28/01/2026
Mình làm khởi nghiệp cũng hơn hai chục năm.
Va đủ kiểu người, đủ kiểu doanh nghiệp, từ nhỏ xíu tới cũng gọi là tương đối lớn.
Gặp nhiều bạn trẻ rất giỏi, cũng thấy không ít bạn gãy sớm.
Nhưng điều mình trăn trở nhất không phải là tụi nhỏ thiếu thông minh, mà là bị định hướng sai quá sớm.
Bài viết này chỉ dành cho ai có con muốn làm doanh nhân.
Nhiều gia đình ở Việt Nam vẫn nghĩ đơn giản: cứ học giỏi, cứ điểm cao, cứ vào trường tốt là sau này ổn.
Cách nghĩ đó không sai, nhưng nó chỉ đúng với một số con đường,
chứ không phải con đường dành cho những đứa sau này đi làm ăn, làm chủ, làm lãnh đạo.
Việt Nam đang thiếu cái gì?
Không thiếu người học.
Không thiếu bằng cấp.
Không thiếu Cử nhân, Thạc sỹ.
Việt Nam thiếu Doanh nhân tử tế, quản trị giỏi, hiểu xã hội thật.
Mình đang thầm nghĩ chúng ta nên:
Khuyến khích trải nghiệm thực,
Khuyến khích trưởng thành tâm lý,
Khuyến khích trải nghiệm làm nghề trước khi làm chủ.
Nói thật lòng, với một đứa trẻ có tố chất doanh nhân, thì từ tiểu học, cái quan trọng không phải học trước chương trình, mà là học làm người và học cách nói cho ra ý.
Mình để ý rất rõ, những người làm ăn đi xa, đi bền, đa phần là người nói chuyện mạch lạc, biết lắng nghe, biết đặt mình vào vị trí người khác.
Mấy thứ đó không tự nhiên mà có, nó hình thành rất sớm từ cách dạy con nói, viết, kể chuyện, trình bày suy nghĩ.
Người lớn hay xem nhẹ mấy chuyện này.
Nhưng ra đời rồi mới thấy:
Không nói được thì không bán được.
Không viết được thì không thuyết phục được, mà không thuyết phục được thì không ai đi cùng mình cả.
Lên cấp 2, nhiều gia đình bắt đầu cho con học thêm kín lịch.
Nhưng nếu trong nhà có đứa hướng ngoại, thích giao tiếp, thích buôn bán, thích quan sát đời sống, thì đôi khi bớt một vài lớp học thêm để con va chạm đời thật lại tốt hơn.
Đi phụ việc nhẹ, bán hàng, tiếp xúc khách, làm mấy việc nhỏ thôi cũng được.
Những thứ đó dạy cho con nhiều thứ sách vở không có: tiền khó kiếm thế nào, người ngoài xã hội đa dạng ra sao, áp lực là gì.
Mình không nói bỏ học hay coi thường kiến thức và mình chưa bao giờ coi thường giáo dục chính quy, vì đó vẫn là nền móng quan trọng.
Học đủ nền, còn lại cho con học cách sống.
Cấp 2 - cấp 3 là giai đoạn bắt đầu thấy rõ con nghiêng về đâu.
Có đứa thích nói, thích thuyết phục.
Có đứa thích tính toán.
Có đứa thích sắp xếp, tổ chức.
Lúc này, thay vì ép con phải giỏi đều mọi thứ, mình nghĩ người lớn nên giúp con thử nghiêm túc một hướng.
Không phải để chốt số phận, mà để con hiểu thế giới nghề nghiệp ngoài kia vận hành ra sao.
Đứa nào được tiếp xúc sớm với bán hàng, marketing, tài chính hay nhân sự, thường trưởng thành nhanh hơn trong nhận thức.
Ít mơ mộng hơn, ít ảo tưởng hơn.
Lên đại học, nói thật với anh em, với những đứa sau này muốn làm kinh doanh, trường lớp chỉ là một phần.
Cái quan trọng là dự án thật, việc thật, con người thật.
Đi thực tập sớm, chấp nhận không lương lúc đầu, làm việc nhỏ nhưng đúng nghề, mấy thứ đó tạo ra giá trị nghề nghiệp, chứ không phải cái bằng.
Có giá trị rồi thì tiền và vị trí tự tới sau.
Mình thấy nhiều bạn trẻ vừa ra trường đã vội khởi nghiệp, mở công ty, làm sếp.
Nhưng thực tế là chưa làm quản lý thì rất khó làm chủ cho đàng hoàng.
Làm quản lý dạy mình hiểu người, hiểu hệ thống, hiểu trách nhiệm,
hiểu cảm giác phải gánh kết quả cho cả một tập thể.
Mấy thứ đó không học nhanh được, phải trả bằng thời gian và va chạm.
Theo trải nghiệm của mình, từ 25 tới 30 tuổi là giai đoạn rất đẹp để học khởi nghiệp một cách nghiêm túc.
Lúc này con người đã bớt cái tôi, bớt ảo tưởng, biết mình không phải trung tâm vũ trụ.
Học khởi nghiệp lúc đó không còn là phong trào, mà là học một nghề.
Tham gia cộng đồng doanh nhân, học từ người đi trước, để né những cú ngã không cần thiết.
Sau 30 tuổi, nếu đủ lực, đủ trải nghiệm, đủ nội tâm, thì làm doanh nghiệp không chỉ để kiếm tiền nữa, mà bắt đầu nghĩ tới việc tạo giá trị cho người khác.
Doanh nhân đi xa không phải vì giàu nhanh, mà vì biết mình đang gánh trách nhiệm gì.
Mình không dám nói đây là con đường duy nhất.
Nhưng với đa số gia đình Việt Nam, con cái xuất phát bình thường, không quá nhiều nguồn lực, thì đây là lộ trình ít rủi ro, nhiều tích lũy, và bền.
Người lớn hiểu sớm bao nhiêu, thì con mình đỡ phải trả giá bằng sai lầm bấy nhiêu.
Khởi nghiệp không cần vội.
Quan trọng là đi đúng thứ tự.
https://doanhnhantrekhoinghiepybc.com/gioi.../profile.html
