08/08/2026
Chuyến kinh lý của vua Bảo Đại đến Gia Lai năm 1933 (tập 2: đến Pleiku)
Kết thúc địa phận An Khê, đoàn tiến vào cao nguyên Pleiku trong sự đón tiếp trọng thị của quan Công sứ Gia Lai Jeannin và quan Quản đạo Gia Lai Tôn Thất Cổn. Dọc con đường cách trung tâm chừng 10 cây số, đông đảo người dân đã đứng xếp hàng dài chờ đón nhà vua.
Không khí tại Pleiku và các đồn điền chè
Đúng 10 giờ 40 phút, đoàn xa giá chính thức tiến vào Pleiku. Lúc bấy giờ, bộ máy hành chính tại đây vẫn còn rất sơ khai:
Đạo Gia Lai vừa mới đặt ra từ tháng 11 năm Bảo Đại thứ 7 (12-1932) chưa dựng hành cung, mà cũng chưa làm dinh thự chi cả. Hoàng thượng trú tất tại Tòa sứ. Người Djarai (Jrai – NV) và Bahnar về chầu nghinh giá ước nghìn tên, đem rượu ghè và trứng gà về dâng.
11 giờ 30 thiết triều bái khánh dâng hạ biểu tại nơi hành cung tạm, trần thiết cũng chỉnh nhã. Quan quản đạo phụng tuyên hạ biểu, quan công sứ đọc lời chúc tụng. Hoàng thượng đáp từ xong ban thưởng huy chương. 12 giờ ngự thiện tại Tòa sứ”.
Buổi chiều cùng ngày, vào lúc 14 giờ 45 phút, nhà vua thưởng thức màn trình diễn đua ngựa vô cùng hào hứng của đồng bào bản địa:
“...Có hơn trăm con ngựa, chỉ dây cương lơ thơ, không yên không lạc. Người thời đóng khố, không áo, nỏ quần, chân thúc tay roi, cùng nhau tranh thắng, bay nhảy giữa vùng đất bột, bụi lên nghi ngút, nhiều đứa đắc ý như muốn tỏ cái tài thiện kỵ để dâng hoàng thượng ngự lãm vậy”.
Tiếp nối lịch trình, nhà vua ghé thăm sở trà CATECKA (Bàu Cạn), gặp gỡ ông Choisnel – người quản lý sở trà, rồi tiếp tục tham quan sở SAPKO (Đất Bệt) và cuối cùng ghé thăm sở STI ("Biển Hồ chè") trước khi lên Kon Tum:
“2 giờ 50 khải hành, 3 giờ 15 ngự giá đến sở chè Catecka (Compagnie Agricole des Thés et Cafés du Kon Tum de (Annam), tục kêu là Bàu Cạn. Ông Choisnel quản lý sở ấy nghinh giá cung đạo ngự lãm. Sở này lập ra từ tháng Octobre 1925. Toàn sở rộng 3.500 mẫu tây, trồng chè được 700 mẫu tây, trong đó chè đã hái được là 400 mẫu tây. Lại có 30 mẫu tây trồng cà phê, nhưng phải bỏ đi vì không tốt. Trong Sở có nhà máy làm chè. Chè non hái đem vào máy cuốn lại, bỏ vào buồng ủ, rồi đem ra máy chạy cho khô, lại đem đến máy khác mà sàng lựa riêng chè lớn chè nhỏ, xong rồi mới vào thùng đóng gửi đi; mà để chè vào thùng cũng có máy lắc cho chè xuống…”
“Ngự lãm xong có ban huy chương. Ông quản lý nghinh giá đến nhà, có ban trà ngự dụng.
- 4 giờ khải hành. 4 giờ 20 giá hạnh Sở SAPKO (Société Anonyme des Plantions Kuky Odron), tục kêu là Đất Bệt (…). Sở này đất đỏ trồng chè, cà phê và mít.
- 4 giờ 50 khải giá, 5 giờ đến Pleiku ngự trà.
- 5 giờ 10 khải giá, 5 giờ 40 phút, tới Sở STI (Société des This de lIndochine(…). Sở này trồng chè nhiều và cũng có nhà máy làm chè như ở CATECKA. Đất trồng chè 500 mẫu tây(…). Đương ngày mùa thời 1.300 cân chè tươi làm được 7-8 chục cân chè khô(…). Ngày mùa thường dùng nhân công chừng 1.000 người, cả đàn ông đàn bà, ngày không phải mùa thời dùng chừng 500 người thôi. Hoàng thượng có ban huy chương. Hội Sở có đem 2 đứa con gái ăn mặc chỉnh tề bưng khay chè quý dâng Hoàng thượng để làm kỷ niệm chè của Hội(…).
- 6 giờ 15 phút, viên quản lý cung đạo giá hạnh vườn chè. Chè lên cao chừng 5-6 tấc tây, sum sê tươi tốt. Đàn bà đàn ông mỗi người mang một cái giỏ đang hái chè. Theo lời viên quản lý tâu, thời ngày mùa dùng người hái chè là 600 đàn bà, 150 đàn ông.
- 6 giờ 25 phút, khải giá lên Kon Tum. Tối lại, gần đàng quan, người Thượng đốt lửa như tuồng để nghinh giá…”.
Ảnh: Vua Bảo Đại ngồi trên ghế bành bên cạnh Léon Sogny - người phụ trách an ninh ở CATECKA, khi trò chuyện với ông Choisnel.
Nguồn: Bá Tính
