17/09/2026
TÀI SẢN LỚN NHẤT CHA MẸ CÓ THỂ ĐỂ LẠI CHO CON LÀ GÌ?
Có một câu hỏi tôi nghĩ rằng mỗi người làm cha, làm mẹ đều nên một lần tự hỏi: Nếu một ngày mình không còn đủ khả năng làm thay con mọi thứ, mình thực sự muốn để lại cho con điều gì?
Nhiều cha mẹ dành phần lớn cuộc đời để làm việc, tích lũy tiền bạc, mua cho con một ngôi nhà tốt hơn, một nền giáo dục tốt hơn, những điều kiện tốt hơn. Điều đó hoàn toàn đáng quý. Nhưng càng làm giáo dục nhiều năm, tôi càng nhận ra rằng có những “tài sản” không thể mua bằng tiền, không thể chuyển khoản, cũng không thể ghi tên trong di chúc. Đó là cách một đứa trẻ nhìn cuộc đời, nhìn chính mình và học cách sống từ những gì nó đã chứng kiến trong gia đình.
Con có thể không nhớ hết những bài học cha mẹ từng giảng. Nhưng con thường nhớ rất lâu cảm giác của tuổi thơ mình: Trong căn nhà ấy có nhiều tiếng cười hay nhiều tiếng thở dài? Cha mẹ nhìn cuộc sống bằng hy vọng hay bằng sự bất mãn? Khi gặp khó khăn, người lớn bình tĩnh tìm cách giải quyết hay đổ lỗi cho nhau? Cha mẹ có biết xin lỗi khi mình sai, biết tôn trọng nhau và biết yêu thương chính mình hay không?
Bởi vậy, tôi rất tâm đắc với một nguyên tắc: GIÁO DỤC KHÔNG CHỈ LÀ NHỮNG GÌ CHA MẸ NÓI VỚI CON. GIÁO DỤC CÒN LÀ NHỮNG GÌ CON NHÌN THẤY CHA MẸ ĐANG SỐNG.
Nếu cha mẹ muốn con biết trân trọng cuộc sống, hãy để con nhìn thấy cha mẹ biết trân trọng những điều bình dị. Nếu muốn con mạnh mẽ trước thất bại, hãy để con chứng kiến cha mẹ cũng có những lúc thất bại nhưng không buông xuôi. Nếu muốn con biết yêu thương, hãy để con nhìn thấy cách cha mẹ đối xử với ông bà, với nhau và với những người xung quanh. Nếu muốn con có trách nhiệm, hãy để con thấy người lớn trong gia đình dám chịu trách nhiệm với lựa chọn của chính mình.
Đó chính là sức mạnh của việc giáo dục bằng ảnh hưởng và bằng hình mẫu sống, thay vì chỉ giáo dục bằng mệnh lệnh.
Có một điều khác mà nhiều cha mẹ rất dễ bỏ qua. Đó là đôi khi, sự hy sinh của cha mẹ có thể vô tình trở thành một món “nợ” vô hình trên vai con. “Bố mẹ đã hy sinh cả đời vì con”, “Bố mẹ làm tất cả cũng chỉ vì con”, “Con phải thành công để không phụ lòng bố mẹ”... Những câu nói ấy xuất phát từ tình yêu, nhưng nếu lặp đi lặp lại quá nhiều, một đứa trẻ có thể cảm thấy rằng mình phải thành công để trả món nợ tình cảm ấy.
Tôi không nghĩ cha mẹ cần hy sinh đến mức quên mất chính mình.
Cha mẹ cũng cần được nghỉ ngơi. Cần có sức khỏe, có bạn bè, có những sở thích riêng, có công việc mình yêu thích, có thời gian học hỏi và phát triển bản thân. Cha mẹ có một cuộc đời của mình không có nghĩa là ích kỷ hay bỏ mặc con. Ngược lại, khi cha mẹ biết chăm sóc bản thân một cách lành mạnh, con sẽ học được một bài học rất quan trọng: Yêu thương người khác không đồng nghĩa với việc phải đánh mất chính mình.
Tất nhiên, nói “cha mẹ hạnh phúc là tài sản lớn nhất của con” không có nghĩa là gia đình lúc nào cũng phải vui vẻ, tích cực hay không bao giờ được buồn, được mệt mỏi, được bất đồng. Một gia đình khỏe mạnh vẫn có thể có những ngày áp lực, những cuộc tranh luận và những giai đoạn khó khăn. Điều quan trọng là người lớn biết cách đi qua những điều ấy như thế nào.
Cha mẹ có thể nói với con: “Hôm nay bố mẹ hơi mệt”, thay vì trút toàn bộ sự mệt mỏi lên con. Có thể thừa nhận: “Bố/mẹ đã sai và bố/mẹ xin lỗi”. Có thể cùng nhau giải quyết vấn đề thay vì biến những lo lắng về tiền bạc, công việc hay các mối quan hệ thành gánh nặng tâm lý của trẻ.
Đó cũng là một hình thức giáo dục.
Bởi cuối cùng, điều cha mẹ cần trao cho con không phải là một cuộc đời không có khó khăn. Điều quan trọng hơn là năng lực bước qua khó khăn mà không đánh mất chính mình.
Một đứa trẻ được nuôi dưỡng trong một gia đình có tình yêu thương, sự tôn trọng và cảm giác an toàn sẽ có cơ hội hình thành một niềm tin quan trọng: cuộc đời này đáng sống, mình có giá trị và khi gặp khó khăn, mình có thể tìm cách vượt qua.
Vì thế, nếu hỏi tôi tài sản lớn nhất cha mẹ có thể để lại cho con là gì, tôi sẽ không vội trả lời bằng tiền bạc, nhà cửa hay những thành tích mà cha mẹ đã tạo dựng.
Có lẽ đó là một tuổi thơ có những ký ức đẹp; một niềm tin lành mạnh vào cuộc sống; một nhân cách vững vàng; khả năng tự đứng trên đôi chân của mình; và quan trọng nhất, một mái nhà mà dù ngoài kia cuộc đời có khó khăn đến đâu, con vẫn cảm thấy đó là nơi mình có thể trở về.
Cha mẹ không cần trở thành những con người hoàn hảo để nuôi dạy những đứa trẻ tốt đẹp. Cha mẹ chỉ cần không ngừng học cách sống tốt hơn, yêu thương tốt hơn, chịu trách nhiệm tốt hơn và cùng con trưởng thành.
Bởi suy cho cùng, cách cha mẹ sống hôm nay có thể trở thành cách con sẽ sống với cuộc đời ngày mai.
Và có lẽ, đó mới là một trong những di sản sâu sắc nhất mà cha mẹ có thể trao lại cho con.
Gieo gốc rễ – Xây năng lực – Trao di sản.
TS VŨ VIỆT ANH
Nhà kiến tạo năng lực Con người & Tổ chức cho Tương lai
