01/06/2024
KINH NGHIỆM SỬ DỤNG NGỌC BÌNH PHONG TÁN TRÊN LÂM SÀNG CỦA GIÁO SƯ TANG KHÔN ĐƯỜNG (PHẦN 1)
Ngọc bình phong tán thành phần gồm 3 vị thuốc: Hoàng kỳ, Bạch truật, Phòng phong. Giáo sư Tang Khôn Đường Đại học y khoa Phương Nam trong lâm sàng thường sử dụng Ngọc bình phong tán gia giảm để điều trị các chứng ngoại cảm và nội thương, bao gồm cả các bệnh về miễn dịch dị ứng, hiệu quả được đánh giá khá cao. Kinh nghiệm điều trị chủ yếu có thể tóm gọn lại như sau: “Hư nhân ngoại cảm, ích khí giải biểu; Ích khí cường thân, bất câu ngoại cảm; Phù chính kháng mẫn, cố vệ khư tà”.
Tang Khôn Đường là giáo sư Đại học y khoa phương Nam, danh lão trung y cấp quốc gia, là một trong 2 thế hệ giáo sư hướng dẫn và truyền nghề. Thầy Tang có hơn 60 năm kinh nghiệm trong nghề, chuyên điều trị những chứng bệnh khó, thường hay sử dụng linh hoạt cổ phương, lại từ đó mà xây dựng lên tân phương, đặc biệt, ông rất tâm đắc trong việc sử dụng Ngọc bình phong tán gia giảm để điều trị các bệnh ngoại cảm và nội thương tạp chứng trên lâm sàng, hiệu quả vô cùng tốt.
Ngọc bình phong tán là một bài cổ phương tạo nên bởi 3 vị thuốc: Hoàng kỳ, Bạch truật, Phòng phong. Trong phương thang này, các vị thuốc tuy đơn giản nhưng lại có chọn lọc, kết cấu chặt chẽ, lấy thuốc bổ khí cố biểu làm chủ đạo, phối hợp với lượng nhỏ thuốc khư phong giải biểu, bổ trung để tán, động tĩnh kết hợp, dựa lý để cố biểu mà không làm lưu tà. Kha Cầm nói về phương này “Người muốn tán phong tà thì dựa vào nó như tấm bình phong, và trân quý nó như ngọc”. Tầm quan trọng của phương thuốc này trong lâm sàng giúp ta có thể thấy rõ được điều này. Thầy Tang rất trân trọng bài thuốc này, ông nắm chắc hai chữ “Ngọc bình” và mở rộng phạm vị ứng dụng điều trị của bài thuốc cho nhiều bệnh tất khác nhau, thu lại hiệu quả đáp ứng khá tốt. Sau đây chúng tôi sẽ phân tích để mọi người có thể cùng tham khảo.
1. Hư nhân ngoại cảm, ích khí giải biểu
“Tố vấn - thiên Bình nhiệt bệnh luận” có viết: “Tà chi sở tấu, kỳ khí tất hư”. Những người bình thường có thể chất hư nhược, vệ ngoại bất cố thì dễ bị mắc ngoại cảm. Trong trường hợp này, thầy Tang cho rằng, bệnh ở biểu thì thường dùng cách cho ra mồ hôi để xử lí, nhưng với người khí hư kèm theo biểu chứng thì lại lấy ích khí để giải biểu mới là thích hợp. Trên thực tế lâm sàng thường sử dụng Ngọc bình phong tán để gia tăng công năng của vệ ngoại, tăng cường cho hàng rào phòng thủ bên ngoài, kết hợp với thuốc sơ phong giải biểu để khu tà giải biểu. Thầy Tang dùng Ngọc bình phong tán gia giảm rất nhiều trong việc phòng ngừa và điều trị các triệu chứng giống như cảm mạo ở người có thể chất hư nhược mắc bệnh mạn tính và suy giảm sức đề kháng như lao, bệnh lý gan mạn tính, bệnh nhân ung thư trong giai đoạn hoá trị…
Thầy Tang có môt phương thang kinh nghiệm, lấy tên là “Phù chính giải biểu thang”, lấy nền tảng là Ngọc bình phong tán gia thêm Ngân hoa 10g, Hoàng cầm 10g, Bản lam căn 20g, Sinh cam thảo 10g mà thành. Phương thang này trên lâm sàng thường dùng cho người thể trạng hư nhược mắc bệnh lý đường hô hấp nguyên nhân do cảm phải phong nhiệt. Nếu như là ngoại cảm phong hàn, các vị thuốc có tính thanh nhiệt giải độc trong thang có thể đổi thành Khương hoạt, Kinh giới, Quế chi; Nếu như ăn không ngon miệng, đại tiện lỏng nát, rêu lưỡi dính nhớt thì gia Hoắc hương, Sa nhân, Tiêu tam tiên; Nhiệt độc nhập lý, tráng nhiệt gia thêm Thạch cao, Tri mẫu; Hầu họng khô đau, vú sưng đau gia Sơn đậu căn, Ngưu bàng tử.
2. Ích khí cường thân, bất câu ngoại cảm
“Tố Vấn - thiên Dị thiên thích pháp luận” viết: “Chính khí tồn nội, tà bất khả can”. Chính khí bất túc, không có khả năng chống lại tà, bệnh dễ kéo dài dai dẳng, lâu khỏi và dễ tái phát. Phương thuốc này giúp phù chính khu tà, có thể dùng để điều trị các bệnh nội khoa. Thầy Tăng thường dùng cho các bệnh lý dễ tái phát như viêm đường hô hấp ở trẻ nhi, bệnh nhân hen suyễn và viêm phế quản mạn tính sau giai đoạn cấp, ho dai dẳng ở người thể chất hư nhược bị ngoại cảm, tiêu chảy mạn tính…
Trong điều trị ung thư, thầy Tăng đặc biệt rất thích dùng phương thang này. Phù chính ức nham thang cũng là được xây dựng dựa trên cơ sở của bài Ngọc bình phong tán, thành phần của bài thuốc gồm: Sâm tươi phơi khô 5g (sắc riêng), Sinh hoàng kỳ 30g, Nga truật 15g, Sinh bạch truật 20g, Vân phục linh 30g, Sinh ý dĩ 30g, Hoàng tinh chế 20g, Kê huyết đằng 15g, Thất diệp nhất chi hoa 15g, Bán chi liên 30g, Bạch hoa xà thiệt thảo 30g. Thang thuốc này có thể dùng cho bệnh nhân ung thư đã trải qua phẫu thuật, xạ trị và hoá trị hoặc cho bệnh nhân ung thư giai đoạn muộn, sức khoẻ yếu không thể tiếp nhận xạ trị hay hoá trị; hoặc cho bệnh nhân ung thư di căn. Hiệu quả điều trị của bài thuốc này rất đáng chú ý. Nó có thể cải thiện khả năng miễn dịch của bệnh nhân, kéo dài tuổi thọ và cải thiện chất lượng sống. Đồng thời nó có thể hỗ trợ giảm khả năng tái phát và làm chậm quá trình di căn, bài thuốc thông qua biện chứng mà gia giảm, nó có thể làm giảm tỳ lệ mắc các tác dụng phụ độc hại do xạ trị và hoá trị gây ra.
(còn tiếp)
Nguồn: 国医大师用玉屏风散的三点经验. (2023, 12 04). Wexin.
Người dịch: Bs Hồng Hưng - Nhân Hoà Y Đạo