04/11/2022
https://www.facebook.com/100050276838496/posts/650969949922227/
ဒီနေ့မှာကျွန်တော်တို့ ဦးနှောက်ရဲ့လုပ်ဆောင်ချက်တွေက စိတ်ခံစားချက်တွေ အပြုအမူတွေအပေါ် ဘယ်လိုအကျိုးသက်ရောက်မှာရှိလဲဆိုတာနဲ့ပတ်သက်ပြီး အနည်းအကျဉ်း မျှဝေပေးသွားမှာဖြစ်ပါတယ်။
ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ဦးနှောက်မှာ Brain Stem, Limbic နဲ့ Cortex ဆိုပြီး အဓိက အစိတ်အပိုင်း (၃)မျိုးရှိပါတယ်။ မြင်သာပြီးနားလည်ရလွယ်အောင် Dr. Dan Siegal ရဲ့ Hand model နဲ့ရှင်းပြပေးသွားပါမယ်။
ကျွန်တော်တို့ ဦးနှောက်မှာ အခြေခံအကျဆုံးကတော့ Brain Stem (Reptilian Brain) ဖြစ်ပါတယ်။ ပုံထဲမှာတော့ လက်ဖဝါးနေရာ (Palm region) ဖြစ်ပါတယ်။ အသက်ရှူတာ နှလုံးခုန်တာ အစာခြေတာ စတဲ့ အခြေခံအကျဆုံး လုပ်ဆောင်ချက်တွေကို တာဝန်ယူပေးပါတယ်။
Limbic Area (Thumb Region) ကို Mammal Brain လို့လည်းခေါ်ကြပါတယ်။ Limbic area ဟာ Emotion, Social Behaviour နဲ့ attachment တွေကို တာဝန်ယူ လုပ်ဆောင်ပါတယ်။ ဒီareaမှာသင်ကြားမှုနဲ့ မှတ်ဉာဏ်တွေကို တာဝန်ယူထားတဲ့ Hippocampus နဲ့ Emotion တွေကို တာဝန်ယူထားတဲ့ Amygdala ရှိပါတယ်။ ကိစ္စတစ်ခုဖြစ်လာတဲ့အခါမှာ Brain Stem နဲ့ Limbic System လက်တွဲပြီး emotions, memory, motivation နဲ့ Stress တွေ နောက်ကြောင်းပြန်ဖော်တာတွေ ထိန်းညှိပေးတာတွေ လုပ်ပါတယ်။ အန္တရာယ်/ ခြိမ်းခြောက်မှုတွေ/ ဒေါသတွေ/ စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေ/စိတ်ဖိစီးမှုတွေ ကို တုံ့ပြန်ဖို့လိုအပ်တဲ့ ဟော်မှုန်းတွေ ထုတ်ပေးပါတယ်။ အရေးအကြီးဆုံးကတော့ Attachment အတွေ့အကြုံတွေကို စေတာပဲဖြစ်ပါတယ်။
Cortex (Fingers region) ကို Human Brain လို့လည်း ခေါ်ပါတယ်။ Frontal (Association) နဲ့ Prefrontal (Integration) ဆိုပြီး (၂)ပိုင်းခွဲသွားပါတယ်။ Frontal Cortex ဟာ စဉ်းစားတာတွေလုပ်ပေးပြီး prefrontal ဟာ Cortex, Limbic, Brain Stem အပြင် ပြင်ပက Social နဲ့ ပတ်သက်တာတွေကိုပါ ပူးပေါင်းချိတ်ဆက် ပေးပါတယ်။
Stress တွေ Depressionတွေကြောင့် ဒီအစိတ်အပိုင်းတွေ တစ်ခုနဲ့တစ်ခု ချိတ်ဆက်မှု အားနည်းလာ/ ပြတ်တောက်သွားတဲ့အခါမှာ လူတစ်ယောက်ဟာ စဉ်းစားဆင်ခြင်နိုင်စွမ်း၊ ဆုံးဖြတ်ချက်ချနိုင်စွမ်းတွေ ကျလာပြီး ရေရှည်အနေနဲ့ စိတ်ပိုင်းရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ယိုယွင်းလာမှာဖြစ်ပါတယ်။ ပြင်ပနဲ့ချိတ်ဆက်မှုတွေ လိုက်လျော ညီထွေ ရှိမှုတွေ ပျက်စီးပြီး တင်းမာလာမယ်။ ပေါက်ကွဲမယ်။ လူတွေနဲ့ဝေးရာမှာနေလာမယ်။ PTSD ဖြစ်စေတဲ့ အခြေအနေဟာ ဦးနှောက်ရဲ့ Thinking, Memory နဲ့ Emotion ရှိတဲ့အပိုင်းကိုထိခိုက်စေပြီး… အမြဲတမ်း stress response ကို ခန္ဓာကိုယ်အတွက် ပြင်ဆင်ခိုင်းထားပါတယ်။ ဒီresponse တွေကို PTSD Symptom အနေနဲ့ တွေ့မြင်နိုင်ပါတယ်။
ဘာလို့ဒါတွေ သိသင့်လဲဆိုတော့ အပေါ်မှာပြောခဲ့တဲ့ ဦးနှောက် အစိတ်အပိုင်းတွေက သက်ဆိုင်ရာ တာဝန်ယူကြတာ ဖြစ်တဲ့အတွက် အချင်းချင်း ချိတ်ဆက်နေဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။ ဒီလိုချိတ်ဆက်ခြင်းဟာ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ကျန်းမာသုခ (Well-being)ကို ရရှိစေတဲ့ အဓိက နည်းလမ်းဖြစ်ပါတယ်။
Mindfulness, Awareness, Reflective စတာတွေ ပြုလုပ်ခြင်းဟာ စိတ်နဲ့ခန္ဓာ ကို သတိထားကြည့်ပြီး ဒီ Area တွေအကုန်ကို ချိတ်ဆက် ထိန်းညှိပေးတဲ့ အလေ့အကျင့်တွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအလေ့အကျင့်တွေက ကျွန်တော်တို့ကို စိတ်ကူးစိတ်သန်းကောင်းစေတယ်။ တီထွင်ကြံဆမှုအားကောင်းစေတယ်။ လူမှုဆက်ဆံရေးတိုးတက်စေတယ်။ အပြောင်းအလဲ နဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ပေါ်မူတည်ပြီး လိုက်လျောညီထွေ သဟဇာတဖြစ်အောင် ပြောင်းလဲပေးနိုင်တယ်။ ဒီလို ကျွန်တော်တို့ရဲ့ စိတ်၊ ခန္ဓာ၊ ပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ လိုက်လျောညီထွေနေနိုင်လေ စိတ်ရောကိုယ်ပါ ကျန်းမာသုခ ရလေ ဖြစ်တာကြောင့် Brain Function တွေကို သိရှိနားလည်ဖို့လိုအပ်ကြောင်းပြောကြားရင်း နိဂုံးချုပ် လိုက်ပါတယ် ခင်ဗျာ။