11/09/2026
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề xuất Mạng lưới “Không gian vì phát triển và khả năng chống chịu”
Tác giả: PHẠM KIÊN (từ Paris, Pháp)
Sáng 10-9 (giờ địa phương), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có bài phát biểu quan trọng, mở đầu Phiên thảo luận chuyên đề cấp cao về chủ đề “Xây dựng không gian vũ trụ mới vì một thế giới đổi thay nhanh chóng” trong khuôn khổ Hội nghị Thượng đỉnh quốc tế về không gian vũ trụ, được tổ chức theo đề xuất của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron từ ngày 9 đến 10-9 tại Paris, Pháp.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nêu 5 nguyên tắc quản trị đa phương với không gian vũ trụ, kêu gọi không đe dọa hoặc sử dụng vũ lực, đặt con người và trái đất ở trung tâm, đồng thời sẵn sàng làm điểm kết nối cho Đông Nam Á trong hợp tác quốc tế về không gian vũ trụ.
Hội nghị quy tụ các đoàn đại biểu nguyên thủ, người đứng đầu chính phủ, lãnh đạo các cơ quan vũ trụ quốc gia, các tổ chức quốc tế, các doanh nghiệp, giới nghiên cứu về hàng không vũ trụ từ khoảng 130 nước trên thế giới; và kết nối trực tiếp với Trạm Vũ trụ quốc tế (ISS).
Hội nghị có nhiều hoạt động trao đổi chính sách, giới thiệu cơ hội hợp tác quốc tế về công nghệ, dịch vụ, nghiên cứu - đào tạo về hàng không vũ trụ, trên các định hướng hợp tác quốc tế thúc đẩy kinh tế vũ trụ, bảo đảm an ninh vũ trụ thông qua đối thoại và quan hệ đối tác, thúc đẩy khoa học công nghệ khám phá vũ trụ vì tương lai nhân loại.
Phát biểu khai mạc hội nghị, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron nhấn mạnh, cần có cơ chế quản trị chung và các quy định quốc tế rõ ràng nhằm bảo đảm việc sử dụng không gian vũ trụ một cách an toàn, bền vững và hòa bình trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu gia tăng.
Tổng thống Emmanuel Macron cũng nhấn mạnh mô hình phát triển vũ trụ bền vững phải phục vụ mục tiêu giải quyết biến đổi khí hậu và bảo vệ hệ sinh thái trái đất. Tổng thống Emmanuel Macron đã trình bày tầm nhìn chiến lược về chủ quyền không gian của châu Âu; nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng năng lực phóng độc lập cho châu Âu và bảo đảm tự chủ về các khoáng sản chiến lược/chuỗi cung ứng cho công nghệ vũ trụ; đồng thời kêu gọi xây dựng một thị trường châu Âu gắn kết, áp dụng nguyên tắc “ưu tiên châu Âu” trong hoạt động mua sắm nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của châu Âu.
Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen khẳng định lợi ích tiềm năng lớn nhất từ không gian vũ trụ chỉ có thể được cụ thể hóa thông qua hợp tác quốc tế. Bà Ursula von der Leyen nhấn mạnh, nền kinh tế vũ trụ toàn cầu dự kiến tăng gấp ba vào năm 2035 và kêu gọi châu Âu hành động thống nhất, tăng cường đầu tư để giảm phụ thuộc vào các nước khác.
Bà Ursula von der Leyen công bố kế hoạch "Lá chắn vũ trụ châu Âu" nhằm ứng phó chung với nhiễu sóng định vị, tấn công mạng và các mối đe dọa vệ tinh, đồng thời công bố mở rộng chòm vệ tinh liên lạc an toàn IRIS² lên hơn 350 vệ tinh, bắt đầu triển khai từ năm 2029.
Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi kêu gọi cộng đồng lựa chọn hợp tác thay vì đối đầu, phát triển không gian vũ trụ bền vững thay vì lợi ích ngắn hạn, với cách tiếp cận bao trùm thay vì độc quyền loại trừ. Các nước cần được bình đẳng trong tiếp cận công nghệ phóng và các công nghệ ứng dụng. Ấn Độ đề cao luật pháp quốc tế, đối thoại và quản trị đa phương liên quan đến vũ trụ. Ấn Độ mong muốn Pháp cùng các nước làm “bạn đồng hành” trên chặng tiếp theo Ấn Độ tiến vào không gian vũ trụ.
Thủ tướng Hy Lạp Kyriakos Mitsotakis khẳng định, các nước vừa và nhỏ cũng cần tiếp cận, đầu tư vào công nghệ vũ trụ, có thể thông qua hợp tác với Cơ quan Vũ trụ châu Âu và đối tác thương mại quốc tế; đồng thời xây dựng hệ sinh thái tự chủ về công nghệ vệ tinh nhỏ, chia sẻ kinh nghiệm hợp tác công - tư là cách để các nước không có công nghệ phóng vẫn tiếp cận được hoạt động, dịch vụ từ quỹ đạo.
Tổng giám đốc Cơ quan Vũ trụ châu Âu Josef Aschbacher nhấn mạnh yêu cầu tự chủ công nghệ vũ trụ của châu Âu, đề xuất lộ trình phát triển năng lực vũ trụ của châu Âu theo 3 giai đoạn: Hậu thời kỳ trạm quốc tế, tăng hiện diện trên và quanh mặt trăng và sử dụng năng lực quỹ đạo thấp và tiếp cận mặt trăng làm bàn đạp tiến tới sao hỏa. Nỗ lực này của châu Âu rất cần sự tham gia, đầu tư của các tập đoàn công nghiệp, các doanh nghiệp tư nhân nhưng cũng cần quyết tâm chính trị của các quốc gia thành viên EU.
Ủy viên châu Âu phụ trách Quốc phòng và Không gian Andrius Kubilius cảnh báo nguy cơ phân mảnh, chọn bên khi các cường quốc vũ trụ xây dựng các hệ sinh thái khép kín hoặc loại trừ; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu tự cường đối với châu Âu; công nghệ phóng lên quỹ đạo phải được bảo đảm từ châu Âu, bởi năng lực châu Âu, phục vụ nhu cầu châu Âu; đồng thời kêu gọi đối thoại trực tiếp với các tập đoàn công nghiệp sở hữu công nghệ phóng truyền thống và các doanh nghiệp sở hữu công nghệ mới.
Bộ trưởng Doanh nghiệp Italy Adolfo Urso cho rằng, châu Âu chỉ tự chủ khi giữ được nền công nghiệp vũ trụ đa dạng, không thay thế phụ thuộc bên ngoài bằng phụ thuộc một nhà cung cấp duy nhất trong nội khối; kêu gọi huy động vốn và sự tham gia của các tập đoàn, doanh nghiệp, startup tư nhân với đầu tư công đóng vai trò đòn bẩy.
Phát biểu mở đầu Phiên thảo luận chuyên đề cấp cao đầu tiên về chủ đề “Xây dựng không gian vũ trụ mới vì một thế giới đổi thay nhanh chóng”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đánh giá cao sáng kiến của Tổng thống Emmanuel Macron tổ chức Hội nghị Thượng đỉnh quốc tế về không gian vũ trụ, tạo cơ hội để các quốc gia trao đổi, thúc đẩy định hình một tầm nhìn mới: Phát triển năng lực đi đôi với trách nhiệm, lợi ích quốc gia gắn với lợi ích chung của cộng đồng quốc tế. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định, không gian vũ trụ ngày nay đã trở thành một phần thiết yếu của đời sống và nền kinh tế hiện đại, với vệ tinh, viễn thám, định vị và dữ liệu không gian phục vụ thông tin liên lạc, giao thông, quản lý tài nguyên, phòng, chống thiên tai và ứng phó biến đổi khí hậu…
Tuy nhiên, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng lưu ý, sự phát triển nhanh của các hoạt động không gian cũng đặt ra nhiều thách thức về rác thải vũ trụ, va chạm, quỹ đạo, tần số, quân sự hóa, chiếm hữu, khoảng cách công nghệ và vai trò ngày càng lớn của khu vực tư nhân. Vì vậy, cộng đồng quốc tế cần một khuôn khổ quản trị đa phương bảo đảm không gian hòa bình, an toàn, bền vững, dùng chung; thúc đẩy đổi mới, kinh tế vũ trụ và chuyển dữ liệu thành tri thức, dịch vụ, quyết định tốt hơn cho trái đất.
Trong đó, Việt Nam nhấn mạnh 5 nguyên tắc: Một là, giữ gìn không gian vì mục đích hòa bình - đối thoại, xây dựng lòng tin, ngăn ngừa xung đột và chạy đua vũ trang; không đe dọa sử dụng hoặc sử dụng vũ lực. Hai là, đặt con người và phát triển trên trái đất ở trung tâm; ưu tiên cảnh báo thiên tai, giám sát khí hậu, quản lý tài nguyên và Mục tiêu phát triển bền vững. Ba là, thượng tôn luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc, đặt Liên hợp quốc và Ủy ban Liên hợp quốc về hoạt động vũ trụ vì mục đích hòa bình (COPUOS) ở trung tâm quản trị đa phương về không gian vũ trụ, củng cố vai trò của Liên minh Viễn thông quốc tế (ITU). Bốn là, bảo đảm bình đẳng giữa các quốc gia khi tham gia và thụ hưởng thành quả nghiên cứu, công nghệ. Năm là, sử dụng không gian có trách nhiệm, minh bạch, bền vững; giảm rác thải, nguy cơ va chạm.
Nhân dịp này, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định, với Việt Nam, công nghệ hàng không vũ trụ thuộc nhóm công nghệ chiến lược được ưu tiên phát triển; là một cấu phần của năng lực phát triển quốc gia với 3 hướng ưu tiên là nâng cao năng lực tự chủ về công nghệ và dữ liệu không gian; phát triển hệ sinh thái kinh tế vũ trụ và khuyến khích các mô hình tài chính cho những ứng dụng phục vụ lợi ích công; hoàn thiện thể chế và năng lực quản trị hoạt động không gian, phù hợp với luật pháp quốc tế.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chia sẻ, hợp tác quốc tế đã góp phần quan trọng vào tiến trình Việt Nam sử dụng không gian vì người dân, vì hòa bình và vì phát triển. Qua đó, từ năm 1980, Việt Nam là nước châu Á đầu tiên đưa người bay vào vũ trụ, và hiện nay đã chế tạo, phóng một số vệ tinh nhỏ, phát triển năng lực nghiên cứu, đào tạo, viễn thám và quan trắc phục vụ phát triển bền vững. Theo hướng đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng nhận định, Pháp là một trong những đối tác quan trọng của Việt Nam, với dự án tiêu biểu là VNREDSat-1.
Tại hội nghị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề xuất sáng kiến, theo đó, Việt Nam cùng Pháp, Liên hợp quốc, ASEAN và các đối tác nghiên cứu hình thành mạng lưới "Không gian vì phát triển và khả năng chống chịu", tập trung vào chia sẻ và khai thác dữ liệu không gian vì phát triển, nâng cao năng lực bảo đảm không gian an toàn, bền vững và kết nối nghiên cứu - đào tạo - doanh nghiệp - đầu tư để phát triển kinh tế vũ trụ. Mạng lưới có thể trước hết tập trung vào khu vực Đông Nam Á mà Việt Nam sẵn sàng là điểm kết nối.
Nhấn mạnh không gian vũ trụ mở ra những chân trời rộng lớn, nhưng thước đo cuối cùng của tiến bộ vẫn là những giá trị mang lại cho con người và trái đất, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định, Việt Nam sẵn sàng cùng các quốc gia đưa những kết quả tại hội nghị này thành hành động cụ thể cho hôm nay và các thế hệ mai sau.
Phiên thảo luận chuyên đề cấp cao về chủ đề “Xây dựng không gian vũ trụ mới vì một thế giới đổi thay nhanh chóng” là phiên đầu tiên trong 3 phiên chuyên đề cấp cao trong khuôn khổ hội nghị. Tham gia phát biểu tại Phiên thảo luận chuyên đề cấp cao về chủ đề này còn có Trưởng đoàn các nước Serbia, Luxembourg, Bulgaria, Đan Mạch, Nhật Bản. Các nhà lãnh đạo, trưởng đoàn các nước cũng chia sẻ các nguyên tắc quản trị đa phương và các sáng kiến, hợp tác mà Việt Nam giới thiệu, cũng như việc khai thác, sử dụng không gian vũ trụ bền vững, hòa bình, đề cao hợp tác khu vực và vai trò của các cơ chế quản trị toàn cầu.
Báo QĐND
Bang Nga
