26/09/2026
GIÁO DỤC BẮT ĐẦU TỪ NHỮNG ĐIỀU CÓ Ý NGHĨA VỚI TRẺ |
Sylvia Ashton-Warner từng dạy học tại những ngôi trường Māori ở vùng nông thôn xa xôi của New Zealand từ những năm 1930 đến 1950. Chính tại đó, bà phát triển một cách tiếp cận dạy đọc viết khác với những gì quen thuộc thời bấy giờ. Thay vì bắt đầu bằng những từ được chọn sẵn trong sách, bà bắt đầu bằng những từ trẻ thực sự muốn nói.
Mỗi ngày, bà hỏi từng em học sinh: Em muốn học từ nào? 🌱
Câu trả lời có thể rất khác nhau. Có em chọn love (tình yêu), kiss (nụ hôn), darling (người thân yêu); có em chọn ghost (ma), bomb (bom), alligator (cá sấu) hay police (cảnh sát). Đó không phải những từ được chọn vì chúng "dễ" hay "đẹp", mà vì chúng mang một ý nghĩa mạnh mẽ nào đó đối với đứa trẻ.
Ashton-Warner gọi những từ ấy là "key vocabulary", vốn từ then chốt của mỗi đứa trẻ. Bà cho rằng những từ có ý nghĩa cá nhân sâu sắc có thể trở thành điểm khởi đầu tự nhiên cho việc học đọc. Một từ được viết lên tấm thẻ, trở thành từ của chính em, rồi được đọc, viết và đưa vào những câu chuyện mà em muốn kể. Với Ashton-Warner, những từ như ghost và kiss đặc biệt mạnh mẽ. Bà quan sát rằng trẻ có thể nhận ra chúng gần như ngay lập tức, bởi phía sau những con chữ ấy là cả một thế giới trải nghiệm mà trẻ đã biết từ trước.
Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong những lớp học Māori mà bà từng giảng dạy. Thay vì đưa cho trẻ những câu chuyện xa lạ rồi yêu cầu các em đọc, bà tìm cách đưa chính ngôn ngữ và trải nghiệm của các em vào lớp học. Từ những từ riêng lẻ, trẻ dần tạo nên câu, câu chuyện và những văn bản của chính mình. Cách tiếp cận này về sau trở thành một trong những ảnh hưởng quan trọng đối với Language Experience Approach (LEA), một cách tiếp cận dạy đọc viết dựa trên ngôn ngữ và trải nghiệm của người học.
Nhưng lớp học của Ashton-Warner không chỉ có những tấm thẻ từ vựng.
Bà vẽ tranh trên tường, chơi piano, cho trẻ nặn đất sét, nhảy múa và sử dụng nghệ thuật như một phần của việc học. Với bà, trẻ nhỏ không chỉ có một con đường để biểu đạt. Những gì diễn ra bên trong trẻ có thể được đưa ra ngoài bằng lời nói, chữ viết, hình ảnh, âm nhạc hay chuyển động.
Năm 1963, Ashton-Warner xuất bản Teacher, cuốn sách kết hợp giữa những suy tư về phương pháp dạy học và những ghi chép từ đời sống lớp học. Cuốn sách giúp cách tiếp cận của bà được biết đến rộng rãi hơn bên ngoài New Zealand và đến nay vẫn được xem là một tác phẩm có ảnh hưởng trong câu chuyện về phương pháp dạy đọc viết lấy trải nghiệm của trẻ làm điểm xuất phát.
Điều đáng nhớ ở Sylvia Ashton-Warner có lẽ không chỉ nằm ở một kỹ thuật dạy đọc, mà là ở cách bà nhìn một đứa trẻ trước khi nhìn vào bài học.
Trước khi đưa cho trẻ một danh sách từ cần học, bà hỏi: Từ nào có ý nghĩa với em?
Trước khi yêu cầu trẻ viết một câu đúng, bà tìm xem em thực sự muốn nói điều gì.
Và trước khi nghĩ đến việc làm thế nào để trẻ học được nhiều hơn, bà tìm cách hiểu thế giới mà trẻ đang sống trong đó.
Có lẽ đôi khi, điểm bắt đầu của việc dạy học không phải là câu hỏi "Hôm nay tôi cần dạy gì?", mà là một câu hỏi đơn giản hơn:
"Điều gì đang có ý nghĩa với đứa trẻ này?" 💛
IEG Foundation | “Lan tỏa giá trị giáo dục”
Hình ảnh: Bìa cuốn sách "Teacher" của Sylvia Ashton-Warner
