16/02/2026
🧧 TẾT VÀ CÁCH THỂ HIỆN YÊU THƯƠNG: KHI KHÔNG HỎI HAN CŨNG LÀ MỘT DẠNG QUAN TÂM
Tết Nguyên Đán từ lâu đã là món ăn tinh thần không thể thiếu đối với người Việt, một thời điểm gia đình, bạn bè tụ họp, sẻ chia và kết nối sau một năm nỗ lực. Trong truyền thống, các câu hỏi như “Bao giờ lấy chồng?”, “Lương tháng bao nhiêu?” hay “Khi nào mua nhà?” tưởng như đơn giản được xem là biểu hiện của sự quan tâm. Nhưng trong thời đại xã hội hiện đại, những câu hỏi này có thể vô tình trở thành nguồn áp lực tinh thần, đặt người được hỏi vào thế phải so sánh bản thân với chuẩn mực xã hội. Trong bối cảnh đó, một cách thể hiện quan tâm tinh tế hơn - không hỏi han về những vấn đề riêng tư - đang được nhìn nhận như một biểu hiện sâu sắc của yêu thương và sự tôn trọng cá nhân.
❗️Áp lực ngày Tết: Khi sự quan tâm trở thành gánh nặng
Nhiều nghiên cứu và báo cáo đã chỉ ra rằng Tết - dù là dịp sum họp, vui vẻ - cũng trở thành nguồn gây áp lực tinh thần đối với nhiều người, đặc biệt là giới trẻ và những người ở độ tuổi lao động. Trong các cuộc trò chuyện gia đình, những câu hỏi mang tính “so sánh” hay kỳ vọng về sự nghiệp, thu nhập, hôn nhân có thể dẫn đến stress, lo âu và giảm cảm giác hạnh phúc. Một báo cáo cho thấy trước Tết, một số người trẻ lo lắng đến mức trốn tránh gặp mặt gia đình hoặc rút lui khỏi các buổi sum họp vì sợ bị hỏi han liên tục về những vấn đề quá riêng tư.
Bên cạnh đó, các yếu tố như gánh nặng tài chính, công việc dồn dập, việc phải chuẩn bị lễ Tết - mua sắm, dọn dẹp, biếu quà - cũng góp phần làm tăng mức stress xã hội và cá nhân.
💙 Tâm lý học tích cực: Một cái nhìn khác về quan tâm
Tâm lý học tích cực (positive psychology) là một lĩnh vực nghiên cứu quan tâm đến những yếu tố thúc đẩy cuộc sống có ý nghĩa, hạnh phúc và phát triển con người hơn là chỉ tập trung vào rối loạn tinh thần.
Trong góc độ này, tình cảm và sự quan tâm không nhất thiết được biểu đạt qua những câu hỏi về thành tựu hay trạng thái cuộc sống, mà đôi khi thông qua sự thấu cảm, tôn trọng cảm xúc và ranh giới cá nhân của người khác. Khi người thân lựa chọn cách im lặng có chủ ý - không đặt câu hỏi nhạy cảm - đó không phải sự thờ ơ mà là một hành động tôn trọng không gian tâm lý của đối phương.
⭐️ Sự so sánh xã hội và tác động của nó
Theo lý thuyết “so sánh xã hội” (social comparison), con người có xu hướng đối chiếu bản thân với người khác trong môi trường xung quanh, từ đó hình thành cảm nhận về sự thành công hay thất bại. Trong các buổi họp mặt Tết, khi những câu hỏi về hôn nhân, nghề nghiệp hoặc tài chính được đưa ra thường xuyên, cá nhân dễ bị đặt vào vị thế “bị đánh giá” hoặc tự đánh giá mình so với chuẩn mực chung. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng so sánh xã hội không lành mạnh có thể dẫn đến cảm giác tự ti, lo âu và giảm hạnh phúc.
⭐️ Ranh giới tâm lý và sự thấu cảm
Trong tâm lý học tích cực, “thấu cảm” không chỉ là cảm nhận cảm xúc người khác, mà còn là tôn trọng giới hạn tâm lý của họ, cho phép người đó không bị phán xét hay buộc phải giải thích về cuộc sống riêng tư mình. Việc không hỏi han những chủ đề nhạy cảm có thể xem như bảo vệ ranh giới tâm lý (psychological boundaries) - nơi mỗi cá nhân cảm thấy an toàn và được chấp nhận. Điều này thúc đẩy sự kết nối chân thành hơn giữa các thành viên trong gia đình mà không đặt gánh nặng trên vai họ.
Maslow và nhu cầu được tôn trọng
Lý thuyết tháp nhu cầu của Abraham Maslow nhấn mạnh rằng, sau khi nhu cầu cơ bản và an toàn được đáp ứng, con người cần được tôn trọng, được chấp nhận vô điều kiện và cảm thấy mình có giá trị. Khi Tết đến, nếu những câu hỏi thường trực đặt nặng vào việc kiểm tra thành tựu cá nhân, chúng có thể khiến cá nhân cảm thấy giá trị bản thân bị đánh giá thấp. Ngược lại, khi không hỏi han quá sâu về những vấn đề này, gia đình vô tình gửi đi thông điệp rằng giá trị của mỗi người không phụ thuộc vào những thành tựu bên ngoài, mà đến từ sự hiện diện và giá trị của chính họ.
⭐️ Vai trò của hỗ trợ xã hội
Một lượng lớn nghiên cứu tâm lý hiện đại cho thấy rằng hỗ trợ xã hội chất lượng - từ gia đình, bạn bè và người thân - có tác động tích cực mạnh mẽ đến sức khỏe tinh thần và cảm xúc của con người, làm giảm stress và tăng cảm giác an toàn tổng thể. Vì thế, tại những dịp lễ như Tết, sự hiện diện không phán xét, sự lắng nghe không điều kiện, và đáp ứng cảm xúc nhu cầu của người khác bằng cách không tạo thêm áp lực là cách lan tỏa yêu thương một cách bền vững và lành mạnh.
❗️Không hỏi han ≠ Lạnh nhạt
Điều quan trọng cần khẳng định là việc không hỏi han không đồng nghĩa với sự lạnh nhạt hay xa cách. Tâm lý học không khuyến khích thu mình khỏi các mối quan hệ - trái lại, điều được đề cao là sự hiện diện lặng thầm nhưng sâu sắc: sẵn sàng lắng nghe khi người khác muốn chia sẻ, kiên nhẫn tôn trọng khi họ chọn giữ lại phần riêng tư. Một lời chúc chân thành, một ánh mắt cảm thông, hay đơn giản là giữ bầu không khí không phán xét cũng có thể trở thành một điểm tựa tinh thần vững vàng. Điều này là minh chứng rằng yêu thương không phải lúc nào cũng được thể hiện qua những câu hỏi sâu rộng, mà có thể qua sự tôn trọng và an ủi tinh tế.
Khi im lặng là yêu thương
Cuối cùng, sự im lặng có chủ ý và tôn trọng ranh giới tâm lý không chỉ mang lại cảm giác an toàn - giống như khái niệm “secure base” trong lý thuyết gắn bó của Bowlby, nơi một người yên tâm biết rằng họ có điểm tựa an toàn - mà còn giúp giảm stress, loại bỏ áp lực so sánh và mở ra khoảng không gian yên bình cho mỗi cá nhân trong dịp lễ quan trọng này. Tết không còn là phép thử kiểm tra thành tựu, mà trở thành khoảng lặng ấm áp, nơi mỗi người được làm chính mình, được chấp nhận, và sẵn sàng bước vào một năm mới với tinh thần an yên và kết nối chân thành.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Asteroid Health. (2025). The Impact of Social Comparison on Mental Health. https://asteroidhealth.com/blog/the-impact-of-social-comparison-on-mental-health
2. Safe and Sound. Understanding the fear of Lunar New Year and How to Overcome Holiday Pressure. https://sns.org.vn/understanding-the-fear-of-lunar-new-year-and-how-to-overcome-holiday-pressure-%7C-safe-and-sound