21/08/2026
[Hot Zhihu] Tại sao Gen Z bây giờ cảm giác như cái gì cũng nhìn thấu hết rồi nhỉ?
[1] (49.000 lượt thích trên Zhihu)
Nói thật một câu hơi phũ nhé.
Cái sự nhìn thấu này phần lớn là ảo giác, do mãi ăn lại mấy thứ kiến thức đã qua nhai đi nhai lại từ người khác thôi.
Mấy idol mạng hay KOLs bây giờ đều đang làm chung một trò: Dùng những câu từ đơn giản nhất để làm bạn tưởng là mình vừa ngộ ra chân lý, tưởng mình cái gì cũng thấu suốt rồi.
Cảm giác nhìn thấu đời thực chất là một thứ cảm xúc rất phê. KOLs nắm được điểm này, mang lại cái sự phê đó cho bạn thì mới hút tương tác, rồi từ đó mới kiếm ra tiền. Bạn thấy mình học thêm được mẹo hay, thấy tầm vóc bản thân nâng lên một tầm cao mới, thấy mình thấu hiểu sự đời, thế là thấy sướng.
Thành ra trên mạng mới nhan xản mấy cái kiểu tóm tắt một câu hay review phim kiểu Anh Bảy, Chị Cốt.
Bởi vì phần lớn mọi người giờ đâu còn sức đọc bài dài nữa. Việc này ép các KOLs phải cô đọng mọi đạo lý, mọi bí kíp thành đúng một câu ngắn ngủn. Người xem tiếp thu phát một, thấy sướng thế là bấm theo dõi, thả tim ngay.
Nhưng vấn đề nằm ở chỗ này: Một cuốn sách hay, một bộ phim sâu sắc hay bất kỳ đạo lý nào trên đời cũng đều cần sự trải nghiệm và nghiền ngẫm chi tiết thì mới hiểu thấu được. Làm sao mà gói gọn trong một câu được?
Để chốt được một câu tóm tắt làm người xem tưởng mình vừa luyện xong bí kíp, các KOLs bắt buộc phải đưa ra những khẳng định mang tính tuyệt đối, không được phép mập mờ.
Ví dụ như từng có một cậu học sinh cấp 2 bảo với tôi là cậu ấy thấy định lý nhị thức là cốt lõi của toán học, mọi bài toán đều giải bằng nó hết. Cậu ấy tự thấy mình siêu ngầu, ngộ ra định lý đó là thành nhà toán học đến nơi rồi.
Rất nhiều người bây giờ cũng thế. Họ sốt sắng muốn biết thế giới này vận hành ra sao, chỉ mong nắm được câu thần chú nào đó để sống khỏe, thành công, hoặc ít nhất là cảm thấy mình đã thấu thị đời này.
Chẳng hạn như câu: Đời này làm gì có tình nghĩa, tất cả chỉ là trao đổi lợi ích. Mấy câu kiểu này nghe thì có vẻ đúng đúng, nhưng lại quá phiến diện. Hay như việc nhiều người nghĩ ai đi làm cũng đang nằm thở, nhất là làm trong nhà nước, rồi lên mạng đọc mấy bài viết kiểu nhân viên Gen Z chửi sếp cho đã cái nư.
Thế là nhiều bạn trẻ cứ ôm một đống câu từ được nhai lại đó để bước vào đời. Họ tự cho mình tỉnh táo vì nghĩ đó là tinh hoa của người đi trước. Nhưng họ có thật sự tỉnh táo không?
Tôi viết bài chia sẻ, lúc nào cũng có người vào bình luận dài dòng quá, tóm lại có một câu hay bài dài lười đọc. Đó là trên Zhihu đấy nhé, cái nơi hiếm hoi còn viết được bài dài. Chứ bê sang TikTok hay Reels thì chắc chẳng ai buồn ngó.
Chính vì vậy, cái cảm giác nhìn thấu của nhiều bạn trẻ không phải vì họ thực sự hiểu đời, mà vì người khác đang cố tình làm cho họ có cảm giác đó.
Muốn câu view, hút fan thì phải phán chắc nịch, thậm chí đưa ra mấy phát ngôn sốc. Liệu những câu nói của các KOLs đó có đúng hoàn toàn không? Chưa chắc. Họ chỉ thích nói mấy câu đơn giản, xuôi tai để bạn tưởng mình thông suốt mà không cần phải tốn công suy nghĩ thôi.
Thậm chí ngay cả bài viết này của tôi cũng vậy. Ngay từ đầu tôi bảo các bạn trẻ tưởng mình nhìn thấu là do ăn lại đồ thừa của KOLs, nghe có sướng không? Ở một góc độ nào đó là có đấy. Nếu bạn đồng tình với tôi, bạn sẽ thấy mình khác biệt với phần lớn giới trẻ ngoài kia. Bạn không phải kiểu nhìn thấu tầm thường, mà là tầm cao mới, bạn đứng trên một bậc và nhìn thấu luôn cả những người đang tự tưởng mình nhìn thấu.
Bên nào kiếm ra tiền từ tương tác thì họ càng có động lực giật gân, làm bạn sướng để bạn móc túi trả tiền. Còn nếu muốn thực sự hiểu đời, bạn phải tự mình đọc sách, tự mình trải nghiệm phim ảnh, rồi đem những đạo lý học được ra thực hành ngoài đời thực. Thực tiễn mới là thước đo duy nhất. Nếu chỉ ôm khư khư cái lý thuyết kiểu mọi thứ là trao đổi lợi ích, bạn làm tốt được một hai việc nhưng đến những việc phức tạp hơn liên quan đến lòng người, bạn chắc chắn sẽ vấp ngã.
Lòng người mới là thứ khó lường nhất. Đâu phải ai cũng hành động vì lợi ích, có những người họ làm điều xấu đơn giản là vì muốn hại người khác dù bản thân chẳng thu được gì. Nếu cuộc sống chỉ đơn giản là trao đổi lợi ích thì đời đã quá dễ dàng rồi.
Nhiều bạn cứ hay treo câu miệng bánh xã hội chia xong rồi để giải thích cho mọi khó khăn. Đúng là kinh tế khó khăn, cơ hội ít đi thật, nhưng câu đó có giải quyết được vấn đề của riêng bạn không? Hay nó chỉ là một cái cớ hoàn hảo để bạn nằm phẳng, buông xuôi, tự chấn an là mình đã nhìn thấu nên không cần cố gắng nữa?
Thế nên, muốn phân tích cái gì thì cứ dùng mấy cái cơ bản mà học từ hồi phổ thông ấy: Phân tích cụ thể từng trường hợp, lấy thực tiễn làm thước đo, nhìn nhận vấn đề hai chiều. Bớt tiêu thụ mấy thứ đã qua chế biến trên mạng lại, tự mình đọc, tự mình làm, rồi rút ra bài học cho bản thân. Đó mới là cách giúp bạn thực sự trưởng thành.
[2]
Gen Z bây giờ cho cảm giác giống như bị overfitting trong lập trình vậy. Tức là từ nhỏ đã tiếp xúc với quá nhiều thông tin trên mạng, tự luyện tập dựa trên đống dữ liệu mô phỏng. Trên lý thuyết thì nhìn có vẻ rất lão luyện, từng trải, nhưng thực chất lại cực kỳ thiếu vững chắc. Chỉ cần thả ra đời thực, va chạm với thực tế một cái là cái mô hình đó sụp đổ ngay trong một nốt nhạc.
[3]
Là một người lứa 9x, có chút lời khuyên nhỏ cho các bạn nhỏ Gen Z:
Vay tiền mua nhà, mua xe hay nghĩa vụ nối dỗi tông đường thì tốt nhất đừng dính vào. Mấy cái còn lại, cứ không vi phạm pháp luật thì thích gì làm nấy cho vui vẻ. Chỉ cần không gánh lại mấy cái bãi chiến trường do lứa 7x, 8x để lại thì đời này coi như chỉ toàn niềm vui chứ chẳng có khổ đau.
Mà thực ra lứa Gen Alpha (10x) mới gọi là nhìn thấu. Mục tiêu từ nhỏ của tụi nó đã là phấn đấu sau này lên thay ông bà bô làm giám đốc ngân hàng rồi.