24/07/2026
c2d1
Ngã ba Đồng Lộc - bản hùng ca bất tử của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam
Ngày 24/7/1968, giữa "tọa độ lửa" Ngã ba Đồng Lộc, mười nữ thanh niên xung phong đã anh dũng hy sinh khi đang làm nhiệm vụ bảo đảm giao thông, giữ vững mạch máu chi viện cho chiến trường miền Nam.
Sự hy sinh của các chị đã trở thành biểu tượng sáng ngời của lòng yêu nước, ý chí quyết chiến quyết thắng và tinh thần sẵn sàng hiến dâng tuổi xuân vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Đến nay, giá trị tinh thần Đồng Lộc vẫn vẹn nguyên sức sống, tiếp tục bồi đắp lý tưởng cách mạng, khơi dậy khát vọng cống hiến và trách nhiệm của mỗi người Việt Nam trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Ngã ba Đồng Lộc - "tọa độ lửa" làm nên bản anh hùng ca bất tử
Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Ngã ba Đồng Lộc (nay thuộc xã Đồng Lộc, tỉnh Hà Tĩnh) giữ vị trí đặc biệt quan trọng trên tuyến đường 15A, nối với hệ thống giao thông chiến lược chi viện sức người, sức của từ hậu phương miền Bắc vào chiến trường miền Nam. Đây là điểm giao cắt của nhiều tuyến đường huyết mạch, là "cửa ngõ" của tuyến vận tải chiến lược Trường Sơn. Bất cứ sự gián đoạn nào tại Đồng Lộc cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động chi viện cho các chiến trường. Chính vì vậy, đế quốc Mỹ đã tập trung mọi phương tiện chiến tranh hiện đại để đánh phá khu vực này với mục tiêu cắt đứt tuyến vận tải chiến lược, ngăn chặn sự chi viện của hậu phương lớn miền Bắc đối với tiền tuyến lớn miền Nam.
Chỉ trong thời gian từ tháng 4 đến tháng 10/1968, không quân Mỹ đã trút xuống khu vực này hơn 50.000 quả bom và tên lửa các loại, không kể bom nổ chậm và mìn sát thương, biến một vùng đồi núi nhỏ bé thành "túi bom", "chảo lửa". Có những ngày, máy bay Mỹ liên tục quần thảo từ sáng đến tối, nhiều đợt ném bom diễn ra nối tiếp nhau với ý đồ xóa sổ hoàn toàn trọng điểm giao thông này. Mặt đất bị cày xới liên tục, hố bom chồng lên hố bom.
Nhưng không vì thế mà mạch máu giao thông bị cắt đứt. Đằng sau đó là cuộc chiến bền bỉ, quả cảm của hàng vạn cán bộ, chiến sĩ, thanh niên xung phong, công nhân giao thông, dân quân tự vệ và nhân dân địa phương. Bom vừa dứt, lực lượng bảo đảm giao thông lập tức có mặt để san lấp hố bom, sửa chữa cầu đường, rà phá bom nổ chậm, mở đường cho từng đoàn xe vượt trọng điểm. Nhiều người ngã xuống, nhiều đơn vị phải bổ sung lực lượng liên tục, nhưng khẩu hiệu "Tim có thể ngừng đập, đường không thể tắc" luôn được hô vang trên từng mét đường, từng chuyến xe. Chính ý chí "sống bám cầu, bám đường; chết kiên cường dũng cảm" đã tạo nên sức mạnh giúp tuyến chi viện chiến lược được giữ vững trong suốt những năm tháng ác liệt nhất của cuộc kháng chiến.
Trong đội ngũ những người ngày đêm giữ mạch máu giao thông ấy có Tiểu đội 4, Đại đội 552, Tổng đội Thanh niên xung phong 55 tỉnh Hà Tĩnh. Mười cô gái tuổi đời từ 17 đến 24 đã tình nguyện đến Đồng Lộc, đảm nhận công việc san lấp hố bom, dẫn đường, bảo đảm cho các đoàn xe hành quân an toàn. Công việc ấy diễn ra trong điều kiện mà ranh giới giữa sự sống và cái chết chỉ được tính bằng giây. Các chị hiểu rõ hiểm nguy luôn cận kề, nhưng chưa bao giờ lùi bước trước nhiệm vụ. Trong bức thư gửi về cho mẹ, chị Võ Thị Tần đã viết: “Bom đạn của chúng có thể làm rung chuyển cả núi rừng nhưng không thể làm rung chuyển những trái tim của chúng con”.
Chiều 24/7/1968, sau nhiều đợt oanh tạc liên tiếp, Tiểu đội 4 vẫn khẩn trương san lấp hố bom để chuẩn bị thông đường cho các đoàn xe ra tiền tuyến. Đến khoảng 16 giờ, trong đợt ném bom thứ 15 của không quân Mỹ trong ngày, một quả bom đã rơi trúng khu vực miệng hầm trú ẩn, lấy đi sinh mạng của cả mười nữ thanh niên xung phong. Mười nữ thanh niên xung phong hy sinh hôm ấy gồm: Tiểu đội trưởng Võ Thị Tần (24 tuổi), Hồ Thị Cúc (24 tuổi), Nguyễn Thị Nhỏ (24 tuổi), Dương Thị Xuân (21 tuổi), Võ Thị Hợi (20 tuổi), Nguyễn Thị Xuân (20 tuổi), Hà Thị Xanh (19 tuổi), Trần Thị Hường (19 tuổi), Trần Thị Rạng (18 tuổi) và Võ Thị Hà (17 tuổi).
Sự kiện mười nữ thanh niên xung phong hy sinh tại Ngã ba Đồng Lộc đã làm lay động hàng triệu trái tim người Việt Nam và trở thành dấu son đặc biệt trong lịch sử dân tộc. Sự hy sinh ấy trở thành biểu tượng tiêu biểu của lớp lớp thanh niên Việt Nam sẵn sàng đặt lợi ích của Tổ quốc lên trên tuổi trẻ, hạnh phúc và cả tính mạng của mình. Từ một trọng điểm giao thông trên tuyến lửa, Đồng Lộc đã trở thành biểu tượng của lòng yêu nước, của ý chí quyết chiến quyết thắng và của tinh thần cống hiến quên mình vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Ngoài sự hy sinh của lực lượng thanh niên xung phong, còn có rất nhiều những con người đã ngã xuống cho mảnh đất Đồng Lộc được sống mãi. Đó là những chiến sĩ trung đoàn pháo cao xạ 210, tiểu đoàn 8 pháo cao xạ địa phương Hà Tĩnh, những chiến sĩ công binh, lái xe, công an, y tế, bưu điện, những công nhân giao thông cùng hàng nghìn người dân ngày đêm bám trụ trọng điểm.
Chính từ những hy sinh lớn lao ấy, mạch máu giao thông chiến lược được giữ vững, góp phần quan trọng vào thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, đem lại hòa bình, thống nhất cho đất nước.
Phát huy tinh thần Đồng Lộc trong kỷ nguyên phát triển mới
Chú thích ảnh 10 cô gái thuộc Tổng đội TNXP 55 tỉnh Hà Tĩnh đã hy sinh tại Ngã ba Đồng Lộc để cho những đoàn xe ngày đêm đưa hàng vào chiến trường. Ảnh: Hữu Ngôi/TTXVN
Sự hy sinh của 10 nữ thanh niên xung phong tại Ngã ba Đồng Lộc đã trở thành một phần của lịch sử dân tộc và là biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam. Sau 58 năm, ý nghĩa của sự kiện ấy không chỉ được khẳng định qua những trang sử, những công trình tưởng niệm hay các hoạt động tri ân, mà còn được thể hiện ở sức lan tỏa những giá trị tinh thần, góp phần hun đúc bản lĩnh, ý chí và khát vọng vươn lên của nhiều thế hệ người Việt Nam.
Đảng và Nhà nước ta luôn xác định phát huy truyền thống yêu nước, chủ nghĩa anh hùng cách mạng và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc là nguồn lực nội sinh quan trọng để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, việc khơi dậy mạnh mẽ tinh thần cống hiến, ý chí vượt khó và trách nhiệm đối với đất nước càng có ý nghĩa đặc biệt. Đây cũng chính là những giá trị cốt lõi mà tinh thần Đồng Lộc đã để lại.
Tinh thần Đồng Lộc trước hết là tinh thần luôn đặt lợi ích của Tổ quốc lên trên hết. Trong chiến tranh, đó là sự sẵn sàng đối mặt với bom đạn để giữ vững mạch máu giao thông chiến lược, bảo đảm sự chi viện cho tiền tuyến. Trong hòa bình, tinh thần ấy được thể hiện bằng trách nhiệm đối với công việc, bằng khát vọng cống hiến cho cộng đồng, bằng quyết tâm vượt qua khó khăn để hoàn thành nhiệm vụ được giao. Mỗi cán bộ tận tụy phục vụ nhân dân, mỗi nhà khoa học miệt mài nghiên cứu, mỗi doanh nhân dám đổi mới sáng tạo, mỗi công nhân, nông dân, trí thức không ngừng lao động, học tập và nâng cao năng suất đều đang góp phần tạo nên sức mạnh phát triển của đất nước.
Tinh thần Đồng Lộc còn là bài học sâu sắc về sức mạnh của lý tưởng cách mạng. Mười cô gái thanh niên xung phong đã lựa chọn cống hiến khi tuổi đời còn rất trẻ bởi các chị có chung một niềm tin vào thắng lợi của dân tộc. Chính lý tưởng cao đẹp ấy đã giúp nhiều thế hệ thanh niên Việt Nam trong các thời kỳ cách mạng vượt qua gian khổ, sẵn sàng hy sinh vì lợi ích chung của dân tộc. Ngày nay, đất nước đã không còn chiến tranh, nhưng vẫn rất cần một thế hệ thanh niên có bản lĩnh chính trị vững vàng, có trình độ, khát vọng vươn lên và tinh thần phụng sự Tổ quốc. Đó là yêu cầu đặt ra từ thực tiễn phát triển đất nước, đồng thời cũng là sự tiếp nối xứng đáng truyền thống của các thế hệ đi trước.
Phát huy giá trị Đồng Lộc cũng là tiếp tục chăm lo giáo dục truyền thống cách mạng, lòng yêu nước và đạo lý "Uống nước nhớ nguồn". Những năm qua, Khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Ngã ba Đồng Lộc đã trở thành địa chỉ đỏ, đón hàng triệu lượt cán bộ, đảng viên, đoàn viên, thanh niên, học sinh và nhân dân cả nước đến dâng hương, tri ân và tìm hiểu lịch sử. Mỗi chuyến về nguồn không chỉ giúp hiểu hơn những năm tháng chiến tranh gian khổ mà còn góp phần bồi đắp lý tưởng, trách nhiệm công dân và niềm tự hào dân tộc. Khi truyền thống được trao truyền bằng những câu chuyện chân thực, bằng những chứng tích lịch sử và bằng sự tri ân từ trái tim, những giá trị của Đồng Lộc sẽ tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa.
Đối với các cấp, các ngành và mỗi địa phương, phát huy tinh thần Đồng Lộc còn đòi hỏi phải cụ thể hóa thành những hành động thiết thực. Đó là thực hiện tốt chính sách đối với người có công với cách mạng; chăm lo đời sống vật chất, tinh thần của thương binh, bệnh binh, thân nhân liệt sĩ và người có công; bảo tồn, tôn tạo các di tích lịch sử cách mạng; đồng thời xây dựng môi trường để thế hệ trẻ được rèn luyện, cống hiến và trưởng thành. Tri ân quá khứ phải gắn với trách nhiệm xây dựng tương lai, bởi chỉ khi những giá trị lịch sử được chuyển hóa thành động lực phát triển thì sự hy sinh của các thế hệ đi trước mới được tiếp nối một cách trọn vẹn.
58 năm đã trôi qua, Ngã ba Đồng Lộc không còn là "tọa độ lửa" của chiến tranh, nhưng vẫn là biểu tượng thiêng liêng của lòng yêu nước và chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam. Mười nữ thanh niên xung phong đã gửi lại tuổi thanh xuân trên mảnh đất ấy để góp phần làm nên thắng lợi của dân tộc. Trách nhiệm của thế hệ hôm nay là giữ gìn, phát huy những giá trị cao đẹp ấy bằng những việc làm cụ thể, bằng tinh thần đổi mới, sáng tạo, ý chí vươn lên và khát vọng xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh. Đó cũng là cách tri ân sâu sắc và thiết thực nhất đối với những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Minh Duyên (TTXVN)
