28/08/2026
ĐẠI VIỆT KỲ NHÂN - KỲ NHÂN MỚI
LÊ KÍNH TÔNG - ÔNG VUA DƯỚI BÓNG TRỊNH TÙNG
Lê Kính Tông (1588 - 1619), tên huý Lê Duy Tân, là một trong những ông vua đặc biệt nhất thời Lê Trung hưng. Ông ở ngôi 20 năm nhưng quyền lực thực tế nằm trong tay Bình An Vương Trịnh Tùng. Cuối đời, Kính Tông quyết định chống lại chúa Trịnh. Cuộc mưu sát thất bại và nhà vua phải trả giá bằng chính mạng sống của mình!
Để hiểu Lê Kính Tông, bạn cần hiểu bối cảnh lúc bấy giờ: Nhà Lê vừa chiếm được Đông Kinh không lâu, tàn dư nhà Mạc vẫn còn hoạt động, trong khi quyền lực của họ Trịnh ngày một lớn.
Năm 1599, Lê Thế Tông băng hà. Đáng lẽ người nối ngôi là Thái tử Lê Duy Trì nhưng Trịnh Tùng nói Thái tử Duy Trì “không được minh mẫn”, nên quyết định đưa người con thứ Lê Duy Tân lên làm vua (khi ấy mới khoảng 11 tuổi). Ông đặt niên hiệu Thận Đức, sau đổi thành Hoằng Định.
Ngay năm 1600, tình hình đã trở nên lộn xộn. Nguyễn Hoàng trở về Thuận Hoá, Phan Ngạn, Ngô Đình Nga, Bùi Văn Khuê nổi loạn, lực lượng họ Mạc nhân cơ hội chiếm Đông Kinh. Lê Kính Tông phải chạy về Thanh Hoá. Sau đó, quân Lê - Trịnh phản công và đến năm 1601 nhà vua mới trở lại Đông Kinh. Trong những năm tiếp theo, triều đình tiếp tục đối phó với lực lượng họ Mạc tại miền Bắc.
Hai mươi năm cầm quyền của Kính Tông còn chứng kiến nhiều biến cố khác. Trong nước liên tục xảy ra thiên tai: hạn hán, lũ lụt, đói kém, gió bão và nhiều hiện tượng được người đương thời gọi là “tai dị”, quan lại thì hà khắc, thuế khoá nặng nề làm dân chúng khổ sở.
Trước tình trạng, các đại thần đã nhiều lần dâng sớ. Ở đây có một chi tiết đáng chú ý: những tờ sớ quan trọng đều được dâng lên Bình An Vương Trịnh Tùng chứ không phải nhà vua. Đại Việt sử ký toàn thư nói lúc bấy giờ “vua trao hết mọi việc quốc gia cho Bình An Vương quyết định”. Lê Kính Tông tuy mang danh Hoàng đế nhưng quyền quyết định từ lúc nào đã nằm trong tay phủ chúa, vua chỉ khoanh tay đứng nhìn.
Mâu thuẫn ấy cuối cùng bùng nổ thành một biến cố đẫm máu!
Năm 1619, Lê Kính Tông cùng Vạn quận công Trịnh Xuân, con thứ của Trịnh Tùng, bí mật ám sát Bình An Vương. Tháng 3, khi Trịnh Tùng đi xem đua thuyền xong trở về, một phát súng từ chỗ mai phục bắn vào voi của ông. Trịnh Tùng may mắn thoát nạn, liền mở một cuộc điều tra, sau đó phát hiện kẻ chủ mưu chính là nhà vua và Trịnh Xuân.
Trịnh Tùng lập tức cho Trịnh Tráng vào nội điện. Đến ngày 12 tháng 5 năm Kỷ Mùi (1619), Lê Kính Tông bị ép phải thắt cổ chớt. Ông mới khoảng 31 tuổi, kết thúc 20 năm ngồi trên ngai vàng. Sau khi băng hà, ông được truy tôn là Huệ Hoàng đế, miếu hiệu Kính Tông, an táng tại lăng Hoa Loan. Hoàng tử Lê Duy Kỳ được đưa lên thay, tức là vua Lê Thần Tông.
Đại Việt sử ký toàn thư nhận xét Kính Tông “riêng nghe mưu gian, đến nỗi có việc chẳng lành, thực rất đáng thương”. Trong khi đó, Khâm định Việt sử thông giám cương mục thẳng thắn nói “người dưới lấn quyền, người trên thất thế”.
Nhìn lại cuộc đời Lê Kính Tông, có một nghịch lý thú vị: Trịnh Tùng là người đưa ông lên ngai vàng nhưng cũng chính Trịnh Tùng là người đưa ông xuống ngai vàng. Ông làm vua khi còn là một cậu bé, sống phần lớn cuộc đời dưới cái bóng người ấy rồi cuối cùng âm mưu loại bỏ người ấy. Chính cuộc đời đầy nghịch lý này khiến Lê Kính Tông thành một gương mặt đặc biệt, xứng đáng được biết đến như một Kỳ nhân trong lịch sử Việt Nam.
Nguồn:
“Đại Việt Kỳ Nhân cho phép các bên sử dụng hình ảnh, nội dung bài viết phi thương mại với mục đích tuyên truyền và lan toả lịch sử, văn hoá Việt Nam đến với nhiều người hơn”
