Vì động vật - For Animals Vietnam, Hanoi (2026)

🐳Thân mời bạn ghé chơi!

🐝Nơi đây chúng mình chia sẻ những tri thức về phúc lợi động vật
🦉Mong được cùng bạn khám phá những điều kỳ diệu của sự sống
💗Nuôi dưỡng một trái tim giàu yêu thương
🌈Và lan tỏa lối sống chan hòa với Mẹ Thiên nhiên~

🌿🕊️🌏 🐳 Mừng bạn đến chơi nhà! 🐳

Ở đây chúng mình thiết đãi các vị khách quý những kiến thức và thông tin đa chiều về chủ đề phúc lợi động vật trong mối quan hệ với con người và thiên nhiên 🌏🌱

Mỗi sinh mệnh dù nhỏ bé hay to lớn đến đâu đều là đứa con của Mẹ Thiên Nhiên. Chúng mình hy vọng có thể lan tỏa những giá trị nhân văn và sự trân trọng dành cho tất cả các sinh mệnh trong mạng lưới sự sống trên Hành tinh xinh đẹp này!

Điều bạn làm sẽ tạo nên sự khác biệt, và chính bạn là người quyết định điều khác biệt nào bạn muốn mang đến cho thế giới 💚

Chúng mình sẽ rất vui khi có bạn đồng hành cùng đó! 💚💛💚

Thân mến,
Phòng Giáo dục và Truyền thông (PACE)
Tổ chức Động vật Châu Á (Animals Asia)

06/10/2026

Viết tiếp câu chuyện: Thế giới dưới góc nhìn của động vật

CON CHÓ TRONG CHIẾC LỒNG ẤY CẢM NHẬN ĐƯỢC NHIỀU HƠN NHỮNG GÌ TA THẤY

Nhìn vào bức ảnh, chúng ta thấy một con chó ngồi trong chiếc lồng, chỉ cách khu vực giết mổ vài mét.

Với con người, đôi mắt là nguồn thông tin quan trọng nhất để nhận biết thế giới. Với chó, mùi và âm thanh mang đến những thông tin mà chúng ta không nhận ra.

Mũi chó có từ 125 đến 300 triệu thụ thể khứu giác, so với khoảng 5 triệu ở người. Chó phân biệt được những thay đổi rất nhỏ trong mùi cơ thể gắn với trạng thái cảm xúc.

Một nghiên cứu năm 2022 cho thấy chó phân biệt được mùi mồ hôi và hơi thở của cùng một người lúc bình thường với lúc đang căng thẳng, với độ chính xác tổng thể 93,75%.

Đến năm 2026, một nghiên cứu khác cho thấy chó cũng phân biệt được mùi của đồng loại ở những trạng thái cảm xúc khác nhau. Khi tiếp xúc với mùi căng thẳng của một con chó khác, chúng có xu hướng tìm đến chủ nhiều hơn và giữ khoảng cách với người lạ. Các tác giả cho rằng phản ứng này phù hợp với hiện tượng lây lan cảm xúc giữa các cá thể.

Điều đó khiến chiếc lồng nhốt chú chó trong ảnh trở thành nơi đáng suy nghĩ hơn rất nhiều.

Chúng ta không thể biết chính xác con chó ấy đang cảm nhận điều gì. Nhưng nếu chó có khả năng nhận biết những tín hiệu hoá học liên quan đến trạng thái của đồng loại, thì môi trường xung quanh nó có thể chứa đựng một lượng thông tin mà mắt người không thể nhìn thấy: mùi của những con chó khác, những âm thanh bất thường, những tín hiệu của sợ hãi và căng thẳng.

Chó cũng có khả năng nghe những tần số cao hơn con người và nhạy cảm với những sắc thái cảm xúc trong tiếng kêu của đồng loại. Những âm thanh đau đớn hoặc đe doạ có thể trở thành tín hiệu cảnh báo đối với một con vật vốn phụ thuộc rất nhiều vào khả năng nhận biết nguy hiểm để tự bảo vệ mình.

Phản ứng tự nhiên của một con vật trước tín hiệu nguy hiểm là tránh xa. Con chó này không có cách nào rời khỏi nơi ấy.
Vì vậy, khi nhìn một con chó trong chiếc lồng, điều chúng ta thấy chỉ là một phần rất nhỏ của những gì nó có thể đang trải nghiệm.

Mỗi con chó trong một chiếc lồng như vậy đều ở đó vì có nhu cầu của con người phía sau.

Việt Nam hiện đang xây dựng lộ trình quốc gia hướng tới chấm dứt buôn bán thịt chó, mèo, gắn với mục tiêu loại trừ bệnh dại vào năm 2030. Sự thay đổi của thị trường bắt đầu từ những lựa chọn của mỗi người.

BẠN CÓ THỂ LÀM GÌ?

- Không mua và không ăn thịt chó, mèo. Nếu được mời, hãy từ chối và nói lý do của bạn.

- Chia sẻ bài viết này với một người chưa từng nghĩ về những gì một con chó trải qua trước khi trở thành thực phẩm.

- Tìm hiểu công việc của Tổ chức Động vật Châu Á nhằm chấm dứt buôn bán thịt chó tại Việt Nam: https://www.animalsasia.org/our-work/cat-and-dog-welfare/ending-the-dog-meat-trade-vietnam/

Ảnh: Thuytien

📌 Tài liệu tham khảo:

- Andics, A., Gácsi, M., Faragó, T., Kis, A., & Miklósi, Á. (2014). Voice-sensitive regions in the dog and human brain are revealed by comparative fMRI. Current Biology, 24(5), 574–578. https://doi.org/10.1016/j.cub.2014.01.058

- Kowalczyk-Jabłońska, I., Jundziłł-Bogusiewicz, P., & Kaleta, T. (2026). The role of olfaction in dogs: Evolution, biology, and human-oriented work. Animals, 16(3), Article 427. https://doi.org/10.3390/ani16030427

- Quervel-Chaumette, M., Faerber, V., Faragó, T., Marshall-Pescini, S., & Range, F. (2016). Investigating empathy-like responding to conspecifics' distress in pet dogs. PLOS ONE, 11(4), Article e0152920. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0152920

- Wang, A., & Horowitz, A. (2026). Dogs (Canis familiaris) distinguish conspecific emotional chemosignals. Scientific Reports, 16, Article 11176. https://doi.org/10.1038/s41598-026-41426-1

- Wilson, C., Campbell, K., Petzel, Z., & Reeve, C. (2022). Dogs can discriminate between human baseline and psychological stress condition odours. PLOS ONE, 17(9), Article e0274143. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0274143

05/10/2026

🐱🐈🐈‍⬛ Xin cảm ơn sự vào cuộc mạnh mẽ của lực lượng Công an Thành phố Hồ Chí Minh và các cơ quan chức năng khác trong việc triệt phá đường dây trộm và tiêu thụ mèo.

2.700 con mèo. 12 bị can. Và 13 con mèo đã được trở về nhà.

Công an TP. Hồ Chí Minh vừa triệt phá một đường dây trộm và tiêu thụ mèo quy mô lớn. Đây là con số được ghi nhận trong một đường dây. Thực tế bên ngoài còn lớn hơn nhiều.

Nhưng 2.700 không chỉ là con số thiệt hại tài sản. Đó là 2.700 cá thể từng có tên, từng được yêu thương, từng có gia đình để chở che.

Nạn trộm mèo không tồn tại một mình. Nó tồn tại vì có đầu ra. Mỗi quán "tiểu hổ", mỗi lò mổ, mỗi đơn đặt hàng đều là một lý do để kẻ trộm tiếp tục đi gom mèo trong đêm.

Về pháp lý, người tiêu thụ không đứng ngoài. Hành vi chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có có thể bị xử lý hình sự theo Điều 323 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017). Người môi giới, đặt hàng hoặc cung cấp công cụ trộm cắp có thể bị xem xét với vai trò đồng phạm.

Về phúc lợi động vật, quãng đường từ lúc bị bắt đến lò mổ thường kéo dài nhiều giờ: nhốt chen chúc trong lồng sắt, không nước, không thức ăn, chấn thương và kiệt sức. Luật Chăn nuôi 2018 đã quy định vật nuôi phải được đối xử nhân đạo trong vận chuyển và giết mổ (Điều 70, Điều 71).

📍 Nếu bạn mất mèo, hãy liên hệ Công an xã Đông Thạnh hoặc Trung tâm xã hội HAVEPAWS, 54 Đường số 15, Khu dân cư số 5 Phong Phú, xã Bình Hưng để được hỗ trợ nhận lại.

Đường dây này bị triệt phá là một tin tốt. Nhưng đường dây tiếp theo chỉ dừng lại khi không còn ai mua.

Nguồn link: Thông tin Chính phủ

04/10/2026

[English below]

NGÀY ĐỘNG VẬT THẾ GIỚI 2026: NHÌN THẾ GIỚI QUA ĐÔI MẮT CỦA CHÚNG

Một con voi đứng cách bạn vài mét có thể đang trò chuyện với đồng loại ở cách đó vài cây số, bằng những âm thanh nằm dưới ngưỡng nghe của tai người. Katy Payne phát hiện ra điều này năm 1984, khi bà đứng cạnh khu nuôi voi ở một vườn thú tại Oregon và cảm thấy không khí quanh mình rung lên mà không nghe thấy gì cả.

Động vật trải nghiệm thế giới theo những cách mà giác quan con người không chạm tới. Nhưng câu hỏi đáng giá hơn nằm ở vế sau: nếu hiểu được trải nghiệm ấy, chúng ta có thay đổi cách đối xử với chúng không? Đó chính là điều Ngày Động vật Thế giới 2026 đặt ra.

Chủ đề 2026 là "See the World Through Their Eyes", tạm dịch: Nhìn thế giới qua đôi mắt của chúng. Người đề xuất là Zoe, một độc giả ở Anh. Lý do bà đưa ra khá ngắn: trên một hành tinh đang chịu sức ép từ biến đổi khí hậu và hoạt động của con người, chúng ta vẫn quen ra quyết định từ vị trí trung tâm của chính mình. Vậy nếu thử nhìn mọi thứ bằng một đôi mắt khác?

Hình minh họa chính thức của họa sĩ Emma Jayne lấy cảm hứng từ Tam giác San hô quanh Papua New Guinea. Điều đáng chú ý nằm ở bố cục. Emma đặt toàn bộ hệ sinh thái bên trong một thấu kính hình con cá, buộc người xem nhìn rạn san hô và hiện tượng tẩy trắng từ bên trong con mắt của sinh vật sống ở đó.

◾️ Mỗi loài sống trong một thế giới tri giác riêng

Ý tưởng này không mới. Năm 1934, nhà sinh vật học Jakob von Uexküll đặt ra thuật ngữ Umwelt để chỉ thế giới tri giác riêng của từng loài, được định hình bởi bộ giác quan mà loài đó mang theo.
Ong nhìn thấy dải cực tím, nên nhiều bông hoa mà ta cho là một màu trơn thực ra có hoa văn dẫn đường rõ rệt. Cá "đọc" dòng chảy qua hệ thống đường bên chạy dọc thân, một giác quan không có tương đương ở người. Chó có thể dựng bản đồ tinh thần bằng mùi. Bạch tuộc có thể nếm bằng xúc tu.

Còn chúng ta thì mặc định thế giới mình nhìn thấy là thế giới duy nhất có thật.

◾️ Khoa học đang thu hẹp khoảng cách

Tháng 4 năm 2024, hơn bốn mươi nhà khoa học và triết gia ký Tuyên bố New York về Ý thức động vật. Văn bản ghi nhận bằng chứng khoa học mạnh mẽ về ý thức ở động vật có vú và chim, cùng khả năng hiện thực về ý thức ở bò sát, lưỡng cư, cá, và ở nhiều nhóm không xương sống như bạch tuộc, giáp xác mười chân và côn trùng.

Nguyên tắc đi kèm mới là phần đáng chú ý nhất: sự chắc chắn về ý thức không nên là điều kiện tiên quyết để cân nhắc rủi ro phúc lợi. Chỉ cần tồn tại khả năng hiện thực rằng một con bạch tuộc biết đau, khả năng ấy đã đủ để đưa lên bàn chính sách.

◾️ Biết không đồng nghĩa với thay đổi

Đây là chỗ vấn đề trở nên khó. Bằng chứng khoa học về tri giác động vật đã tích lũy suốt năm mươi năm, trong khi thực hành của con người thay đổi chậm hơn nhiều. Nguyên nhân nằm ở tâm lý nhiều hơn ở thông tin.

Năm 1970, nhà tâm lý học người Anh Richard Ryder đặt ra thuật ngữ speciesism, chủ nghĩa phân biệt loài, để chỉ việc gán giá trị đạo đức khác nhau cho các cá thể chỉ dựa trên loài mà chúng thuộc về. Peter Singer đưa khái niệm này vào thảo luận rộng rãi qua cuốn Animal Liberation năm 1975. Điểm cốt lõi khá đơn giản: phần lớn thời gian, chúng ta đánh giá một con vật dựa trên vị trí mà xã hội đã xếp sẵn cho loài đó, thay vì dựa trên năng lực cảm nhận thực tế của nó.

Lợn là ví dụ rõ nhất. Tổng quan của Marino và Colvin năm 2015 trên International Journal of Comparative Psychology cho thấy lợn nhà có năng lực nhận thức, trí nhớ không gian và đời sống cảm xúc ngang với chó, thậm chí vượt chó ở một số bài kiểm tra. Con chó được đặt tên và đưa đi khám thú y. Con lợn nằm trong chuồng hẹp. Khác biệt không nằm ở con vật.

Phần đáng chú ý hơn là cơ chế tâm lý giữ cho khác biệt ấy tồn tại. Nghiên cứu của Bastian và cộng sự, công bố năm 2012 trên Personality and Social Psychology Bulletin, cho thấy con người chủ động hạ thấp mức độ tri giác mà họ gán cho một con vật ngay khi biết con vật đó sẽ bị dùng làm thực phẩm. Đây không phải thiếu hiểu biết, mà là một thao tác điều chỉnh nhận thức để giảm cảm giác khó chịu. Một nghiên cứu lặp lại có đăng ký trước đã tái lập được kết quả này trên mẫu lớn hơn.

Nhóm nghiên cứu của Piazza, công bố năm 2015 trên tạp chí Appetite, mô tả bốn lập luận mà người tiêu dùng thường dùng để hợp thức hóa việc ăn thịt, gọi tắt là 4N: tự nhiên, bình thường, cần thiết và ngon miệng. Một nghiên cứu mở rộng sau đó cho thấy khung 4N còn được dùng để biện minh cho những hình thức sử dụng động vật khác, bao gồm giải trí và thí nghiệm.

Nhà tâm lý học Albert Bandura gọi nhóm cơ chế này là moral disengagement, tạm dịch là sự tháo gỡ đạo đức: những thao tác nhận thức cho phép một người làm điều trái với giá trị của chính mình mà vẫn không thấy mâu thuẫn. Dán nhãn lại hành vi, phân tán trách nhiệm, phủ nhận hậu quả, và hạ thấp đối tượng chịu tác động. Câu "chúng chỉ là động vật thôi" đủ ngắn để chấm dứt mọi suy nghĩ tiếp theo.

◾️ Khi tiêu chuẩn được thiết kế bằng mắt người

Cơ chế tâm lý ấy để lại dấu vết rất cụ thể trong cách chúng ta xây dựng tiêu chuẩn chăm sóc động vật. Sàn bê tông vì dễ cọ rửa. Hàng rào kính và đèn sáng để du khách chụp ảnh rõ nét. Nhạc nền vì khu trưng bày dễ chịu hơn với tai người. Vật làm giàu môi trường chọn theo tiêu chí bắt mắt, hợp thị hiếu người xem. Mỗi quyết định đều hợp lý nếu đánh giá bằng mắt người, và phần lớn không xuất phát từ câu hỏi con vật đang trải nghiệm điều gì.

Mô hình Năm Lĩnh vực, hiện được dùng rộng rãi trong đánh giá phúc lợi động vật, phản ánh đúng sự dịch chuyển cần thiết. Dinh dưỡng, môi trường, sức khỏe và hành vi đều chỉ là đầu vào. Lĩnh vực thứ năm, trạng thái tinh thần của con vật, mới là thước đo cuối cùng.

◾️ Góc nhìn từ phía động vật

Chủ đề năm nay không đòi hỏi ai phải trở thành chuyên gia hành vi học. Nó đòi hỏi một thao tác nhỏ hơn nhưng khó hơn: dừng lại trước khi kết luận rằng một con vật đang ổn, rồi kiểm tra xem kết luận ấy dựa trên trải nghiệm của nó hay dựa trên sự thuận tiện của mình.

Biên tập: Phòng Giáo dục về Tri giác và Phúc lợi Động vật, Tổ chức Động vật Châu Á

WORLD ANIMAL DAY 2026: SEE THE WORLD THROUGH THEIR EYES

An elephant standing a few metres from you may be in conversation with others several kilometres away, using sounds that fall below the threshold of human hearing. Katy Payne worked this out in 1984, standing beside an elephant enclosure at a zoo in Oregon and feeling the air around her throb without hearing anything at all.

Animals experience the world in ways our own senses cannot reach. The more useful question sits in the second half of that sentence. If we understood what that experience is like, would we treat them differently?

That is what World Animal Day 2026 is asking.

The 2026 theme is "See the World Through Their Eyes". It was submitted by Zoe, a reader in the UK, and her reasoning was brief. On a planet under pressure from climate change and human activity, we still make decisions from wherever we happen to be standing. What would it look like to view things through a different pair of eyes?

The official artwork, by illustrator Emma Jayne, draws on the Coral Triangle around Papua New Guinea. The composition is the interesting part. Emma places the entire ecosystem inside a fish-shaped lens, so the viewer sees the reef, and the bleaching happening to it, from inside the eye of something that lives there.

◾️ Every species lives inside its own perceptual world

The idea is not new. In 1934, the biologist Jakob von Uexküll coined the term Umwelt for the perceptual world particular to each species, shaped by the sensory equipment that species carries.
Bees see into the ultraviolet, so flowers we read as a single flat colour carry clear guide markings for them. Fish read water movement through the lateral line running along the body, a sense with no human equivalent. Dogs can build a mental map out of scent. Octopuses can taste with their arms.

We, meanwhile, assume the world we can see is the only one there is.

◾️ The science is closing the gap

In April 2024, more than forty scientists and philosophers signed the New York Declaration on Animal Consciousness. It records strong scientific support for conscious experience in mammals and birds, and at least a realistic possibility of it in reptiles, amphibians and fishes, as well as in several invertebrate groups including cephalopod molluscs, decapod crustaceans and insects.

The principle attached to that list matters more than the list itself. Certainty about consciousness should not be a precondition for taking welfare risks seriously. If there is a realistic possibility that an octopus feels pain, that possibility is enough to belong in a policy discussion.

◾️ Knowing is not the same as changing

This is where it becomes difficult. Evidence of animal sentience has been accumulating for fifty years, while human practice has moved considerably more slowly. The reason has more to do with psychology than with information.

In 1970, British psychologist Richard Ryder coined the term speciesism for assigning different moral value to individuals based on species membership alone. Peter Singer brought it into wider circulation through Animal Liberation in 1975. The core point is straightforward. Most of the time we assess an animal by the position society has already assigned to its species, rather than by what that animal can actually feel.

Pigs make the clearest case. A 2015 review by Marino and Colvin in the International Journal of Comparative Psychology found that domestic pigs match dogs across measures of cognition and emotion, and outperform them on several tasks. The dog gets a name and a trip to the vet. The pig gets a crate. The difference does not lie in the animal.

More striking is the mechanism that holds that difference in place. Research by Bastian and colleagues, published in Personality and Social Psychology Bulletin in 2012, found that people actively lower the degree of mind they attribute to an animal as soon as they learn it is destined for food. This is not an information gap. It is a cognitive adjustment made to reduce discomfort, and a registered replication has since reproduced the finding on a larger sample.
Piazza and colleagues, writing in Appetite in 2015, set out four arguments consumers commonly use to rationalise eating meat, known as the 4Ns: natural, normal, necessary and nice. Later work found the same framework applied to other uses of animals, including entertainment and research.

The psychologist Albert Bandura called this family of mechanisms moral disengagement: the cognitive manoeuvres that allow a person to act against their own values without registering the contradiction. Relabelling the behaviour, diffusing responsibility, denying the consequences, and diminishing the one on the receiving end. "They're only animals" is short enough to end any further thought.

◾️ When standards are designed through human eyes

That psychology leaves very concrete traces in how we build standards of care. Concrete floors because they hose down easily. Glass barriers and bright lighting so visitors get a clean photograph. Background music because it makes the display area more pleasant for human ears. Enrichment items selected because they look appealing to the public. Each decision is reasonable when judged by human eyes, and most of them never begin from the question of what the animal is experiencing.

The Five Domains Model, now widely used in welfare assessment, reflects the shift that is needed. Nutrition, environment, health and behaviour are all inputs. The fifth domain, the animal's mental state, is the measure that counts.

◾️ Seeing from where they stand

This year's theme does not ask anyone to become a behavioural scientist. It asks for something smaller and harder. Pause before concluding that an animal is fine, then check whether that conclusion rests on the animal's experience or on our own convenience.

✏️ Written by Animal Sentience & Welfare Education Department, Animal Asia

📌: REFERENCES:

- Andrews, K., Birch, J., Sebo, J., & Sims, T. (2024). The New York Declaration on Animal Consciousness. New York University. https://sites.google.com/nyu.edu/nydeclaration/declaration

- Bandura, A. (1999). Moral disengagement in the perpetration of inhumanities. Personality and Social Psychology Review, 3(3), 193–209. https://doi.org/10.1207/s15327957pspr0303_3

- Bastian, B., Loughnan, S., Haslam, N., & Radke, H. R. M. (2012). Don't mind meat? The denial of mind to animals used for human consumption. Personality and Social Psychology Bulletin, 38(2), 247–256. https://doi.org/10.1177/0146167211424291

- Singer, P. (1975). Animal liberation: A new ethics for our treatment of animals. New York Review / Random House.

- World Animal Day. https://www.worldanimalday.org

03/10/2026

NAM PHI: NGƯỜI VIỆT LÀ NGHI CAN THỨ NĂM BỊ BẮT TRONG VỤ BUÔN BÁN 98 CHIẾC SỪNG TÊ GIÁC

Nghi phạm bị bắt đúng Ngày Tê giác Thế giới, gần một năm sau khi chính anh ta trình báo một vụ "cướp có vũ trang" mà cảnh sát nay khẳng định là ngụy tạo.
Ngày 22/9, đúng Ngày Tê giác Thế giới, đơn vị chống buôn bán động vật hoang dã của lực lượng Hawks (Nam Phi) bắt giữ Nguyễn Hữu Đông, 30 tuổi, tại Klerksdorp. Đông là quản lý Voi Game Lodge, một trang trại do người Việt sở hữu ở tỉnh North West. Anh ta trở thành bị can thứ năm trong vụ 98 chiếc sừng tê giác biến mất khỏi chính trang trại này.

Đông ra tòa sơ thẩm Kempton Park ngày 23/9 và bị tạm giam. Các cáo buộc gồm mưu toan cướp tài sản, cản trở công lý và khai báo gian dối. Một sĩ quan cấp cao của Hawks cho biết có thể còn thêm cáo buộc. Phiên xét đơn xin tại ngoại được ấn định vào hôm nay, 28/9.

Vụ việc bắt đầu từ một cuộc gọi báo án. Ngày 8/12/2025, Đông khai một nhóm cướp có vũ trang xông vào trang trại ở Hartebeesfontein lúc rạng sáng, trói anh ta lại và lấy đi 98 sừng tê giác, 50.000 rand tiền mặt cùng hai điện thoại. Theo điều tra của Hawks, toàn bộ là dàn dựng nhằm che giấu việc số sừng được tuồn ra chợ đen.

Vấn đề nằm ở thời điểm. Một tháng trước khi Đông báo án, ngày 8/11/2025, hải quan Singapore đã giữ 20 trong số 98 chiếc sừng cùng khoảng 150 kg vật phẩm nghi là xác hổ và xương sư tử tại sân bay Changi. Ba tuần sau, thêm 17 sừng và 26 kg xương, sọ thú ăn thịt xuất phát từ Nam Phi, điểm đến Viêng Chăn (Lào), tiếp tục bị chặn tại Changi, đúng một tuần trước cuộc gọi báo án. Lô 17 sừng được bí mật chuyển ngược về Johannesburg trong một chuyến giao hàng có kiểm soát, và Hawks bắt hai người Nigeria khi họ đến nhận.

Bốn bị can trước đó đã lộ diện. Ngoài hai người Nigeria (Tunji Olanrewaju Koyi và Koyode Adukunle Ongundele), còn có Huy Bảo Trần (Ben Tran), bị bắt tháng 2/2026 tại sân bay Cape Town khi chuẩn bị bay sang Singapore cùng gia đình, và Chu Đăng Khoa, 44 tuổi, người được cho là chủ Voi Game Lodge và công ty DKC Trading, biệt danh "trùm kim cương". Trần và Khoa mỗi người tại ngoại 200.000 rand. Đông là em họ của Khoa.

Chu Đăng Khoa không xa lạ với giới chức Nam Phi. Năm 2011, ông ta bị kết án, phạt 40.000 rand và trục xuất vì tàng trữ trái phép năm sừng tê giác. Đến năm 2026, ông ta đứng tên một trang trại nuôi nhốt khoảng 80 con hổ và tích trữ ít nhất 98 sừng tê giác.

Bản thân trang trại cũng có hồ sơ dài. Tháng 11/2019, Đông bị bắt trong một cuộc đột kích của Hawks tại đây, nơi thu giữ 100 sừng tê giác, bốn xác hổ đông lạnh, da hổ, súng và đạn không giấy phép. Sau giám định, 100 chiếc sừng này được trả lại cho trang trại; Huy Bảo Trần chỉ nộp một khoản phạt nhỏ vì vi phạm giấy phép.
Điều kiện của động vật tại đây từng bị NSPCA (cơ quan phòng chống ngược đãi động vật Nam Phi) lên án. Trong báo cáo tháng 3/2025, tổ chức này mô tả một con hổ cái bị con hổ khác cắn trọng thương đã tự gặm và cào chân trước đến mức lộ xương và gân, buộc phải cho an tử. Khi nhân viên NSPCA định mang xác đi khám nghiệm, người quản lý từ chối, nói gọn "That's money" (Đó là tiền), rồi không mở cổng cho họ rời khu chuồng. Một nhân chứng xác nhận với Daily Maverick rằng người quản lý đó là Đông.

Vụ án nằm trong một chuyển dịch lớn hơn. Theo tài liệu điều tra, các đường dây người Việt đã chuyển từ buôn lậu nhỏ lẻ sang vận chuyển khối lượng lớn sừng tê giác và xương sư tử. Loạt điều tra của Daily Maverick còn cho rằng mạng lưới này gắn với hoạt động làm hộ chiếu và tham nhũng trong ngành nội vụ Nam Phi, những cáo buộc chưa được kiểm chứng độc lập tại tòa.

Nam Phi hiện là nơi sống của quần thể tê giác lớn nhất thế giới. 98 chiếc sừng trong vụ án vẫn chưa được thu hồi đầy đủ, và cơ quan điều tra để ngỏ khả năng truy thêm cáo buộc. Đông bước vào phiên tòa hôm nay với tư cách bị can thứ năm, gần một năm sau cuộc gọi báo án của chính mình.

Nguồn: Simon Bloch, Daily Maverick. Wildlife trafficking net widens — Hawks nab a fifth suspect on World Rhino Day. https://www.dailymaverick.co.za/article/2026-09-24-wildlife-trafficking-net-widens-hawks-nab-a-fifth-suspect-on-world-rhino-day/

02/10/2026

NGÀY ĐỘNG VẬT TRANG TRẠI THẾ GIỚI - WORLD FARMED ANIMAL DAY

Chúng ta đang sống trong giai đoạn gây ra nhiều đau đớn cho từng cá thể động vật hơn bất kỳ thời kỳ nào trong lịch sử. Mỗi năm, con người nuôi và giết mổ hơn 80 tỷ động vật trên cạn, từ 78 đến 171 tỷ cá nuôi, và từ 310 đến 950 tỷ giáp xác nuôi để làm thực phẩm. Phần lớn trong số đó được nuôi trong điều kiện tồi tệ. Động vật trên cạn bị nhốt vĩnh viễn trong nhà kín. Động vật trên cạn lẫn dưới nước bị dồn chặt vào nhau và bị đối xử như những cỗ máy sản xuất thay vì những sinh vật có tri giác.

Quy mô đau đớn này vượt quá khả năng hình dung của chúng ta. Những năm gần đây, các nguồn đạm thay thế không có nguồn gốc động vật đã phổ biến hơn, nhưng mức độ đau đớn vẫn tiếp tục tăng lên khi lượng thịt tiêu thụ bình quân đầu người trên toàn thế giới không ngừng đi lên.

Hôm nay là Ngày Thế giới vì Động vật Nông trại, ngày mà tất cả chúng ta được khuyến khích nhìn lại xem những lựa chọn trong lối sống của mình đang tác động ra sao đến những loài động vật cùng chia sẻ cuộc sống với ta. Nhiều người trong chúng ta chỉ nhìn số lượng khổng lồ động vật nông trại ấy như một nguồn đạm thiết yếu, nhưng trên thực tế, mỗi con là một sinh vật có tri giác, với năng lực cảm xúc và khả năng nhận thức riêng đáng để chúng ta tìm hiểu sâu hơn. Dưới đây, chúng ta cùng nhìn gần hơn vào ba loài động vật trên cạn được nuôi nhiều nhất: bò, gà mái và lợn.

🐮 Bò

Bò là loài động vật xã hội, chúng thích sống thành đàn lớn. Chúng xây dựng tình bạn thân thiết với những cá thể trong đàn, chải lông cho nhau, hình thành mạng lưới xã hội và thứ bậc riêng. Những cá thể lớn tuổi, và những cá thể lớn lên cùng nhau, có nhiều tương tác xã hội hơn các cá thể khác, và đôi khi đóng vai trò hòa giải trong đàn.

Bò trò chuyện với nhau bằng ngôn ngữ riêng, mỗi cá thể có một giọng riêng biệt, và chúng biểu đạt cảm xúc qua tiếng kêu. Những thay đổi rất tinh tế trong tiếng kêu cho thấy sự dễ chịu, bực bội, phấn khích, căng thẳng, giận dữ hay đau khổ, và những con bò khác hiểu được điều đó. Bò mẹ dùng tiếng kêu tần số thấp để nói chuyện với con khi nghé ở ngay bên cạnh, và dùng tần số cao hơn khi hai mẹ con bị tách ra, không nhìn thấy nhau.

Bò còn giao tiếp bằng thị giác. Tư thế tai dựng đứng có thể báo hiệu sự phấn khích, tai hướng về phía trước thể hiện sự bực bội, còn tai cụp xuống cho thấy trạng thái bình thản và thư giãn.
Nhờ bản tính xã hội cao và khả năng giao tiếp tốt, các cá thể bò phát triển sự thấu hiểu lẫn nhau, nhận ra một con bò khác đang cảm thấy dễ chịu hay khó chịu, và cảm nhận được cảm xúc của những cá thể gắn bó với mình thông qua hiện tượng lây lan cảm xúc. Một con bò đang căng thẳng sẽ tìm đến một con bò không căng thẳng, chọn tiếp xúc xã hội thay vì chọn thức ăn.

Bò là những bà mẹ tuyệt vời. Chúng bảo vệ và giữ an toàn cho nghé trong suốt quá trình lớn lên, hình thành mối gắn bó kéo dài cả đời nếu được ở cạnh nhau. Chính vì mối gắn bó ấy, bò bộc lộ dấu hiệu đau khổ rõ rệt khi bị chia tách. Bò mẹ gọi và rống suốt nhiều giờ, đôi khi nhiều ngày, sau khi nghé bị mang đi, còn nghé con bộc lộ những dấu hiệu hành vi của trầm cảm.
Bò là những cá thể phức tạp về mặt xã hội, cảm xúc và nhận thức, mỗi con mang một cá tính riêng.

🐣 Gà mái

Gà mái cũng là những cá thể xã hội, dành thời gian bên bạn bè và đồng bộ hóa các hoạt động kiếm ăn, nghỉ ngơi, rỉa lông. Chúng hiểu được "ngôn ngữ" của đồng loại, đọc được tín hiệu cảm xúc và ý định của những con khác qua tư thế, động tác phô diễn và tiếng kêu.

Gà mái hiểu rằng mỗi kiểu tiếng kêu mang một nghĩa khác nhau, chứa thông điệp để đồng loại cảnh giác hoặc hành động. Kiểu giao tiếp quy chiếu này đòi hỏi tính chủ đích từ phía con phát tín hiệu, cùng với hình dung trong tâm trí về sự vật được nhắc tới ở những con nghe thấy tín hiệu đó.

Gà mẹ có mong muốn mãnh liệt bảo vệ con khỏi nguy hiểm. Chúng bắt đầu trò chuyện với gà con từ trước khi trứng nở, "nói chuyện" hoặc kêu gù khi con vẫn còn trong vỏ trứng, và gà con đáp lại, cho mẹ biết liệu có cần dịch chuyển trứng trong ổ để giữ ấm hay không. Khi gà con nở ra, gà mẹ làm mọi điều trong khả năng để giữ con an toàn, hiểu được tình thế khó khăn mà con có thể gặp phải nếu không quay về bên mẹ. Gà mẹ thậm chí tự đặt mình vào nguy hiểm khi có kẻ săn mồi đến gần, phơi mình ra để đánh lạc hướng sự chú ý khỏi đàn con.

Gà mái có khả năng đặt mình vào vị trí của cá thể khác, tức là hình dung được một con khác đang nhìn thấy gì, muốn gì, hoặc có thể làm gì trong một tình huống nhất định, và chúng dùng năng lực nhận thức phức tạp này để dự đoán hành động của đồng loại.
Gà mái, cũng như bò, là những cá thể phức tạp về mặt xã hội, cảm xúc và nhận thức, mỗi con mang một cá tính riêng.

🐷 Lợn

Lợn là loài sống xã hội, dành thời gian cùng bạn bè trong các hoạt động thường ngày. Chúng nhận ra những cá thể trong vòng quan hệ của mình bằng thị giác hoặc qua mùi riêng của từng con, hiểu được vị thế xã hội tương đối của mình, từ đó quyết định cách tương tác phù hợp nhất.

Lợn hiểu "ngôn ngữ" của đồng loại. Chúng đọc tín hiệu cảm xúc của những con khác qua hành vi, mùi, tiếng kêu, biểu cảm khuôn mặt, và cả những cử động đơn giản của tai và đuôi. Chúng thấu hiểu lẫn nhau, biết được một con lợn khác đang cảm thấy thế nào, và có xu hướng chọn ở gần những con đang có tâm trạng tốt, để chính mình cũng cảm nhận được niềm vui đó qua sự lan truyền cảm xúc tự phát giữa các cá thể.

Lợn mẹ bảo vệ con khỏi nguy hiểm. Chúng xây cho con một chiếc ổ êm ái để nghỉ ngơi, đáp lại khi con gọi, và còn "ngân nga" với đàn con trong lúc cho bú để giữ cho con bình tĩnh, thư giãn. Lợn mẹ và lợn con thích chơi đùa cùng nhau, lợn con rượt đuổi nhau hoặc chơi với que và bóng mà chúng tìm thấy trong môi trường sống.
Lợn, cũng như gà mái và bò, là những cá thể phức tạp về mặt xã hội, cảm xúc và nhận thức, mỗi con mang một cá tính riêng.

Trong Ngày Động vật trang trại thế giới này, mong bạn dành một khoảnh khắc để nhìn những loài động vật này như từng cá thể. Hãy nghĩ về năng lực cảm xúc và khả năng nhận thức phức tạp của chúng, và về cuộc sống phong phú, đủ đầy mà chúng sẽ chọn nếu được tự do lựa chọn.

Hãy nghĩ về những hành vi của chính bạn và cách chúng ảnh hưởng đến cuộc sống của lợn, gà, bò và các loài động vật nông trại khác, rồi thử tạo ra những thay đổi, dù lớn hay nhỏ, mang lại tác động tích cực cho cuộc sống của chúng.

📌 Bài viết: Dave Neale, Giám đốc Chương trình Toàn cầu, Animals Asia

01/10/2026

LÒNG TRẮC ẨN BẮT ĐẦU TỪ BỮA ĂN

Hôm nay, 1/10, là Ngày Quốc tế Ăn chay. Ngày này do Hiệp hội Ăn chay Bắc Mỹ khởi xướng năm 1977 và được Liên đoàn Ăn chay Quốc tế chính thức ủng hộ một năm sau đó, với mục đích tôn vinh "niềm vui, lòng trắc ẩn và những khả năng làm giàu cuộc sống" của việc ăn chay (NAVS, n.d.).

Hai chữ "trắc ẩn" đáng để ta dừng lại, bởi khoa học những năm gần đây đã cho ta thêm lý do để mở rộng nó. Năm 2024, Tuyên bố New York về Ý thức Động vật được công bố, và đến nay đã có hơn 600 nhà khoa học, nhà triết học ký tên. Văn bản khẳng định có cơ sở khoa học vững chắc để cho rằng các loài thú và chim có trải nghiệm ý thức, và có ít nhất "một khả năng thực tế" điều đó cũng đúng với mọi loài động vật có xương sống, kể cả cá (New York Declaration on Animal Consciousness, 2024).

Ít có quyết định nào ảnh hưởng đến động vật nhiều như những gì ta ăn. Theo dữ liệu của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) do Our World in Data tổng hợp, năm 2021, trung bình mỗi ngày có khoảng 202 triệu con gà và 3,8 triệu con lợn bị giết mổ để làm thực phẩm (Roser, 2023). Số cá nuôi còn lớn hơn. Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Animal Welfare ước tính 124 tỷ con cá nuôi đã bị giết mổ trong năm 2019, vượt qua tổng số khoảng 80 tỷ gia cầm và gia súc bị giết mổ mỗi năm (Mood và cộng sự, 2023). Đằng sau mỗi con số ấy là một cá thể riêng biệt, với đời sống và cảm nhận của riêng mình.

Thay đổi không nhất thiết phải diễn ra trong một sớm một chiều. Món ăn gắn với gia đình và ký ức, và chẳng mấy ai thấy dễ dàng khi rời xa những món đã quen từ thuở nhỏ. Sự ngần ngại ấy hoàn toàn dễ hiểu. Nó chỉ không nên là lý do để ta chưa bắt đầu.

Những bước nhỏ vẫn có ý nghĩa, với động vật lẫn với đất đai. Một nghiên cứu trên gần 40.000 trang trại tại 119 quốc gia, đăng trên tạp chí Science, cho thấy thịt, thủy sản nuôi, trứng và sữa chiếm khoảng 83% diện tích đất nông nghiệp thế giới, nhưng chỉ cung cấp 18% lượng calo và 37% lượng đạm cho con người (Poore & Nemecek, 2018). Mỗi bữa ăn từ thực vật làm vơi đi một phần nhỏ áp lực ấy.

Ở Việt Nam, nhiều gia đình đã quen với nhịp điệu này. Bữa cơm chay ngày rằm, mùng một từ lâu đã là một phần của đời sống, thường gắn với lòng từ bi và mong muốn không sát sinh. Ngày Quốc tế Ăn chay là dịp để nếp quen ấy đi thêm một bữa nữa: một bữa tối chay mỗi tuần, hay một món quen được nấu bằng đậu phụ và nấm thay cho thịt.

Lòng trắc ẩn mà ngày hôm nay tôn vinh vì thế không hề xa lạ với nhiều gia đình Việt. Nó vẫn có mặt trên mâm cơm mỗi tháng hai lần, chỉ chờ được dọn ra thường xuyên hơn một chút.

COMPASSION STARTS AT THE TABLE

Today, 1 October, is World Vegetarian Day. The North American Vegetarian Society established it in 1977, and the International Vegetarian Union endorsed it a year later, as a day to celebrate "the joy, compassion and life-enhancing possibilities" of vegetarianism (NAVS, n.d.).

The word compassion is worth pausing on, because recent science has given us more reasons to extend it. In 2024, the New York Declaration on Animal Consciousness was launched, and more than 600 scientists and philosophers have since signed it. It states that there is strong scientific support for conscious experience in mammals and birds, and "at least a realistic possibility" of it in all vertebrates, including fish (New York Declaration on Animal Consciousness, 2024).

Few decisions affect animals more than what we eat. According to UN Food and Agriculture Organization data compiled by Our World in Data, around 202 million chickens and 3.8 million pigs were slaughtered for food on an average day in 2021 (Roser, 2023). The number of farmed fish is larger still. A study in the journal Animal Welfare estimated that 124 billion farmed fish were killed in 2019, more than the roughly 80 billion farmed birds and mammals killed each year (Mood et al., 2023). Behind each of those figures is an individual, with a life and experiences of its own.

None of this has to change overnight. Food is bound up with family and memory, and few people find it easy to step away from dishes they grew up with. That hesitation is entirely understandable. It simply should not be the reason we never begin.

Small steps still count, for animals and for the land. A study of nearly 40,000 farms in 119 countries, published in Science, found that meat, aquaculture, eggs and dairy use around 83% of the world's farmland, yet provide only 18% of our calories and 37% of our protein (Poore & Nemecek, 2018). Every plant-based meal eases that pressure.

In Vietnam, many families already know this rhythm. Vegetarian meals on the first and fifteenth days of the lunar month have long been part of daily life, often rooted in compassion and a wish not to take life. World Vegetarian Day is a chance to carry that habit one meal further: a vegetarian dinner once a week, or a familiar dish cooked with tofu and mushrooms in place of meat.

The compassion this day celebrates is nothing new to many Vietnamese families. It already has a place at the table twice a month. It is simply waiting to be served a little more often.

✏️ Viết bởi/Written by: Phòng Giáo dục về Tri giác và Phúc lợi Động vật (Animals Sentience & Welfare Education), Animals Asia

📌 Nguồn tham khảo / References

- Mood, A., Lara, E., Boyland, N. K., & Brooke, P. (2023). Estimating global numbers of farmed fishes killed for food annually from 1990 to 2019. Animal Welfare, 32, e12. https://doi.org/10.1017/awf.2023.4

- New York Declaration on Animal Consciousness. (2024, April 19). The New York Declaration on Animal Consciousness. New York University. https://sites.google.com/nyu.edu/nydeclaration/declaration

- North American Vegetarian Society [NAVS]. (n.d.). About World Vegetarian Day. Retrieved October 1, 2026, from https://worldvegetarianday.navs-online.org/about/

- Poore, J., & Nemecek, T. (2018). Reducing food's environmental impacts through producers and consumers. Science, 360(6392), 987–992. https://doi.org/10.1126/science.aaq0216

- Roser, M. (2023, September 26). How many animals get slaughtered every day? Our World in Data. https://ourworldindata.org/how-many-animals-get-slaughtered-every-day

Address

Hanoi

Telephone

+84 24 39289264

Website

https://www.animalsasia.org/

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Vì động vật - For Animals Vietnam posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Contact The Organization

Send a message to Vì động vật - For Animals Vietnam:

Vì động vật - For Animals Vietnam