Ba anh em tranh nhau nhặt những viên pháo chưa kịp nổ, chúng nằm lẫn lộn giữa mớ xác pháo và hạt muối đêm qua ba vãi khi cúng giao thừa. Nhét chiếc áo thun vào lưng quần xà lỏn, bụng ngực trở thành cái túi tha hồ mà bỏ pháo. Cả ba anh em nhanh tay tranh nhau nhặt, lúc đầu cứ vơ đại cả pháo viên lẫn xác giấy.
Có khi cả ba cùng nhìn thấy một viên ở phía xa, vậy là ùa chạy đến hớt hãi chụp. Mấy viên pháo rụng xuống đất tim còn y nguyên thì nhặt cất đi, ra năm đem đốt. Trò chúng tôi hay chơi nhất là nắn một tượng hình người bằng đất sét, kẹp viên pháo đó vào cổ tượng và đốt. Pháo nổ, đầu tượng đứt đi văng mất hút, chỉ còn lại thân phía dưới. Trò này gọi tên là tử hình bằng pháo. Ngày ấy nghịch ngợm đến thế! Loại pháo cháy hết tim nhưng chưa nổ, hoặc do dây tim kết không chặt nên nó đứt thẳng trước khi lửa đến được gọi là pháo xì. Những viên pháo xì này thì không chơi trò tử hình được mà lại bóc vỏ giấy ra lấy cái chất thuốc bồi kẽm trắng ở trong. Chất kẽm này đem pha nước thành màu nhũ trắng bạc rất đẹp để sơn phết lung tung.
Nhặt pháo xong thì trời đã sáng hẳn, ba anh em nhìn nhau nói “tết rồi!”, xong lại tranh nhau chạy vào mặc áo quần đẹp. Nhà hàng xóm không có trẻ con, cứ sáng đầu năm là ba anh em tôi chạy sang nhặt pháo. Bà cụ ra nói: “Mèn ơi! Nhà tui năm nay có ba ông Thần Tài vô đạp đất sớm dữ đó đa!”.
Người quê rất coi trọng chuyện đạp đất (xông đất), hễ có con nít vào đạp đất là coi như năm đó an nhàn đầy đủ, có lẽ họ nghĩ con trẻ thì bao giờ cũng vô tư hồn nhiên, ăn no mặc đủ. Cứ thế, y chang năm nào ba anh em tôi cũng thành những vị Thần Tài vào ban phước cho nhà hàng xóm. Nhặt pháo xong, anh em tôi còn được lì xì tiền và mấy cái bánh. Con nít trong xóm ngày tết cứ tíu ta tíu tít đem pháo ra khoe và thi coi đứa nào nhặt được nhiều hơn. Có khi mấy đứa góp pháo nhặt được lại, rồi kết thành chùm đem móc ở một cành cây ngoài đường làng và đốt.
Trong mấy ngày tết, những nhà khá giả hay đốt pháo vào ban trưa, lúc làm lễ cúng đưa đầu năm (mùng 2 hay mùng 3 tết). Hoặc lúc có khách quý phương xa về thì đốt pháo thể hiện sự trân trọng chào mừng. Hễ cứ nghe tiếng pháo là cả lũ trẻ kéo nhau đến nhà đó, chực pháo cháy xong thì nhào vô nhặt. Có khi đang gồng tay xô nhau tranh một viên pháo thì bỗng dưng viên pháo cháy ngầm rồi nổ đùng, cả mấy đứa hết hồn.
Đã hơn chục năm rồi dân mình không được đốt pháo, trải qua chừng ấy năm mọi thứ rộn ràng hơn nhưng hồn tết thì dường như bị nhạt mất. Có ai lục lại trong tủ nhà mình, chỗ ngày xưa từng giấu mấy viên pháo nhặt được, xem có còn sót lại mảnh giấy xác pháo nào không? Có ai đi qua góc vườn cây mai, nơi từng móc những xâu pháo đợi giao thừa châm lửa, ngửi xem có còn sợi khói thơm mùi nao nao nào không?
Có ai nằm trong đêm trừ tịch lặng thinh rồi hóng tai lên đợi nghe tiếng pháo đì đùng không?
Chỉ có nỗi hoài niệm trả lời cùng tôi...
