10/04/2026
CẬN THỊ NẶNG - NGUY CƠ MÙ LÒA VÀ NHỮNG ĐIỀU CẦN CHÚ Ý
Cận thị hiện nay không còn “vùng an toàn”. Dữ liệu dịch tễ học cho thấy cận thị đang gia tăng rất nhanh trên toàn cầu, dự báo đến năm 2050 có gần 50% dân số thế giới bị cận thị và khoảng 10% rơi vào cận thị nặng. 985 triệu người là 1 con số khủng khiếp cho toàn thế giới với gánh nặng nhiều tỷ đô la cho việc điều trị biến chứng của cận thị nặng và hỗ trợ cho BN mù lòa do cận thị.
I. ĐỊNH NGHĨA CẬN THỊ NẶNG
"The definition of high myopia as ≤ −5 D was adopted as the World Health Organization (WHO) definition in 2015. A person who needs ≤ −5 D of correction has a visual acuity that is far worse than the threshold for blindness (–3/6 in the better eye)"- WHO
Định nghĩa cận thị nặng là ≤ −5 diop, nếu không được chỉnh kính thị lực họ rất kém tương đương với người có thị lực dưới ngưỡng chức năng bình thường (mù lòa)
II. ĐẶC ĐIỂM BẤT THƯỜNG CỦA CẬN THỊ NẶNG
1. Thay đổi cấu trúc nhãn cầu theo hướng bệnh lý. Ở nhóm cận cao, nhãn cầu dài ra quá mức làm võng mạc và các cấu trúc phía sau bị kéo căng, mỏng dần theo thời gian. Nguy cơ b**g võng mạc, bệnh hoàng điểm do cận, glôcôm và đục thủy tinh thể đều tăng theo mức độ cận, trong đó nguy cơ không tăng tuyến tính mà tăng rất nhanh khi vượt qua ngưỡng cận cao, nghĩa là mỗi diop tăng thêm không còn “nhẹ nhàng” như chúng ta vẫn nghĩ.
2. Tính di truyền: trẻ có bố mẹ cận thị có nguy cơ cao hơn rõ rệt, và khi cả hai bố mẹ đều cận thì nguy cơ càng tăng (6 lần), vì vậy nhóm trẻ này cần được theo dõi từ rất sớm, ngay cả khi chưa cận, ở giai đoạn tiền cận thị, với các đánh giá như trục nhãn cầu, thói quen nhìn gần và thời gian hoạt động ngoài trời, để có thể can thiệp sớm thay vì đợi đến khi chuyển pha thành cận thị.
III. MỘT SỐ CHÚ Ý VỀ CẬN THỊ NẶNG
1. Phụ nữ cận thị nặng có đẻ thường được không?
Cận thị nặng không phải là chống chỉ định tuyệt đối của sinh thường, nhưng cần được soi đáy mắt trước sinh để đánh giá các vùng võng mạc yếu hoặc có nguy cơ, vì quyết định sinh thường hay mổ nên dựa trên tình trạng võng mạc thực tế chứ không dựa vào độ cận.
2. Theo dõi định kỳ là bắt buộc, không phải lựa chọn
Người cận thị nặng cần được soi đáy mắt giãn đồng tử và đo nhãn áp định kỳ mỗi 6 tháng, vì nhiều tổn thương võng mạc ngoại biên hoặc biến đổi hoàng điểm có thể tiến triển âm thầm trong thời gian dài và chỉ được phát hiện khi đã ở giai đoạn muộn nếu không kiểm tra chủ động.
3. Sinh hoạt hàng ngày không cần kiêng khem cực đoan, nhưng cần chú ý. Bạn không cần dừng mọi hoạt động, nhưng nên tránh các tình huống làm tăng áp lực đột ngột như nâng nặng, rặn kéo dài (táo bón, u xơ tiền liệt tuyến, đẻ thường), ho kéo dài hoặc chấn thương vùng đầu - mắt.
Duy trì vận động mức vừa phải, ngủ đủ và hạn chế nhìn gần liên tục kéo dài mà không nghỉ, vì mắt cận nặng là 1 cấu trúc biến dạng về mặt giải phẫu và lỏng lẻo về mặt cơ học.
4. Những dấu hiệu phải đi khám ngay - cấp cứu nhãn khoa
- Ruồi bay tăng đột ngột như một “cơn mưa”
- Chớp sáng lóe lên trong mắt
- Cảm giác có màn che hoặc vùng tối trong tầm nhìn.
- Nhìn méo hình hoặc giảm thị lực nhanh
- Đau nhức hốc mắt kéo dài, thu hẹp trường nhìn..
Những dấu hiệu cảnh báo quan trọng của rách hoặc b**g võng mạc hay tổn thương hoàng điểm, và trong những trường hợp này, trì hoãn có thể khiến mất đi cơ hội bảo tồn thị lực.
5. Mổ cận không phải là “XÓA CẬN” theo nghĩa xóa nguy cơ
Các phương pháp phẫu thuật khúc xạ chỉ thay đổi công suất của giác mạc để giúp nhìn rõ hơn mà không cần kính, nhưng không làm nhãn cầu ngắn lại, không làm võng mạc dày lên và không xóa đi nền nguy cơ của một mắt cận nặng, vì vậy người đã mổ cận vẫn cần theo dõi định kỳ như một bệnh nhân cận cao.
KẾT LUẬN
1. Khi cận thị xuất hiện sớm từ lứa tuổi mầm non và tiểu học là yếu tố dự báo mạnh nhất cho cận thị nặng trong tương lai. Nhiều nghiên cứu cho thấy trẻ bắt đầu cận từ 7–8 tuổi có hơn 50% nguy cơ tiến triển thành cận thị nặng khi trưởng thành. Không còn gì chối bỏ được vai trò quan trọng của kiểm soát cận thị tại thời điểm hiện tại.
2. Khám sớm, điều trị sớm ngay ở thời điểm tiền cận thị là phác đồ "vàng" cho trẻ em hiện nay. Và đừng quên 6 tháng khám định kỳ ở lứa tuổi học đường.
3. Với khoa học hiện đại cận thị nặng và bệnh lý của nó điều trị rất hiệu quả nếu được phát hiện sớm vì vậy đi khám mỗi 6 tháng nhằm sàng lọc biến chứng là BẮT BUỘC.
Bạn nghĩ sao về cận thị nặng? (trên 5 Diop cận ). Nếu Bạn hay người thân trong gia đình bạn bị cận thị nặng cần lời khuyên từ BS Mắt - Hãy để lại câu hỏi dưới phần bình luận nhé.
BS Trương Thanh Thảo
