20/04/2026
📚 KIỆT SỨC MÙA THI KHÔNG PHẢI LÀ LƯỜI: GÓC NHÌN TÂM LÝ HỌC VỀ EXAM BURNOUT
🌀 Khi mùa thi trở thành vòng xoáy áp lực tâm lý
Có bao giờ bạn cảm thấy mỗi khi kì thi đến gần hoặc thậm chí từ vài tháng trước, áp lực cứ lớn dần, kéo bạn vào một vòng xoáy căng thẳng, mắc kẹt trong cảm giác bất lực và tự nghi ngờ chính mình? Có những ngày bạn muốn tránh xa các buổi ôn tập, dù hạn chót đang cận kề, chỉ vì nỗi lo âu đang đè nén khiến bạn không thể đối diện. Nếu điều này diễn ra thường xuyên, rất có thể bạn đang trải qua Exam Burnout – một dạng kiệt quệ tâm lý do áp lực học tập kéo dài.
🔔 Exam burnout – không phải cơn lười, mà là hồi chuông sâu từ bên trong
Không giống như sự lười biếng nhất thời, theo WHO, Exam Burnout là một hội chứng căng thẳng kéo dài không được kiểm soát hiệu quả trong môi trường làm việc. Nó thường không bắt nguồn từ một nguyên nhân duy nhất, mà là sự chồng chất của nhiều yếu tố. Đôi khi, đó là cảm giác cơ thể rã rời suốt cả ngày, giấc ngủ chập chờn, chất lượng kém dần. Bạn luôn nghi ngờ bản thân, sợ thất bại, dễ trì hoãn và có xu hướng trốn tránh trách nhiệm.
⏳ Vì sao mùa thi dễ khiến người học rơi vào kiệt sức
Hội chứng kiệt sức trong học tập (academic burnout) thường xuất hiện khi người học chịu áp lực kéo dài nhưng thiếu cơ chế phục hồi hiệu quả, và mùa thi là giai đoạn điển hình. Áp lực kéo dài (chronic stress) không chỉ đến từ khối lượng kiến thức lớn mà còn là từ thời hạn dồn dập và kỳ vọng thành tích. Khi phải duy trì nỗ lực cao trong thời gian dài mà không được nghỉ ngơi đầy đủ, người học dễ rơi vào trạng thái cạn kiệt năng lượng và suy giảm tập trung (Schaufeli et al., 2002). Bên cạnh đó, khi việc học gắn liền với nỗi sợ trượt môn và áp lực kỳ vọng, cảm xúc tiêu cực kéo dài có thể dẫn đến né tránh tâm lý và làm trầm trọng thêm burnout (Maslach & Leiter, 2016). Cuối cùng, thiếu phục hồi thể chất như thức khuya, ngủ không đủ và thiếu thời gian thư giãn khiến não bộ không kịp tái tạo năng lượng, làm tăng nguy cơ kiệt sức trong các giai đoạn cao điểm như mùa thi (Lin & Huang, 2012).
⚠️ Những dấu hiệu cho thấy bạn có thể đang bị kiệt sức mùa thi
Hội chứng kiệt sức mùa thi không xuất hiện đột ngột mà hình thành dần theo những biến đổi về cảm xúc, nhận thức và hành vi. Dấu hiệu phổ biến nhất là mệt mỏi tinh thần kéo dài: ngay cả khi nghỉ ngơi vẫn cảm thấy cạn kiệt năng lượng, khó duy trì sự tập trung và dễ rơi vào trạng thái “trống rỗng” khi học (Schaufeli et al., 2002). Đồng thời, người học dần nảy sinh cảm xúc xa cách với việc học, cảm thấy nặng nề, thiếu động lực – đây cũng là một thành tố cốt lõi của burnout (Maslach & Leiter, 2016). Hiệu suất học tập vì thế suy giảm, dù vẫn dành nhiều thời gian ôn tập, khiến người học nghi ngờ năng lực bản thân (Wu & Peng, 2017). Cuối cùng, trì hoãn và né tránh học tập cũng là dấu hiệu đáng chú ý. Khác với lười biếng – vốn là một nét tính cách khiến bạn cảm thấy thoải mái khi nhàn rỗi, sự trì hoãn trong kiệt sức xuất phát từ việc bạn đã cạn kiệt năng lượng tâm lý, không còn đủ sức để đối diện với áp lực (Fiorilli và cộng sự, 2017).
🌿 Lắng nghe cơ thể để đi tiếp nhẹ nhàng hơn
Khi động lực đã bị bào mòn, càng ép mình tiến lên chỉ khiến mọi thứ thêm nặng nề. Thay vì đó, hãy tạm buông những việc chưa cấp thiết, chia nhỏ mục tiêu để mỗi bước đi trở thành một nhịp khởi động lại. Hãy nghỉ ngơi đúng nghĩa – tản bộ, nghe nhạc, ngủ trọn giấc – chứ không phải thả mình trong những lần lướt điện thoại vô thức. Kiệt sức không phải dấu chấm hết của năng lực, mà là lời nhắc từ cơ thể và tâm trí rằng bạn cần được điều chỉnh. Thành tích có giá trị, nhưng sức khỏe tinh thần mới là điểm tựa để đi đường dài. Lúc này, điều bạn cần không phải là tạo thêm áp lực, mà là cho phép mình dừng lại, hồi phục và vững vàng bước tiếp.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Maslach, C., & Leiter, M. P. (2016). Burnout. In G. Fink (Ed.), Stress: Concepts, cognition, emotion, and behavior (pp. 351–357). Academic Press.
https://doi.org/10.1016/B978-0-12-800951-2.00044-3
2. Schaufeli, W. B., Martínez, I. M., Pinto, A. M., Salanova, M., & Bakker, A. B. (2002). Burnout and engagement in university students: A cross-national study. Journal of Cross-Cultural Psychology, 33(5), 464–481.
https://doi.org/10.1177/0022022102033005003
3. Lin, M.-P., & Huang, Y.-C. (2012). Does social support moderate the effect of academic stress on burnout? Asia Pacific Education Review, 13(4), 695–707.
https://doi.org/10.1007/s12564-012-9207-6
4. Wu, C.-H., & Peng, K. (2017). Academic burnout and its associations with school engagement and life satisfaction among senior high school students. Social Behavior and Personality, 45(6), 1027–1038.
https://doi.org/10.2224/sbp.5993
5. Fiorilli, C., De Stasio, S., Di Chiacchio, C., Pepe, A., & Salmela-Aro, K. (2017). Academic burnout and emotional intelligence. Frontiers in Psychology, 8, 1346.
https://doi.org/10.3389/fpsyg.2017.01346
6. 6 signs you’re burnt out, not lazy – Study4 https://study4.vn/blog/6-signs-youre-burnt-out-not-lazy
American Psychological Association (APA): Avoid the Burn - Strategies for Students https://www.apa.org/gradpsych/2011/03/corner
7. Psychology Today: Managing Mental Health and Well-Being During Exam Season (2024) https://www.psychologytoday.com/us/blog/night-sweats-and-delusions-of-grandeur/202411/managing-mental-health-and-well-being-during