04/08/2026
CHỈ THỊ 09-CT/TW: NHỮNG ĐIỂM MỚI ĐÁNG CHÚ Ý TRONG THỰC HIỆN DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ
Trong nhiều năm qua, Đảng và Nhà nước luôn xác định thực hiện dân chủ ở cơ sở là nền tảng quan trọng để phát huy quyền làm chủ của nhân dân, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh. Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra nhiều yêu cầu mới khi mô hình quản trị quốc gia thay đổi, phương thức tương tác giữa chính quyền với người dân ngày càng đa dạng, đặc biệt trên không gian mạng.
Chính vì vậy, Chỉ thị số 09-CT/TW được ban hành không chỉ nhằm kế thừa những kết quả đã đạt được, mà còn tạo ra khuôn khổ lãnh đạo mới để việc thực hiện dân chủ ở cơ sở trở nên thực chất, hiệu quả và phù hợp với bối cảnh hiện nay.
1. Thực hiện dân chủ trong điều kiện vận hành chính quyền địa phương hai cấp
Điểm mới đầu tiên và cũng là thay đổi mang tính nền tảng của Chỉ thị 09 là việc đặt yêu cầu thực hiện dân chủ ở cơ sở trong bối cảnh cả nước đang triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Việc sắp xếp tổ chức bộ máy, tinh gọn đầu mối, phân cấp mạnh hơn cho chính quyền cơ sở đặt ra yêu cầu phải bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân không những không bị ảnh hưởng mà còn được phát huy hiệu quả hơn. Chỉ thị yêu cầu các cấp ủy, chính quyền phải đổi mới phương thức lãnh đạo, quản lý theo hướng gần dân, sát dân, lắng nghe dân và phục vụ nhân dân tốt hơn.
Điều này cho thấy dân chủ ở cơ sở không còn được nhìn nhận đơn thuần là một nội dung vận động quần chúng mà đã trở thành một yếu tố quan trọng của mô hình quản trị hiện đại, trong đó phân quyền luôn đi đôi với kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình.
2. Hoàn thiện đầy đủ phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”
Trước đây, việc thực hiện dân chủ ở cơ sở thường được khái quát bằng phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”. Chỉ thị số 09-CT/TW tiếp tục nhấn mạnh việc thực hiện đầy đủ phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng” theo tinh thần Đại hội XIII của Đảng.
Điểm đáng chú ý là Chỉ thị tiếp tục nhấn mạnh việc thực hiện đầy đủ phương châm ‘dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng’, khẳng định yêu cầu đưa các nội dung này đi vào thực chất hơn trong giai đoạn mới.
3. Gắn thực hiện dân chủ với trách nhiệm của người đứng đầu
Chỉ thị đặt ra yêu cầu nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế để đưa kết quả thực hiện dân chủ ở cơ sở trở thành một tiêu chí trong đánh giá tổ chức đảng, chính quyền, cơ quan, đơn vị và cán bộ, đảng viên hằng năm.
Đây là bước chuyển từ việc khuyến khích sang ràng buộc trách nhiệm. Theo đó, người đứng đầu không chỉ chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện nhiệm vụ chuyên môn mà còn phải chịu trách nhiệm nếu để xảy ra tình trạng mất dân chủ, quan liêu, thiếu minh bạch, chậm giải quyết kiến nghị của nhân dân hoặc để xảy ra việc lợi dụng dân chủ gây mất đoàn kết nội bộ, ảnh hưởng đến an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội.
Quy định này góp phần nâng cao trách nhiệm cá nhân của cán bộ lãnh đạo, đồng thời tạo động lực để chính quyền các cấp chủ động hơn trong đối thoại, tiếp thu và giải quyết các vấn đề phát sinh từ cơ sở.
4. Đưa chuyển đổi số trở thành công cụ quan trọng để thực hiện dân chủ
So với trước đây, khi việc thực hiện dân chủ ở cơ sở chủ yếu thông qua các cuộc họp dân, hội nghị tiếp xúc cử tri và đối thoại trực tiếp, Chỉ thị số 09-CT/TW đã nhấn mạnh việc ứng dụng chuyển đổi số để mở rộng các kênh thực hiện dân chủ.
Theo đó, Chỉ thị nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, đa dạng hóa các hình thức công khai, đối thoại, tiếp nhận và xử lý ý kiến của nhân dân nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện dân chủ ở cơ sở.
Đây là bước chuyển từ phương thức quản lý truyền thống sang quản trị hiện đại, trong đó công nghệ số trở thành công cụ quan trọng để chính quyền lắng nghe, tiếp nhận và giải quyết kịp thời các ý kiến của người dân, góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch và hiệu quả trong thực hiện dân chủ ở cơ sở.
5. Xây dựng văn hóa thực hành dân chủ gắn với ý thức thượng tôn pháp luật
Một điểm rất đáng chú ý của Chỉ thị là không chỉ nói về quyền dân chủ mà còn nhấn mạnh trách nhiệm khi thực hiện quyền đó.
Chỉ thị yêu cầu xây dựng văn hóa thực hành dân chủ, trong đó mỗi cán bộ, đảng viên và người dân đều phải nhận thức đúng về quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của mình.
Điều đó có nghĩa là thực hiện dân chủ phải gắn với kỷ luật, kỷ cương và sự tuân thủ pháp luật; Đồng thời kiên quyết ngăn chặn, xử lý các hành vi lợi dụng dân chủ để vi phạm pháp luật, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và cá nhân.
Đây là quan điểm xuyên suốt nhằm bảo đảm dân chủ được thực hiện đúng bản chất, không bị lợi dụng để phục vụ các mục đích trái pháp luật.
6. Đề cao trách nhiệm giải trình và tính minh bạch của cơ quan nhà nước
Chỉ thị yêu cầu nâng cao chất lượng đối thoại, tiếp thu ý kiến của nhân dân, công khai, minh bạch trong hoạt động của cơ quan, tổ chức và giải quyết kịp thời những kiến nghị, phản ánh chính đáng của nhân dân.
Không chỉ dừng ở việc lấy ý kiến hoặc tiếp nhận phản ánh, các cơ quan có thẩm quyền còn phải trả lời, giải thích, tiếp thu hoặc thông báo rõ kết quả giải quyết trong thời hạn quy định.
Điều này góp phần xây dựng nền hành chính phục vụ, nâng cao niềm tin của người dân đối với chính quyền và hạn chế tình trạng khiếu kiện kéo dài do thiếu thông tin hoặc chậm phản hồi.
7. Chủ động bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng
Chỉ thị tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu chủ động cung cấp thông tin chính thống, định hướng dư luận và đấu tranh với các hành vi lợi dụng dân chủ để chống phá Đảng, Nhà nước. Chỉ thị yêu cầu các cấp, các ngành chủ động cung cấp thông tin chính thống, tăng cường tuyên truyền, định hướng dư luận, đồng thời kịp thời phát hiện, đấu tranh với các thông tin sai sự thật, luận điệu xuyên tạc, kích động hoặc lợi dụng vấn đề dân chủ, nhân quyền để chống phá Đảng, Nhà nước.
Trong bối cảnh mạng xã hội phát triển mạnh mẽ, đây là yêu cầu cần thiết nhằm bảo đảm người dân được tiếp cận nguồn thông tin chính xác, đầy đủ và khách quan.
8. Gắn thực hiện dân chủ với phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực
Chỉ thị xác định thực hiện dân chủ ở cơ sở không chỉ nhằm phát huy quyền làm chủ của nhân dân mà còn là giải pháp quan trọng để phòng ngừa tham nhũng, lãng phí và tiêu cực.
Khi các hoạt động của cơ quan nhà nước được công khai, minh bạch; khi người dân có điều kiện tham gia giám sát, phản biện và kiến nghị thì nguy cơ phát sinh tiêu cực sẽ giảm đáng kể. Đây cũng là cơ sở để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và xây dựng bộ máy hành chính liêm chính, phục vụ nhân dân.
Chỉ thị 09 đã kế thừa các chủ trương trước đây, đồng thời cụ thể hóa và nhấn mạnh nhiều yêu cầu mới phù hợp với bối cảnh hiện nay. Tinh thần xuyên suốt của Chỉ thị là xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa thực chất hơn, minh bạch hơn, hiệu quả hơn, trong đó quyền làm chủ của nhân dân được phát huy trên cơ sở Hiến pháp và pháp luật, đồng thời tăng cường trách nhiệm của cả hệ thống chính trị trong việc lắng nghe, phục vụ và tạo điều kiện để nhân dân tham gia vào quá trình quản lý nhà nước và xã hội. Đây cũng là nền tảng quan trọng để củng cố niềm tin của nhân dân, nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia và thúc đẩy sự phát triển bền vững trong giai đoạn mới.
H.V - 08
Nguồn: Cờ đỏ Quảng Ngãi