07/02/2026
MINH HỌA BÁO VĂN NGHỆ
“Có thể nói trong làng báo chí Việt Nam, Văn nghệ là tờ báo thường xuyên sử dụng tranh minh họa. Tranh minh họa tồn tại trên Văn nghệ không chỉ với mục đích tô điểm cho trang báo mà còn như một tác phẩm nghệ thuật đến với người đọc. Có lẽ vì thế mà ngay từ số Văn nghệ đầu tiên in trên giấy rơm giấy bổi giữa rừng Việt Bắc cách đây vừa chẵn một nửa thế kỷ, đã có công sức của hai họa sĩ bậc thầy: Tô Ngọc Vân và Trần Văn Cẩn. Tô Ngọc Vân là một trong mấy vị sáng lập Văn nghệ còn Trần Văn Cẩn lại tập trung trí lực sáng tác biểu trưng cho Văn nghệ số đầu. Chữ V.N. (Văn nghệ) được biến tấu thành đôi cánh chim trên trang sách mở, trong ô cửa sổ nhạc, dưới vòm trời sao năm cánh của Tổ quốc. Đẹp và lãng mạn. Cái biểu trưng của thuở ban đầu Văn nghệ ấy vẫn nguyên vẹn trong trang nhất mỗi số Văn nghệ hôm nay. Cũng có thể nói Văn nghệ là tờ báo duy nhất cuốn hút được một lực lượng họa sĩ lừng danh tham gia cộng tác: Tô Ngọc Vân, Trần Văn Cẩn, Nguyễn Sáng, Nguyễn Tư Nghiêm, Văn Cao, Bùi Xuân Phái, Dương Bích Liên, Sĩ Ngọc, Nguyễn Văn Tỵ, Phan Kế An, Mai Văn Hiến… rồi Nguyễn Bích, Lưu Công Nhân, Mai Long, Đặng Đức Sinh, Lê Huy Hòa, Lê Công Thành, Ngọc Thọ, Hoàng Trầm… rồi, Thành Chương, Phạm Minh Hải, Lê Trí Dũng, Lương Xuân Đoàn, Vũ Huyên, Đặng Xuân Hòa, Phạm Quang Vinh, Hồng Việt Dũng, Công Quốc Hà, Hoàng Phượng Vỹ, Võ Tá Hùng, Ngô Xuân Khôi…
Hiện nay mỗi số Văn nghệ in khoảng 3 tranh minh họa, con số ấy nếu được nhân lên với số lượng phát hành, thì Văn nghệ đã ấn hành trên 20 vạn bản tranh minh họa mỗi tháng. Và, cứ tiếp tục nhân lên với số năm, số chục năm… thì trong nửa thế kỷ qua, tranh minh họa trên Văn nghệ không dưới con số tỷ…
Mấy chục năm trước, ông Lê Chinh, người trình bày lâu năm cho tờ Văn nghệ, với mối quan hệ thân thiết với các họa sĩ đã thành danh, hầu như Văn nghệ chưa bao giờ thiếu vắng những tên tuổi lớn trong giới mỹ thuật. Không chỉ minh họa, các họa sĩ Trần Văn Cẩn, Nguyễn Tư Nghiêm, Bùi Xuân Phái, Sỹ Ngọc, còn vẽ bìa Văn nghệ Tết. Hổ của Nguyễn Tư Nghiêm, Chèo của Bùi Xuân Phái… đã thành một tác phẩm độc lập vượt ra ngoài giá trị của một bìa báo Tết.
Nối tiếp ông Lê Chinh, hai họa sĩ Thành Chương và Phạm Minh Hải lại chú ý tạo một đội ngũ họa sĩ minh họa trước khi họ trở thành những tên tuổi trong giới mỹ thuật. Các họa sĩ Đặng Xuân Hòa, Phạm Quang Vinh, Hồng Việt Dũng, Hoàng Phượng Vỹ… đã xuất hiện trên Văn nghệ với tư cách là tác giả tranh minh họa cách đây khoảng 10 năm, khi mà họ chưa được nhiều người biết tới.
Các họa sĩ trẻ đã không nệ thực và nội dung văn chương nhiều khi chỉ là sự gợi hứng cho sáng tạo của họ… vì thế mà tranh minh họa của các họa sĩ trẻ hàm chứa những vấn đề trong biểu hiện làm phong phú cho thế hệ này. Một thời gian, do được in nhiều màu, tranh minh họa trên Văn nghệ đã mang đậm tính hội họa….”
TRIỀU DƯƠNG
( Báo Văn nghệ
Thứ bảy 25-4-1998)