Phù Sa Art Foundation

29/09/2026

MỘT TẤM LÒNG VÀ HAI BÀN TAY.
( Xem triển lãm của họa sĩ Nguyễn Sáng).
Câu này không phải của tôi. Mà là của họa sĩ Nguyễn Sáng..."tôi chẳng có gì đâu, ngoài một tấm lòng và hai bàn tay"...
Anh coi buổi khai mạc phòng tranh riêng lần đầu tiên này là ngày sinh của mình và đã mở đầu lời phát biểu ý kiến của mình một cách gọn gàng như vậy trước mấy trăm đồng nghiệp, bạn bè và các vị lãnh đạo văn nghệ, để cảm ơn mọi tình nghĩa đồng chí, đồng nghiệp và nói rõ cái lẽ, cái đạo, vì sao và nhờ đâu mà anh có được hơn trăm bức tranh đẹp để đề bày hôm nay.
Nghệ thuật, cái đẹp vốn là kết quả của tấm lòng cao đẹp, của tình yêu con người và cuộc sống, cả trong khó khăn, trong đau thương, trong chờ đợi và hy vọng của cuộc đời. Nghệ thuật cũng vốn là từ hai bàn tay tài năng của người nghệ sĩ hết lòng tận tụy, sẵn sàng quên mình vì nó. Ta thường nói đó là: lý tưởng sống, và vì nó mà tự nguyện lao động đến cùng, bằng chính hơi sức của mình, không đầu hàng trước mọi vấp ngã.....Tôi đã xem phòng tranh Nguyễn Sáng mấy lần khi chưa mở cửa, vắng vẻ với một người bạn. Khi đó tranh của anh sống đời sống cực kỳ yên lặng. Tôi có cảm tưởng như những lần tôi gặp Nguyễn Sáng ở căn gác của anh hay ở một góc quán hẻm nào đó của Hà Nội, ngồi hàng giờ yên lặng trầm ngâm.
Nhưng tôi phải nói lên sự quan sát tò mò của mình ở buổi khai mạc tranh của anh tại Viện Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, khi cả mấy trăm cuộc đời sôi nổi ập vào triển lãm. Giữa tiếng người rạng rỡ, tiếng nhạc, tiếng máy quay phim, ánh sáng, giữa mái đầu bạc trắng của nhà văn thượng thọ và cử chỉ nhảy nhót của cô họa sĩ hai mươi tuổi, giữa những áo xanh bộ đội, quần gin và son phấn… thì phòng tranh Nguyễn Sáng thật là rực rỡ.
Các Nguyễn Sáng — tranh phân tán trên ba mươi năm nay bắt đầu cử động. Từ lung linh trong ánh sơn mài, từ thiết tha bền chặt của màu dầu, từ mịn màng phiêu lưu của mặt lụa, tất cả đồng thời bước ra, hát lên, tham dự đời sống xã hội của mình.
Và Nguyễn Sáng — thật thì vẫn đi lại điềm nhiên trước chúng. Vẫn giọng lơ lớ Bắc Nam, vẫn hai con mắt tròn nhìn như con ếch, vẫn điếu thuốc lá thường trực giữa hai ngón tay già dặn, vẫn chân tình với bằng hữu gần, xa.
Nguyễn Sáng- thật và Nguyễn Sáng- tranh cố kết một cuộc đời chung thủy làm nên cái hài hòa cuối cùng đơn nhất.
Và tôi nghĩ rằng nghệ thuật của Nguyễn Sáng là như vậy trong sáng và bình dị.
THÁI BÁ VÂN
(Báo Văn Nghệ số 31- Thứ bảy 28-7-1984)
Đánh vật - Sơn mài,1980

21/06/2026

Năm 1988, Hội đồng Nghiên cứu Biên soạn Lịch sử Hải Hưng xuất bản cuốn Tranh Khắc Gỗ Đầu Thế Kỷ XX, tuyển chọn từ bộ tư liệu đồ sộ do Henri Oger – một viên chức trẻ người Pháp – thực hiện tại Bắc Kỳ trong giai đoạn 1908–1909.
Ít có công trình nào về Việt Nam đầu thế kỷ XX vừa mang giá trị mỹ thuật, vừa chứa đựng khối lượng tri thức dân tộc học phong phú như bộ tranh này. Hơn 4.000 hình vẽ đã ghi lại đời sống thường nhật của người Việt, từ nghề thủ công, nông nghiệp, thương mại đến phong tục, tập quán và sinh hoạt xã hội.
Những tư liệu được công bố tại Việt Nam cho thấy nhiều thợ khắc tham gia thực hiện bộ tranh có nguồn gốc từ vùng Hải Hưng, đặc biệt là các làng Thanh Liễu và Liễu Tràng – những trung tâm khắc ván nổi tiếng từ thế kỷ XV. Chính tại đây, qua nhiều thế hệ, nghề khắc in đã góp phần tạo nên nhiều công trình quan trọng của lịch sử văn hóa Việt Nam. Theo các nghiên cứu được giới thiệu trong ấn bản năm 1988, người thợ khắc chính của bộ tranh là Nguyễn Văn Đẳng, quê Thanh Liễu, cùng nhiều nghệ nhân khác của vùng Hải Hưng.
Ngày nay, khi nhìn lại bộ tranh, điều đáng quý không chỉ nằm ở số lượng hơn bốn nghìn hình vẽ hay giá trị tư liệu đồ sộ của nó. Quan trọng hơn, đây là một trong những chứng tích hiếm hoi giúp chúng ta nhận ra vai trò của những nghệ nhân vô danh – những người đã góp phần gìn giữ ký ức văn hóa của dân tộc bằng chính đôi tay và nghề nghiệp truyền thống của mình.

05/03/2026

...“ SƠN TA” từ năm 1931 trở đi, nhờ sự tìm tòi thiết tha của số họa sĩ có tài, bỏ sơn dầu, để chuyển hẳn về sơn ta. Sơn ta vượt được ra mọi kìm hãm, ngang nhiên trên đường bao la của hội họa, nhắm phương trời xa lạ mà tiến. Từ cái tráp, đôi guốc, nó vượt lên bức hội họa lồng khung quý. Từ một phương tiện phụ thuộc làm tôn vẻ đẹp của đồ vật, nó trở nên một phương tiện độc lập, diễn đạt tâm hồn người nghệ sĩ, thành một phương tiện phong phú làm át cả sơn dầu.”....."Sơn mài có sắc phẩm, có chất phẩm đủ năng lực để làm tan cái mâu thuẫn giữa hình, sắc, chất, mâu thuẫn đã có từ non một thế kỷ. Sơn mài- một ngành hội họa mới, do tay người Việt Nam dựng lên, sẽ đem tới cho thế giới hội họa, sự điều hòa hình sắc đang mong đợi và sự điều hòa những khuynh hướng trái ngược nhau đã gạt những nghệ sĩ cùng mật thiết với cuộc sống ra từng nhóm một, tách biệt và mâu thuẫn."...
Một triển vọng của hội họa Việt Nam
Bài của TÔ NGỌC VÂN in trên Việt Báo số 4 từ 11 đến 18-6-1949
Ảnh dưới: Một bức sơn mài của họa sĩ Nguyễn Gia Trí

07/02/2026

MINH HỌA BÁO VĂN NGHỆ

“Có thể nói trong làng báo chí Việt Nam, Văn nghệ là tờ báo thường xuyên sử dụng tranh minh họa. Tranh minh họa tồn tại trên Văn nghệ không chỉ với mục đích tô điểm cho trang báo mà còn như một tác phẩm nghệ thuật đến với người đọc. Có lẽ vì thế mà ngay từ số Văn nghệ đầu tiên in trên giấy rơm giấy bổi giữa rừng Việt Bắc cách đây vừa chẵn một nửa thế kỷ, đã có công sức của hai họa sĩ bậc thầy: Tô Ngọc Vân và Trần Văn Cẩn. Tô Ngọc Vân là một trong mấy vị sáng lập Văn nghệ còn Trần Văn Cẩn lại tập trung trí lực sáng tác biểu trưng cho Văn nghệ số đầu. Chữ V.N. (Văn nghệ) được biến tấu thành đôi cánh chim trên trang sách mở, trong ô cửa sổ nhạc, dưới vòm trời sao năm cánh của Tổ quốc. Đẹp và lãng mạn. Cái biểu trưng của thuở ban đầu Văn nghệ ấy vẫn nguyên vẹn trong trang nhất mỗi số Văn nghệ hôm nay. Cũng có thể nói Văn nghệ là tờ báo duy nhất cuốn hút được một lực lượng họa sĩ lừng danh tham gia cộng tác: Tô Ngọc Vân, Trần Văn Cẩn, Nguyễn Sáng, Nguyễn Tư Nghiêm, Văn Cao, Bùi Xuân Phái, Dương Bích Liên, Sĩ Ngọc, Nguyễn Văn Tỵ, Phan Kế An, Mai Văn Hiến… rồi Nguyễn Bích, Lưu Công Nhân, Mai Long, Đặng Đức Sinh, Lê Huy Hòa, Lê Công Thành, Ngọc Thọ, Hoàng Trầm… rồi, Thành Chương, Phạm Minh Hải, Lê Trí Dũng, Lương Xuân Đoàn, Vũ Huyên, Đặng Xuân Hòa, Phạm Quang Vinh, Hồng Việt Dũng, Công Quốc Hà, Hoàng Phượng Vỹ, Võ Tá Hùng, Ngô Xuân Khôi…

Hiện nay mỗi số Văn nghệ in khoảng 3 tranh minh họa, con số ấy nếu được nhân lên với số lượng phát hành, thì Văn nghệ đã ấn hành trên 20 vạn bản tranh minh họa mỗi tháng. Và, cứ tiếp tục nhân lên với số năm, số chục năm… thì trong nửa thế kỷ qua, tranh minh họa trên Văn nghệ không dưới con số tỷ…

Mấy chục năm trước, ông Lê Chinh, người trình bày lâu năm cho tờ Văn nghệ, với mối quan hệ thân thiết với các họa sĩ đã thành danh, hầu như Văn nghệ chưa bao giờ thiếu vắng những tên tuổi lớn trong giới mỹ thuật. Không chỉ minh họa, các họa sĩ Trần Văn Cẩn, Nguyễn Tư Nghiêm, Bùi Xuân Phái, Sỹ Ngọc, còn vẽ bìa Văn nghệ Tết. Hổ của Nguyễn Tư Nghiêm, Chèo của Bùi Xuân Phái… đã thành một tác phẩm độc lập vượt ra ngoài giá trị của một bìa báo Tết.

Nối tiếp ông Lê Chinh, hai họa sĩ Thành Chương và Phạm Minh Hải lại chú ý tạo một đội ngũ họa sĩ minh họa trước khi họ trở thành những tên tuổi trong giới mỹ thuật. Các họa sĩ Đặng Xuân Hòa, Phạm Quang Vinh, Hồng Việt Dũng, Hoàng Phượng Vỹ… đã xuất hiện trên Văn nghệ với tư cách là tác giả tranh minh họa cách đây khoảng 10 năm, khi mà họ chưa được nhiều người biết tới.

Các họa sĩ trẻ đã không nệ thực và nội dung văn chương nhiều khi chỉ là sự gợi hứng cho sáng tạo của họ… vì thế mà tranh minh họa của các họa sĩ trẻ hàm chứa những vấn đề trong biểu hiện làm phong phú cho thế hệ này. Một thời gian, do được in nhiều màu, tranh minh họa trên Văn nghệ đã mang đậm tính hội họa….”
TRIỀU DƯƠNG
( Báo Văn nghệ
Thứ bảy 25-4-1998)

06/12/2025

." Bên một Lê Phổ “ung dung, đài các đi vào cõi mộng” (lời bình của Nguyễn Đỗ Cung), bên một Nguyễn Phan Chánh chất phác, nâu sồng, đằm thắm, hơi dân dã, cá tính Tô Ngọc Vân như một gạch nối giữa hai tư chất tương phản ấy.".."Nếu như Nguyễn Phan Chánh là người đi đầu và nổi tiếng ngay ở những thành công đầu tay xuất sắc của ông ở nghệ thuật “tranh lụa” mà sau này, trong suốt cuộc đời sáng tác hơn nửa thế kỷ, đã kiên trì chuyên nhất với chỉ một chất liệu ấy, thì Tô Ngọc Vân, kém ông 15 tuổi đời, lại là một tư chất đam mê, say chất liệu đẹp, đã không bằng lòng chỉ với nguyên một chất liệu nào! Vẽ sơn dầu có tài, anh cũng ưa thích cái nhám ráp của chất vữa quyện màu trát lên nền gạch của nề họa, ưa thích cái nhẹ nhàng của màu nước hầu như phi trọng lượng nhuốm tỏa thấm vào thớ sợi tơ tằm êm mơ của lụa. Anh cũng ưa thích cái dứt khoát, rắn rỏi của nét khắc gỗ in lằn trên nền giấy dó của chất liệu mộc bản, và về sau, vào những năm 40 lại bị quyến rũ bởi cái đẹp lộng lẫy, sâu thẳm âm vang của sơn mài mà có lúc bốc lên, anh đã ca ngợi với tất cả niềm say sưa, vội vã bằng những lời tốt đẹp nhất của một chàng si tình lệch đến độ cho người yêu của mình là đẹp nhất thế gian!" ...
TRẦN VĂN CẨN
(MỸ THUẬT- 2-1984)

Send a message to learn more