28/09/2026
Toàn bộ tiến trình tu tập của người học Phật, không ngoài “tam vô lậu học” là Giới, Định và Huệ. Thông thường, khi chúng ta đọc sách hay nghe giảng lý thuyết, chúng ta hay có thói quen tách rời ra: đâu là Giới, đâu là Định, đâu là Huệ, rồi tưởng chừng như đây là ba bước tách biệt, phải làm xong cái này mới bước sang cái kia.
Nhưng trong tinh thần thật học thật tu, cả ba nền tảng này lại gắn kết chặt chẽ và nương tựa lẫn nhau như ba chân của một chiếc kiềng.
Chữ "Định" trong Phật giáo không phải là việc chúng ta cố ép mình ngồi yên hay đè nén không cho bất kỳ suy nghĩ nào dấy khởi.
Định chính là sự thu nhiếp, là khả năng gom tâm về một chỗ, không để sáu căn chạy theo sáu trần. Khi làm bất cứ việc gì, từ việc thắp một hương, lạy Phật, cất một tiếng niệm Phật, hay ngay cả khi bước đi, quét nhà, nấu ăn... mà tâm đặt trọn vẹn vào công việc đó, không bị quá khứ kéo đi, không bị tương lai làm xao nhãng, thì ngay khoảnh khắc đó chính là Định. Nhiếp tâm nghĩa là sống trọn vẹn và có mặt giời phút trong hiện tại.
Khi tâm chúng ta đã được thu nhiếp, không còn bị tán loạn bởi các duyên xung quanh, thì tự nhiên một năng lực chiếu soi sẽ xuất hiện. Cái đó gọi là Tuệ giác hay Huệ học.
Huệ ở đây hoàn toàn không phải là sự khôn ranh, lanh lợi của thế gian, cũng không phải là lượng kiến thức chữ nghĩa mà chúng ta tích góp từ sách vở. Huệ chính là cái biết rõ ràng, tường tận về bản chất của mọi sự vật, sự việc ngay khi chúng xảy ra. Khi một cơn giận dấy lên, một nỗi buồn xuất hiện, hay một suy nghĩ tham lam vừa khởi trong đầu, nhờ có sự nhận rõ sáng suốt, các vị biết ngay: "À, đây là phiền não đang dấy khởi, nó do duyên này sinh ra và rồi nó cũng sẽ theo quy luật mà biến mất".
Các vị chỉ nhận biết rành rẽ mà không hùa theo, không bị nó cuốn đi hay làm chủ. Cái thấy biết sáng suốt, không bị mê mờ che lấp đó chính là Huệ.
Vậy thì làm sao để duy trì được cái Định và cái Huệ đó trong từng phút giây?
Sở dĩ con người chúng ta cứ quẩn quanh trong phiền não, đau khổ và mỏi mệt là vì chúng ta sống trong thất niệm nghĩa là quên mất chính mình, để tâm trí trôi dạt hết nơi này đến nơi khác. Chánh niệm chính là sự ghi nhớ, nhận biết chân chính và tỉnh thức trong từng khoảnh khắc.
Khi Chánh niệm hiện diện, những vọng tưởng, sai lầm và mê hoặc tự động bị xua tan. Các vị hãy tưởng tượng một căn phòng đã bị bao phủ bởi bóng tối suốt hàng ngàn năm, chúng ta không cần phải vất vả dùng chổi để quét bóng tối ra ngoài; chỉ cần chúng ta bật một ngọn đèn lên, bóng tối sẽ lập tức biến mất mà không để lại dấu vết. Chánh niệm chính là ngọn đèn tuệ giác ấy, hễ chánh niệm thắp sáng thì vọng niệm tự rời xa.
Và câu cuối cùng, cũng là nơi đúc kết vô cùng thâm sâu: "Giới thể đồng thời đủ". Khi nghe đến "Giới", nhiều người thường cảm thấy gượng ép, sợ hãi vì nghĩ đến những quy tắc, những điều cấm đoán khắt khe.
Nhưng đó mới chỉ là "Giới tướng" tức là biểu hiện bên ngoài. Cái quan trọng nhất của người tu chính là "Giới thể" tức là cái năng lực thanh tịnh, vô nhiễm xuất phát từ bên trong nội tâm.
Thưa đại chúng, khi một người đang sống trong Chánh niệm, tâm trí đang được thu nhiếp trọn vẹn (Định), và mọi suy nghĩ đều được chiếu soi bởi sự nhận biết rõ ràng (Huệ), thì làm sao người đó có thể thốt ra một lời nói tổn thương ai? Làm sao có thể làm một hành động gây hại cho người khác, hay nảy sinh một ý niệm bất thiện? Ngay trong chính khoảnh khắc tỉnh thức đó, không cần phải gượng ép hay căng thẳng giữ gìn từng điều luật, Giới thể của quý vị đã tự động tròn đầy, trọn vẹn và thanh tịnh tuyệt đối.
Mong rằng toàn thể đại chúng luôn biết quay về nương tựa nơi chính mình, nuôi dưỡng ngọn đèn Chánh niệm trong từng bước đi, từng hơi thở, để mỗi ngày trôi qua đều là một ngày an lạc và tự tại trong ánh sáng của Giới - Định - Huệ.
————————————
“…Nhiếp tâm là Định học
Nhận rõ chính Huệ học
Chánh niệm trừ vọng hoặc
Giới thể đồng thời đủ…”
___________________________
| Nhất Tâm Cung Thỉnh |
Vạn Đức Tự Phương Trượng
Thượng HOẰNG Hạ TRI
Vi tác: ĐỆ THẤT Tôn Chứng Tăng Già
- Kỷ Yếu Thanh Kiểm Đại Giới Đàn -
