28/08/2026
[ Nhật Ký Tu Học]
Buổi 3: Ngày Lễ Vu Lan Báo Hiếu
Hôm nay, buổi học của chúng mình diễn ra vào một ngày khá đặc biệt – ngày lễ Vu Lan báo hiếu. Có lẽ cũng bởi vậy mà những câu chuyện trong buổi học hôm nay khiến mình có nhiều cảm nhận hơn bình thường. Vu Lan vốn là dịp để mỗi người nhớ về cha mẹ, về những người mình mang ơn, nhưng thật tình cờ, trong một buổi học về Phật pháp, chúng mình lại được dẫn về một nơi rất gần, đó là nhìn lại chính mình.
Cả lớp được hiểu hơn về Tứ Niệm Xứ thông qua phần chia sẻ của anh Hưng. Thân – thọ – tâm – pháp, hay quán thân trên thân, quán thọ trên thọ, quán tâm trên tâm và quán pháp trên pháp. Ban đầu mình nghe những khái niệm này vẫn cảm thấy khá rộng và khó hình dung, nhưng khi anh giải thích sâu hơn, mình lại thấy chúng gần gũi hơn mình nghĩ. Thân có thể bắt đầu từ hơi thở, thọ là những cảm giác lạc – khổ, tâm là những trạng thái tham – sân – si, còn pháp là sự thấy biết về vô ngã. Những điều tưởng như rất sâu của giáo lý hóa ra lại đang diễn ra ngay trong từng khoảnh khắc rất bình thường của cuộc sống mà đôi khi mình chẳng để ý.
Khi anh Hưng đi vào phần quán tâm, có một câu nói khiến mình khá chạm: “Biết rõ trạng thái tâm mà không bám chấp, không đồng nhất.” Trước đây mình thường nghĩ rằng “sống thật với cảm xúc của mình” là cứ vui thì vui, buồn thì buồn, giận thì cứ bộc lộ sự giận dữ ấy. Nhưng hôm nay mình chợt nhận ra, thành thật với cảm xúc không có nghĩa là để cảm xúc dẫn mình đi. Có những lúc mình tưởng mình chỉ đang sống thật, nhưng sự tức giận của mình lại vô tình khiến người khác tổn thương. Có lẽ vì thế mà mình cần học cách quan sát tâm mình nhiều hơn, thay vì cứ có cảm xúc gì là lập tức tin rằng mình chính là cảm xúc ấy.
Nhờ có thầy, chúng mình còn được biết đến “sát na” – một khoảnh khắc vi tế còn nhỏ hơn giây (khi một ý niệm vừa khởi lên trong tâm).Thầy đưa ra một ví dụ rất dễ hiểu: “Trong một bữa ăn có món mình đặc biệt yêu thích, chỉ trong một khoảnh khắc thôi, tâm mình đã khởi lên ý muốn ăn nhiều hơn. Đó chính là một sát na.” Nghe xong mình chợt nhận ra, hóa ra trong một ngày mình có rất nhiều những khoảnh khắc như vậy mà bình thường chẳng mấy khi để ý. Một ý nghĩ vừa xuất hiện, rồi cảm xúc đi theo nó, rồi đôi khi chỉ vài giây sau mình đã có một lời nói hoặc hành động mà lúc bình tĩnh lại mình không hề muốn.
Thầy có nói đến một câu mà mình thấy càng nghĩ càng đúng: “Nhất tu chợ, nhị tu gia, tam tu chùa.” Chợ vốn là nơi ồn ào, có rất nhiều âm thanh, va chạm và những điều dễ khiến tâm mình xao động. Vì vậy, nếu ở một nơi như thế mà vẫn có thể giữ được tâm mình thì chắc hẳn đó là một điều không dễ. Nhưng ngẫm lại, mình cũng thấy câu này không phải để khiến mình áp lực rằng phải lập tức trở thành một người lúc nào cũng bình thản. Nếu chưa làm được thì cũng không sao. Mình có thể quay về với chùa, về với một không gian đủ yên để tập lại từ đầu. Tập nhìn hơi thở, tập nhận ra tâm mình, tập nhận ra những điều vừa khởi lên trước khi chúng dẫn mình đi. Rồi sau đó lại trở về với cuộc sống hàng ngày. Có lẽ điều mình học ở chùa không phải để mình mãi ở trong một nơi yên tĩnh, mà là để khi trở lại với những ồn ào quen thuộc, vẫn có đủ bản lĩnh để làm chủ tâm mình.
Tiếp đến, chúng mình được nghe thầy giải thích về nguồn gốc của lễ Vu Lan. Ngày xưa, Ngài Mục Kiền Liên – vị đệ nhất thần thông – sau khi quán chiếu và biết mẹ mình là bà Thanh Đề đang chịu khổ ở cõi địa ngục, Ngài đã tìm xuống và thấy mẹ đang đói khổ nên đem cơm dâng mẹ. Nhưng cơm vừa đến tay thì lại hóa thành lửa. Thầy giải thích rằng Ngài Mục Kiền Liên đưa cơm bằng một tâm thanh tịnh, còn mẹ Ngài đón nhận bằng tâm bỏn xẻn, sợ người khác giành mất phần của mình. Cùng là một bát cơm nhưng cách mình đón nhận nó lại phụ thuộc rất nhiều vào tâm của mình lúc ấy. Điều này khiến mình nghĩ đến cuộc sống hiện tại. Có những lúc mình đang có rất nhiều thứ nhưng vẫn cảm thấy thiếu, không hẳn vì những gì mình có chưa đủ mà có thể vì lòng mình vẫn luôn muốn thêm một chút nữa. Có những tình cảm người khác dành cho mình vốn rất chân thành nhưng nếu mình cứ sợ mất, cứ muốn giữ thật chặt thì đôi khi chính mình lại không cảm nhận được sự ấm áp của nó.
Bông hồng cài áo cũng là một điều mình thấy rất ý nghĩa khi được thầy chia sẻ. Bông hồng vốn thường tượng trưng cho tình yêu, nhưng thiền sư Thích Nhất Hạnh đã đưa hình ảnh ấy gắn với tình yêu dành cho đấng sinh thành. Hoa hồng dành cho người còn cha, còn mẹ; hoa trắng dành cho người đã mất đi cha hoặc mẹ. Mình nghĩ một bông hoa nhỏ thôi nhưng lại khiến mỗi người tự nhìn vào hoàn cảnh của chính mình. Có người vẫn còn cha mẹ để gọi điện, để về nhà, để nghe những lời hỏi han mà đôi khi vì nghe quá quen nên chẳng còn để ý. Cũng có người giờ đây chỉ còn có thể nhớ về những điều ấy. Và có lẽ chính sự khác biệt đó khiến một bông hoa cài trên áo không chỉ còn là một hình ảnh đẹp, mà trở thành một lời nhắc rất nhẹ rằng mình đang may mắn biết bao.
Rồi lại một lần nữa, một câu nói của thầy chạm đến mình: “Đừng chờ mất đi mới thấy quý.” Đúng thật, đôi khi trong cuộc sống quá vội vã, mình vô tình coi những yêu thương và những tình cảm chân thành của cha mẹ, của những người xung quanh dành cho mình là điều hiển nhiên. Một bữa cơm có người nấu, một cuộc điện thoại hỏi mình đã ăn chưa, một lời nhắc mang áo khi trời lạnh hay chỉ đơn giản là có một người vẫn ở đó khi mình cần. Những điều ấy cứ lặp lại mỗi ngày nên mình quen với chúng, đến mức quên mất rằng không phải điều gì quen thuộc cũng sẽ luôn còn ở đó. Mình nghĩ điều đáng tiếc nhất có lẽ không phải chỉ là mất đi một người, mà là đến lúc họ không còn bên cạnh nữa mình mới nhận ra mình đã từng có rất nhiều cơ hội để quan tâm, để nói một lời cảm ơn, để yêu thương nhiều hơn nhưng lại nghĩ rằng vẫn còn ngày mai.
Cũng từ đó, thầy nói về một điều rất gần với cuộc sống mà trước đây mình chưa từng nghĩ kỹ: chúng ta đang được sống chính là cộng sinh. Mình đi được trên một cây cầu là nhờ những người đã xây nên cây cầu ấy. Mình mua được một món đồ mình thích là nhờ những người đã làm ra và đưa nó đến tay mình. Một bữa cơm, một con đường, một căn nhà, một cuốn sách… phía sau những thứ tưởng như rất bình thường ấy đều có công sức của rất nhiều người. Mình chợt nhận ra rằng thật ra chẳng ai có thể sống một mình. Mỗi ngày mình đang nhận được rất nhiều điều từ những người mình biết và cả những người mình chưa từng gặp. Có lẽ lòng biết ơn cũng bắt đầu từ việc nhìn thấy những điều ấy. Khi mình nhận ra cuộc sống hiện tại của mình được tạo nên từ rất nhiều sự đóng góp âm thầm, mình mới thấy chúng thật đáng quý biết bao nhiêu.
Một khái niệm cuối cùng chúng mình được nghe là “an cư kiết hạ”. Ngày xưa, vào thời Đức Phật, các vị Tỳ-kheo thường đi du hóa, nhận cúng dường và dạy pháp. Vì thường đi chân đất nên trong quá trình di chuyển rất dễ vô tình giẫm lên những côn trùng nhỏ. Vì vậy, từ rằm tháng Tư đến rằm tháng Bảy, tức khoảng ba tháng mùa mưa, các vị Tỳ-kheo sẽ ở yên tại một nơi để tránh việc vô tình làm tổn hại đến những sinh vật nhỏ bé và để Phật tử có thể tìm đến nghe pháp. Mình thấy điều khiến mình nhớ nhất ở câu chuyện này là việc “ở yên”. Trong cuộc sống hiện tại, mình luôn có cảm giác phải đi tiếp, phải làm thêm một việc, phải nhanh hơn một chút. Có những lúc dừng lại cũng khiến mình thấy sốt ruột. Nhưng qua câu chuyện hôm nay, mình lại nghĩ có lẽ đôi khi dừng lại cũng là một việc cần thiết. Dừng lại không có nghĩa là mình đang bỏ lại cuộc sống, mà có thể chỉ là để nhìn xem mình đang sống như thế nào trước khi tiếp tục bước đi.
Trước lúc kết thúc lớp, thầy có một câu gửi gắm đến chúng mình: “Mình gieo gì liên tục, cái đó sẽ lớn.” Mình cứ nghĩ mãi về câu ấy. Có lẽ tâm mình cũng giống như một mảnh đất, mỗi suy nghĩ mình lặp lại, mỗi cách mình đối xử với người khác, mỗi điều mình lựa chọn đều đang là một hạt giống được gieo xuống. Gieo sự nóng giận, nó lớn thành cách mình phản ứng. Gieo sự biết ơn, có lẽ mình sẽ dần nhìn thấy nhiều điều đáng quý hơn. Nghĩ lại về “sát na” lúc đầu, mình chợt thấy những điều rất lớn đôi khi bắt đầu từ một khoảnh khắc rất nhỏ như thế.
Buổi học kết thúc, nhưng mình nghĩ có những điều sẽ còn ở lại lâu hơn một buổi học. Mình vẫn sẽ có những lúc quên mất hơi thở, vẫn có những sát na không kịp nhận ra, vẫn có lúc để cảm xúc đi trước mình. Nhưng ít nhất, hôm nay mình biết mình có thể dừng lại. Dừng lại để nhìn xem trong lòng mình đang có gì, mình đang gieo điều gì, và những điều ấy rồi sẽ lớn thành một con người như thế nào.
Có lẽ điều mình thích nhất ở buổi học hôm nay là thầy không cho chúng mình một câu trả lời có sẵn, mà khiến mỗi người tự quay về hỏi chính mình. Và giữa một ngày Vu Lan, câu hỏi ấy với mình lại càng rõ hơn: “Mình tự hỏi, đã bao lâu rồi mình chưa thật sự nhìn vào những người đang thương mình và thấy mình may mắn vì họ vẫn còn ở đây….” Nếu còn một cuộc gọi có thể gọi, một lời yêu thương có thể nói, một cái ôm có thể trao, có lẽ đừng để đến ngày không còn cơ hội mới thấy nó quý giá….
27/08/2026
-Dharma Study Team-