Thiên văn Việt Nam - VACA

08/05/2026

06/05/2026

Đăng ký tham gia chương trình học thiên văn cùng VACA hè này.

(Học phí được giảm 10% cho những đăng ký trước ngày 10/5)

Chi tiết: https://thienvanvietnam.org/index.php?option=com_content&view=article&id=2668:tuyen-sinh-lop-hoc-thien-van-hoc-he-2026-cho-nguoi-lon-va-tre-em&catid=21&Itemid=136

05/05/2026

Các cặp sao gần nhau hình thành như thế nào?

Mặt Trời của chúng ta là một trường hợp hơi khác thường trong quần thể sao nói chung. Chúng ta thường nghĩ các sao là những đối tượng đơn độc lang thang trong thiên hà, nhưng khoảng một nửa số sao kiểu Mặt Trời có ít nhất một ngôi sao đồng hành. Nếu có hai sao, đó được gọi là một hệ sao kép. Trong nhiều trường hợp, thậm chí còn có nhiều ngôi sao hơn nữa cùng liên kết với nhau bởi hấp dẫn.

Từ lâu, các nhà thiên văn đã tranh luận vì sao điều này xảy ra. Một bài báo mới hiện có trên máy chủ tiền in arXiv của Ryan Sponzilli, nghiên cứu sinh tại Đại học Illinois, đưa ra lập luận ủng hộ một cơ chế gọi là phân mảnh đĩa.

Phân mảnh đĩa là một trong hai giả thuyết được chú ý nhằm giải thích cách mà các sao đồng hành hình thành gần nhau. Trong kịch bản này, một đĩa khí và bụi lớn bao quanh một sao mới sinh trở nên bất ổn và vỡ ra thành nhiều phần. Cuối cùng, phần vật chất đó kết tụ lại thành một sao khác ngay bên cạnh. Điểm quan trọng của nghiên cứu là: vì các sao này hình thành từ cùng một đĩa đang quay, nên trục tự quay của chúng cũng thẳng hàng.

Giả thuyết thứ hai được gọi là phân mảnh do nhiễu loạn. Trong kịch bản này, nhiễu loạn trong cùng một đám mây khiến nó vỡ thành hai khối nằm cách xa nhau, rồi mỗi khối tự hình thành sao riêng.

Trong hàng chục nghìn năm, hai sao bị kéo lại gần nhau thông qua các tương tác hấp dẫn phức tạp, cuối cùng trở thành một cặp sao. Điểm then chốt là vì chúng hình thành từ các quá trình hỗn loạn riêng biệt, hướng quay và quỹ đạo cuối cùng của chúng sẽ có xu hướng phân bố ngẫu nhiên.

Để xác định cơ chế nào chiếm ưu thế trong quá trình hình thành hệ sao kép, nhóm nghiên cứu đã xem xét 51 hệ sao kép rất trẻ. Vì các sao trẻ này còn bị bao phủ bởi khí và bụi, chúng ta không thể quan sát trực tiếp chuyển động tự quay của chúng. Tuy nhiên, ta có thể đo hướng của các dòng khí bị phóng ra từ hai cực của chúng.

Chi tiết hơn: https://thienvanvietnam.org/index.php?option=com_content&view=article&id=2671:cac-cap-sao-gan-nhau-hinh-thanh-nhu-the-nao&catid=27&Itemid=135

05/05/2026

MƯA SAO BĂNG ETA AQUARIDS ĐANG DIỄN RA VÀ RẠNG SÁNG MAI LÀ THỜI ĐIỂM LÝ TƯỞNG NHẤT ĐỂ QUAN SÁT NÓ (NẾU THỜI TIẾT THUẬN LỢI)

Eta Aquarids là mưa sao băng loại trên trung bình xảy ra hàng năm từ khoảng 19 tháng 4 đến 20 tháng 5. Tuy nhiên, thời điểm quan sát tốt nhất đối với mưa sao băng thường chỉ ở 1 hoặc 2 đêm quanh cực điểm của nó.

Mưa sao băng này có nguồn gốc từ sao chổi Halley. Các mảnh vụn của sao chổi này để lại tạo thành một dải thiên thạch cắt qua quĩ đạo Trái Đất và khi hành tinh của chúng ta đi qua khu vực này, các mảnh vụn (các thiên thạch) lao vào khí quyển Trái Đất và cháy sáng do áp suất khí quyển tạo thành rất nhiều sao băng có thể nhìn thấy từ mặt đất. (Sao chổi Halley là sao chổi chu kỳ ngắn, cứ 76 năm nó lại tới gần Mặt Trời và có thể được quan sát từ Trái Đất. Lần tiếp theo nó xuất hiện sẽ là năm 2061).

Mặc dù đây không phải một mưa sao băng lớn hàng năm, nhưng nó từng được ghi nhận có khá nhiều sao băng dài và sáng.

Thời điểm quan sát lý tưởng nhất hiện tượng này là rạng sáng ngày mùng 6 tháng 5, trong khoảng từ sau 2h cho tới khi trời sáng. Trên thực tế, đêm trước và sau thời điểm nêu trên bạn cũng có thể nhìn thấy rất nhiều sao băng nếu có điều kiện quan sát tốt.

Xem hướng dẫn chi tiết hơn trong bài: https://thienvanvietnam.org/index.php?option=com_content&view=article&id=2669:mua-sao-bang-eta-aquarids-2026-lam-the-nao-de-quan-sat&catid=27&Itemid=135

04/05/2026

Loki, một thiên hà lùn có thể đang ẩn náu trong mặt phẳng của Milky Way.

Thiên hà Milky Way đã phát triển thành hình dạng hiện tại với tham gia của các thiên hà nhỏ hơn theo thời gian, những thiên hà mà nó đã nuốt chửng hoặc hợp nhất. Các nhà thiên văn học có thể xác định những ngôi sao trong Milky Way có nguồn gốc từ các thiên hà khác bằng cách nhận diện một số đặc điểm nhất định, như độ lệch tâm trong quỹ đạo thiên hà của chúng và hàm lượng các nguyên tố nặng mà chúng có chứa. Sau đó, các đặc tính của một số thiên hà đã hợp nhất có thể được xác định khi các nhà thiên văn tìm thấy những nhóm sao có các đặc điểm tương tự nhau.

Một nhóm các nhà thiên văn gần đây đã nghiên cứu một mẫu gồm 20 ngôi sao mà họ tin rằng đã hình thành cùng nhau trong một thiên hà lùn mà họ gọi là “Loki”, thiên hà đã hợp nhất với Milky Way trong giai đoạn tiến hóa đầu tiên của nó. Nghiên cứu, được công bố trên tạp chí Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, cho thấy các ngôi sao này nghèo kim loại, nhưng khác biệt so với các sao nghèo kim loại khác được tìm thấy trong quầng thiên hà của Milky Way.

Chi tiết: https://thienvanvietnam.org/index.php?option=com_content&view=article&id=2670:loki-mot-thien-ha-lun-co-the-dang-an-nau-trong-mat-phang-cua-milky-way&catid=27&Itemid=135

30/04/2026

Tuyển sinh hè này:

🌟 Lớp KHÁM PHÁ VŨ TRỤ cho trẻ em tại Hà Nội

🌟 Thiên văn học cơ bản cho người học từ 13 tuổi trở lên (người lớn, thậm chí người cao tuổi cũng có thể học được).

VACA xin thông báo tuyển sinh các khóa học Thiên văn học hè này, dành cho hai nhóm đối tượng học sinh tiểu học và người từ 13 tuổi trở lên.

22/04/2026

MƯA SAO BĂNG LYRIDS SẼ ĐẠT CỰC ĐIỂM ĐÊM NAY (22-23/04)

Lyrids là một trận mưa sao băng nhỏ, diễn ra đều đặn mỗi năm từ khoảng ngày 16 đến 25 tháng 4, với cực điểm thường rơi vào khoảng đêm 22, rạng sáng 23. Nguồn gốc của mưa sao băng Lyrids là từ các mảnh vỡ còn sót lại trong quỹ đạo của sao chổi C/1861 G1 Thatcher - một sao chổi có chu kỳ quay quanh Mặt Trời kéo dài tới 415 năm. Lần gần nhất nó đi qua gần Mặt Trời là vào năm 1861.

Khi Trái Đất đi qua vùng quỹ đạo bị cắt ngang bởi dòng thiên thạch này, những mảnh vụn lao vào khí quyển với tốc độ cao và cháy sáng, tạo thành các vệt sáng mà chúng ta gọi là sao băng. Đôi khi, bạn có thể bắt gặp những vệt sáng có "đuôi bụi" phát sáng kéo dài trong vài giây – một đặc điểm nổi bật của mưa sao băng Lyrids theo ghi nhận từ NASA.

Thời gian tốt nhất để ngắm Lyrids là sau nửa đêm 22 đến trước bình minh ngày 23 tháng 4, khi chòm sao trung tâm của nó là Lyra (các tài liệu Việt Nam thường dịch là Thiên Cầm) đã mọc lên tương đối cao ở bầu trời Đông - Đông Bắc. Thực tế thì các sao băng tuy có phần lớn ở gần khu vực của Lyra nhưng cũng rải rác ở khắp mọi nơi khác trên bầu trời.

Đọc thêm trong bài: https://thienvanvietnam.org/index.php?option=com_content&view=article&id=2667:quan-sat-mua-sao-bang-lyrids-2026&catid=27&Itemid=135

Chi tiết trong bản tin của : https://cosmionyxmagazine.substack.com/p/csmionx-hay-san-sang-cho-mua-sao

21/04/2026

18/04/2026

Bản tin cuối tuần này của Cosmionyx là về mưa sao băng Lyrids - mà cực điểm sẽ trong vài ngày tới.

Đọc chi tiết: https://cosmionyxmagazine.substack.com/p/csmionx-hay-san-sang-cho-mua-sao

Đừng quên subscribe để nhận thông tin thường xuyên từ ban biên tập về các sự kiện và điểm nhấn đáng chú ý trong thiên văn học.

18/04/2026

Hai lỗ đen siêu nặng sẽ sáp nhập trong vòng 100 năm tới và Trái Đất có thể sẽ cảm nhận được vụ va chạm!

Các nhà thiên văn học có thể đã phát hiện ra một cặp lỗ đen siêu nặng đang phát ra ánh sáng dữ dội và di chuyển xoắn vào nhau để chuẩn bị cho một vụ va chạm khổng lồ mà các tác động của nó có thể được cảm nhận trong thế kỷ tới.

Sử dụng dữ liệu quan sát từ kính thiên văn vô tuyến trong nhiều thập kỷ, các nhà thiên văn đã nghiên cứu một thiên thể siêu sáng trước đây được cho là một blazar - lõi phát sáng của một thiên hà thường được cung cấp năng lượng bởi một lỗ đen - nằm cách Hệ Mặt Trời của chúng ta khoảng 500 triệu năm ánh sáng. Các quan sát đã tiết lộ một tia năng lượng ẩn, cho thấy thiên thể cực sáng này thực chất là hai lỗ đen đang trên bờ vực va chạm, có thể trong vòng chưa đầy 100 năm nữa.

Đọc chi tiết hơn trong bài: https://thienvanvietnam.org/index.php?option=com_content&view=article&id=2666:hai-lo-den-sieu-nang-se-sap-nhap-trong-vong-100-nam-toi-va-trai-dat-co-the-se-cam-nhan-duoc-vu-va-cham&catid=27&Itemid=135

17/04/2026

Lyrids là một trận mưa sao băng nhỏ, diễn ra đều đặn mỗi năm từ khoảng ngày 16 đến 25 tháng 4, với cực điểm thường rơi vào khoảng đêm 22, rạng sáng 23. Nguồn gốc của mưa sao băng Lyrids là từ các mảnh vỡ còn sót lại trong quỹ đạo của sao chổi C/1861 G1 Thatcher - một sao chổi có chu kỳ quay quanh Mặt Trời kéo dài tới 415 năm. Lần gần nhất nó đi qua gần Mặt Trời là vào năm 1861.

Khi Trái Đất đi qua vùng quỹ đạo bị cắt ngang bởi dòng thiên thạch này, những mảnh vụn lao vào khí quyển với tốc độ cao và cháy sáng, tạo thành các vệt sáng mà chúng ta gọi là sao băng. Đôi khi, bạn có thể bắt gặp những vệt sáng có "đuôi bụi" phát sáng kéo dài trong vài giây – một đặc điểm nổi bật của mưa sao băng Lyrids theo ghi nhận từ NASA.

Trận mưa sao băng này tuy không phải là hiện tượng rực rỡ nhất trong năm, nhưng từng được ghi nhận rất nhiều trong lịch sử. Các ghi chép cổ cho thấy Lyrids là một trong những trận mưa sao băng lâu đời nhất từng được loài người quan sát. Nó xuất hiện trong các văn bản cổ của Trung Quốc từ cách đây khoảng 2.500 đến 2.700 năm. Một số tài liệu còn ghi lại hiện tượng "nhiều sao bay từ hướng Đông Bắc" vào năm 1136 tại Triều Tiên, hay vụ việc năm 1803 khi người dân Richmond (Mỹ) bị đánh thức bởi một hồi chuông báo cháy và chứng kiến cả bầu trời đầy những vệt sáng lấp lánh. Tất cả đều được xác định là những lần Lyrids bùng nổ mạnh mẽ hơn thường lệ.

Hướng dẫn chi tiết hơn tại đây: https://thienvanvietnam.org/index.php?option=com_content&view=article&id=2667:quan-sat-mua-sao-bang-lyrids-2026&catid=27&Itemid=135