Hellenic American Project

Directions Website Contact the organization

Hellenic American Project HAP is a nonprofit program that documents the Hellenic American presence in the United States.

Nicholas Alexiou
HAP, Founder/Director
Sociology Department
[email protected]

10/11/2026

HAP AND THE GREEK AMERICAN COMMUNITY

Who Speaks for the Diaspora? Two new essays by HAP's Director Nicholas Alexiou in "Anamniseis"

In two articles published this week in the Astoria-based newspaper "Anamniseis", Prof. Nicholas Alexiou (Queens College, CUNY), founder and director of the Hellenic American Project (HAP), discusses the new monument to "apodimos ellinismos" (Hellenes abroad) unveiled in Larissa in May 2026 with funding from AHEPA. He uses it to raise a larger question: who produces the knowledge on which diaspora memory rests, and who has the right to represent the diaspora?

1. "The Monumentalization of the Diaspora as Ideology" (October 9, 2026)

Building on a recent critique by Prof. Yiorgos Anagnostou (Ohio State University), Alexiou reads the Larissa monument sociologically. Its cross, rooted olive tree, and returning birds present the diaspora as "children" of a national center. That image makes national belonging look natural rather than historical, and it leaves out Romaniote Jews, secular Greek Americans, and others.

The nostalgic story also hides the class history of migration:
- the agrarian and currant crises that drove people abroad
- the padrone system
- Greek miners in Utah and Colorado, and Louis Tikas at Ludlow
- militant Greek fur workers in New York
- Greek and Cypriot American volunteers in Spain
- political refugees stripped of citizenship after the Greek Civil War

No U.S. academic or research body was consulted for the monument or for the archival exhibition that accompanied it, and coverage by Greek public broadcaster ERT offered no dissenting voices. Alexiou argues that the term "apodimos," meaning someone temporarily away, no longer fits a community present in America for two centuries and now made up mostly of third, fourth, and fifth generations.

He proposes:
- scholarly committees for future monuments
- pluralism in ERT's coverage
- state support for Hellenic and Modern Greek Studies programs instead of anthems
- commemoration of the diaspora's labor, struggles, and diversity, not only of homecoming

2. "Who Has the Right to Represent the Diaspora?" (October 11)

Responding to Manolis Velivasakis, Alexiou welcomes the debate and notes their common ground. He argues that a monument is not a textbook, but it is a public statement seen for decades by people who will never read a book on migration.

AHEPA could rightly honor its own history. The Larissa monument, however, claims to speak for millions of people who were never asked, including:
- workers and their descendants
- the Greek American left
- Romaniote Jews and secular Greek Americans
- post-2010 migrants
- English-speaking later generations

Recognition from the Greek state is not a mandate. Alexiou also notes that the unveiling comes as Greece heads toward elections in spring 2027, the first in which voters abroad can vote by mail.

No single body speaks for the whole diaspora: not AHEPA, the Church, the Greek state, or HAP itself. Legitimate representation rests on three conditions:
- mandate
- accountability
- pluralism

A community with two centuries of institutions, press and media, scholarship, and archives can represent itself. Our critique to AHEPA's new monument in Larissa is that diaspora memory must rest on documented historical knowledge produced by the community's own institutions. Representation requires mandate, accountability, and pluralism, not nostalgia or recognition from the state.

HAP's role: For decades HAP has documented the Greek American experience, preserved community and private archives, and maintained a public library of works by Greeks of America. HAP opens these resources to every serious initiative and invites an open public dialogue among organizations, researchers, and above all community members who belong to no organization.

Read the articles (in Greek):
https://www.anamniseis.net/analysi-i-mnimiopoiisi-tis-diasporas-os-ideologia/
https://www.anamniseis.net/apopseis-poios-dikaioutai-na-anaparastisei-tin-diaspora/

🔗 www.hapsoc.org

HAP: Echoes of September 11, 2001—A Continuing Commitment to Our StudentsAs we observe the 25th anniversary of the Septe...
09/13/2026

HAP: Echoes of September 11, 2001—A Continuing Commitment to Our Students

As we observe the 25th anniversary of the September 11, 2001 attacks, we pause to remember the profound loss and enduring impact of that day on the Queens College community and on New York City as a whole.

Many members of our community—students, faculty, and staff—were directly affected. Some served as emergency responders; others endured the anguish of searching for, grieving, or supporting loved ones. The effects of that tragedy reached deeply into the lives of so many people connected to our campus.

I recently revisited a September 20, 2001 letter from Provost Evangelos J. Gizis, which urged faculty to show flexibility, understanding, and accommodation for students affected by the World Trade Center disaster. Its message remains meaningful today. It reminds us that education is not separate from the human circumstances our students carry with them, particularly in moments of collective crisis, personal loss, uncertainty, and trauma.

As we reflect on September 11, let us renew our commitment to creating a learning environment grounded in compassion, patience, and support. This includes continuing to recognize and assist students facing the effects of past trauma, difficult current events, family responsibilities, financial pressures, health concerns, and other personal challenges.

HAP remains dedicated to supporting our students and to sustaining the spirit of care, understanding, and mutual responsibility that has long defined the Queens College community.

With appreciation,

Nicholas Alexiou
Founder & Director
Hellenic American Project (HAP)
Queens College, CUNY

KONSTANTINOS TSOUKALAS: MEMORIES FROM A SYMPOSIUM IN NYIn April 24–25, 1997, at CUNY’s Graduate Center we organized a sy...
08/27/2026

KONSTANTINOS TSOUKALAS: MEMORIES FROM A SYMPOSIUM IN NY

In April 24–25, 1997, at CUNY’s Graduate Center we organized a symposium titled "Miliband and Poulantzas: In Retrospect and Prospect". Konstantinos Tsoukalas presented a paper which was later revised and published in “Socialist Register 1999” under the title "Globalization and 'The Executive Committee': Reflections on the Contemporary Capitalist State," [socialistregister](https://socialistregister.com/index.php/srv/article/download/5713/2609/0)

The symposium, which was sponsored by CUNY's Ph.D. Program in Political Science, revisited the legacy of the 1960s–70s Miliband–Poulantzas debate on the state.

Tsoukalas's argument, in brief, is that “globalization has not abolished the capitalist state or national sovereignty. It has reconfigured the state's relative autonomy, narrowing it and making it "selective" and "differentiated" across the branches of the state apparatus. The title's "executive committee" alludes to the Marxian image of the state as "a committee for managing the common affairs of the whole bourgeoisie," but Tsoukalas deliberately complicates that formula rather than endorsing it literally.

1. The state is still needed, but transformed

Against the then-fashionable thesis that global capital makes nation-states obsolete, Tsoukalas insists that capital may be controlled "in the ether" but must be accumulated "on earth." Exploitation, however mobile the capital, must take place within the territory of a sovereign state. The internationalization of capital therefore does not suppress, bypass, or abolish nation-states, on the contrary, the reproduction of mobile capital depends on constant state intervention. The IMF and G7 do not replace states but operate through them. They are state-sponsored products of globalization, not autonomous supranational sovereigns.

He extends Poulantzas's concept of the "interior bourgeoisie", a domestically operating capitalist fraction already permeated by international/inter-imperialist contradictions. Autonomous national bourgeoisies have, with the partial exceptions of the US and Japan, largely disappeared. Even formally "national" firms like Renault now dismantle domestic plants. Import-substitution has been repudiated worldwide, and domestic deregulation is an induced effect of international deregulation.

2. The asymmetry: mobile capital, labor territorial

The structural novelty, for Tsoukalas, is the "geo-social" imbalance between a deterritorialised, integrated bourgeoisie and a territorially bound, fragmented working class. Capital can threaten disinvestment and relocation, labor cannot. Free mobility of capital produces a "free market" of labor power, tends to depress relative wages, and lets states impose the terms (productivity, exploitation, reduced social costs) acceptable to mobile capital. The collapse of "existing socialism" removed the political risk that had previously restrained universal capital mobility.

Labor, meanwhile, is fragmented by automation, structural unemployment, deregulation, longer education, and the growing functional redundancy of parts of the workforce. "Primary" and "secondary" labor markets blur, and the unemployed and unemployable further disarticulate working-class organization. The result is anomic, uncoordinated labor pressure, individual survival strategies, and expanding policing/penal systems as mechanisms of social control.

3. "Authoritarian statism" consolidated

Building on Poulantzas's notion of "authoritarian statism," Tsoukalas argues the state's economic, repressive, and ideological functions are increasingly fused. The state's economic role becomes one of regulating deregulation: ensuring the institutional and legal conditions for internationally mobile capital, maximizing domestic productivity, neutralizing redistributive demands, and persuading society that competitiveness and deregulation are technically unavoidable. This is a contradiction: "deregulation" requires constant public intervention. He calls the dominant register "techno-authoritarian" or "technocratic developmental authoritarianism", political choices presented as economic inevitabilities. In a Hobbesian-military metaphor, states appear to be at war with each other to protect their economies, but the real enemy is each state's own working class.

He distinguishes core states (Germany, France, Sweden, Canada), which retain some capacity to negotiate class contradictions politically, from weaker links (Italy, Spain, Greece), which must accept induced deregulation more unconditionally.

4. The "differentiated" or "selective" relative autonomy

This is his key theoretical move. The state as a whole is not simply an instrument of capital. It retains overall responsibility for social reproduction and social/legal/symbolic cohesion. But the elected political "summits" of the state have become structurally dependent on capital. The reasons are institutional, not psychological: parties have lost their internal social and financial bases, electoral competition has become theatrical, media-driven, and expensive. Also, collective political action has declined, "free-rider" individualism has spread, and public decision-making increasingly translates into private-sector contracts (privatization, public works, military spending, licenses). The result is that the political system requires continuous inflows of private capital simply to reproduce itself as a viable competitor for office. Transnational corruption has become a quasi-legitimated, tacitly accepted structural feature, with failed bribes even treated as deductible business costs in much of Europe.

Tsoukalas revises Poulantzas in a pointed way. He sides epistemologically with Poulantzas against Miliband: the state cannot be reduced to the personal class origins or personal links of politicians. But he argues that new structural conditions now make the personal/financial links between political personnel and capital empirically ascertainable and increasingly inevitable, not because personal origin is decisive, but because the institutional reproduction of contemporary electoral competition structurally generates dependence on capital. The summits behave in ways that "resemble the most schematic instrumentalist formulations," yet the broader Poulantzian conclusion holds: the state's overall role is still to secure social cohesion under the hegemony of the dominant class. Hence "differentiated relative autonomy": autonomy that varies by branch of the state apparatus (elected summits vs. judiciary, schools, welfare, local administration), by proximity to capital, and by function.

5. Democracy and de-legitimation

The ideological contradiction is acute since the state must make preferential deregulatory decisions while preserving the appearance of bourgeois impartiality. It must maintain the formal separation of public and private while its summits develop direct financial links with capital. Techno-authoritarian discourse manages this by presenting choices as technically necessary. The price is the de-legitimation of democracy. The social contract shrinks to "an increasingly unconvincing procedural legality," parties lose substantive social foundations, and big capital can sustain all serious contenders regardless of ideological shade, not by placing politicians "on the payroll," but by keeping the whole system of representation dependent on continuous capital subsidies.

6. Tsoukalas's conclusion

The form of the articulation between the state's elected summit and capital has changed, but the existence of an articulation has not. The national state remains more necessary than ever. Its relative autonomy has become selective and internally differentiated, with the summits increasingly deregulating and capital-dependent while other branches still secure cohesion. Capital and labor confront each other under increasingly unequal spatial conditions, and the Left faces the strategic novelty of national sites of political struggle versus internationalized sites of accumulation, demanding new tactics attentive to the differentiated forms of the state's relative autonomy.
--
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ: ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΣΤΗ ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ

Στις 24–25 Απριλίου 1997, στο Graduate Center του CUNY διοργανώσαμε συμπόσιο με τίτλο «Miliband and Poulantzas: In Retrospect and Prospect». Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς παρουσίασε ανακοίνωση η οποία αργότερα αναθεωρήθηκε και δημοσιεύτηκε στο «Socialist Register 1999» υπό τον τίτλο «Globalization and 'The Executive Committee': Reflections on the Contemporary Capitalist State» [SocialistRegister](https://socialistregister.com/index.php/srv/article/download/5713/2609/0]

Το συμπόσιο, που διοργανώθηκε υπό την αιγίδα του Διδακτορικού Προγράμματος Πολιτικής Επιστήμης του CUNY, επανεξέτασε την κληρονομιά της συζήτησης Μίλιμπαντ–Πουλαντζάς της δεκαετίας του 1960–70 γύρω από το κράτος.

Το επιχείρημα του Τσουκαλά, εν συντομία, είναι ότι «η παγκοσμιοποίηση δεν κατήργησε το καπιταλιστικό κράτος ή την εθνική κυριαρχία. Αναδιαμόρφωσε τη σχετική αυτονομία του κράτους, στενεύοντάς την και κάνοντάς την εκλεκτική και διαφοροποιημένη στα διάφορα κλιμάκια του κρατικού μηχανισμού. Η "εκτελεστική επιτροπή" του τίτλου παραπέμπει στη μαρξιστική έννοια του κράτους ως "επιτροπής διαχείρισης των κοινών υποθέσεων όλης της αστικής τάξης", αλλά ο Τσουκαλάς σκόπιμα συμπληρώνει/ανασκευάζει την έννοια αυτή, παρά να την υιοθετεί κατά γράμμα.

1. Το κράτος παραμένει αναγκαίο, αλλά μετασχηματίζεται

Εναντίον της θέσης που τότε ήταν της μόδας, δηλαδή ότι το παγκόσμιο κεφάλαιο καθιστά τα έθνη-κράτη παρωχημένα, ο Τσουκαλάς υποστηρίζει ότι το κεφάλαιο μπορεί μεν να ελέγχεται «στον αέρα», αλλά πρέπει να συσσωρεύεται «επί της γης». Η εκμετάλλευση, όσο κι αν το κεφάλαιο είναι σε διαρκή κίνηση, πρέπει να λαμβάνει χώρα εντός της επικράτειας ενός κυρίαρχου κράτους. Η διεθνοποίηση του κεφαλαίου συνεπώς δεν καταστέλλει, δεν παρακάμπτει ούτε καταργεί τα έθνη-κράτη. Αντιθέτως, η αναπαραγωγή της κίνησης του κεφαλαίου εξαρτάται από συνεχή κρατική παρέμβαση. Το ΔΝΤ και οι G7 δεν αντικαθιστούν τα κράτη αλλά λειτουργούν μέσω αυτών. Είναι κρατικά υποστηριζόμενα προϊόντα της παγκοσμιοποίησης, όχι αυτόνομες υπερεθνικές κυρίαρχες δυνάμεις.

Ο Τσουκαλάς επεκτείνει την έννοια του Πουλαντζά για την «εσωτερική αστική τάξη», ένα κεφαλαιοκρατικό τμήμα που δραστηριοποιείται εγχώρια αλλά είναι ήδη διαποτισμένο από διεθνείς/δια-ιμπεριαλιστικές αντιφάσεις. Οι αυτόνομες εθνικές αστικές τάξεις έχουν, ίσως με μερικές εξαιρέσεις των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας, σε μεγάλο βαθμό εξαφανιστεί. Ακόμα και τυπικά «εθνικές» επιχειρήσεις όπως η Renault πλέον κλείνουν τα εγχώρια εργοστάσια. Η πολιτική της εισαγωγής-υποκατάστασης έχει καταδικαστεί παγκοσμίως, και η εγχώρια απορρύθμιση είναι ένα επαγόμενο αποτέλεσμα της διεθνούς απορρύθμισης.

2. Η ασυμμετρία: κίνηση κεφαλαίου και εδαφοποιημένη εργασία

Η δομική καινοτομία, για τον Τσουκαλά, είναι η «γεω-κοινωνική» ανισορροπία μεταξύ μιας από-εδαφοποιημένης, ολοκληρωμένης αστικής τάξης και μιας εδαφικά δεσμευμένης, κατακερματισμένης εργατικής τάξης. Το κεφάλαιο μπορεί να απειλήσει με από-επένδυση και μετεγκατάσταση, η εργασία όχι. Η ελεύθερη κινητικότητα του κεφαλαίου παράγει μια «ελεύθερη αγορά» εργατικής δύναμης, τείνει να πιέζει προς τα κάτω τους σχετικούς μισθούς και επιτρέπει στα κράτη να επιβάλλουν τους όρους (παραγωγικότητα, εκμετάλλευση, μειωμένο κοινωνικό κόστος) αποδεκτούς από το κινητό κεφάλαιο. Η κατάρρευση του «υπαρκτού σοσιαλισμού» αφαίρεσε τον πολιτικό κίνδυνο που μέχρι τότε περιόριζε την καθολική κινητικότητα του κεφαλαίου.

Η εργασία, εν τω μεταξύ, κατακερματίζεται από τον αυτοματισμό, τη δομική ανεργία, την απορρύθμιση, τη παρατεταμένη εκπαίδευση και το αυξανόμεν λειτουργικό πλεόνασμα τμημάτων του εργατικού δυναμικού. Οι «πρωτογενείς» και «δευτερογενείς» αγορές εργασίας συγχέονται, και οι άνεργοι αποσυντονίζουν περαιτέρω την οργάνωση της εργατικής τάξης. Το αποτέλεσμα είναι η μη συντονισμένη πίεση της εργασίας, ατομικές στρατηγικές επιβίωσης και επεκτεινόμενα συστήματα αστυνόμευσης/φυλάκισης ως μηχανισμοί κοινωνικού ελέγχου.

3. Ο «εξουσιαστικός κρατισμός» εδραιώνεται

Επομένως στην έννοια του Πουλαντζά περί «εξουσιαστικού κρατισμού», ο Τσουκαλάς υποστηρίζει ότι οι οικονομικές, κατασταλτικές και ιδεολογικές λειτουργίες του κράτους συγχωνεύονται ολοένα και περισσότερο. Ο οικονομικός ρόλος του κράτους γίνεται ένας ρόλος ρύθμισης της απορρύθμισης. Διασφάλιση των θεσμικών και νομικών συνθηκών για το διεθνές κεφάλαιο, μεγιστοποίηση της εγχώριας παραγωγικότητας, εξουδετέρωση αναδιανεμητικών απαιτήσεων και πειθώ της κοινωνίας ότι η ανταγωνιστικότητα και η απορρύθμιση είναι τεχνικά αναπόφευκτες. Αυτό αποτελεί αντίφαση διότι η «απορρύθμιση» απαιτεί συνεχή δημόσια παρέμβαση. Ονομάζει τον κυρίαρχο λόγο «τεχνο-εξουσιαστικό» ή «τεχνοκρατικό αναπτυξιακό εξουσιασμό», καθόσον οι πολιτικές επιλογές παρουσιάζονται ως οικονομικές αναγκαιότητες. Σε μια Χομπσιανή-στρατιωτική μεταφορά, τα κράτη φαίνεται να βρίσκονται σε πόλεμο μεταξύ τους για να προστατεύσουν τις οικονομίες τους, αλλά ο πραγματικός εχθρός είναι η ίδια η εργατική τάξη κάθε κράτους.

Διακρίνει κράτη του κέντρου (Γερμανία, Γαλλία, Σουηδία, Καναδάς), που διατηρούν κάποια ικανότητα να διαπραγματεύονται τις ταξικές αντιφάσεις πολιτικά, από τους ασθενέστερους κρίκους (Ιταλία, Ισπανία, Ελλάδα), που πρέπει να αποδέχονται την επαγόμενη απορρύθμιση πιο ανεπιφύλακτα.

4. Η «διαφοροποιημένη» ή «εκλεκτική» σχετική αυτονομία

Αυτή είναι η βασική του θεωρητική πρόταση. Το κράτος ως σύνολο δεν αποτελεί απλό όργανο του κεφαλαίου. Διατηρεί τη συνολική ευθύνη για την κοινωνική αναπαραγωγή και την κοινωνική/νομική/συμβολική συνοχή. Αλλά οι αιρετές πολιτικές «κορυφές» του κράτους έχουν καταστεί δομικά εξαρτημένες από το κεφάλαιο. Οι λόγοι είναι θεσμικοί, όχι ψυχολογικοί. Τα κόμματα έχουν χάσει τις εσωτερικές κοινωνικές και οικονομικές τους βάσεις, ο εκλογικός ανταγωνισμός έχει γίνει θεατρικός, καθοδηγούμενος από τα μέσα ενημέρωσης και δαπανηρός. Επίσης, η συλλογική πολιτική δράση έχει μειωθεί, ο ατομικισμός του «ελεύθερου αναβάτη» έχει διαδοθεί και η λήψη δημόσιων αποφάσεων μεταφράζεται ολοένα και περισσότερο σε συμβόλαιο με τον ιδιωτικό τομέα (ιδιωτικοποιήσεις, δημόσια έργα, στρατιωτικές δαπάνες, άδειες). Το αποτέλεσμα είναι ότι το πολιτικό σύστημα απαιτεί συνεχή εισροή ιδιωτικού κεφαλαίου απλώς για να αναπαράγει τον εαυτό του ως βιώσιμο ανταγωνιστή για την εξουσία. Η διεθνής διαφθορά έχει καταστεί ένα ημι-νομιμοποιημένο, σιωπηρά αποδεκτό δομικό χαρακτηριστικό, με τις αποτυχημένες δωροδοκίες να αντιμετωπίζονται ακόμη και ως εκπιπτόμενα λειτουργικά έξοδα στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης.

Οπότε, ο Τσουκαλάς αναθεωρεί τον Πουλαντζά με στοχευμένο τρόπο. Συμφωνεί επιστημονικά με τον Πουλαντζά έναντι του Μίλιμπαντ, ό,τι το κράτος δεν μπορεί να αναχθεί στην προσωπική ταξική καταγωγή ή τους προσωπικούς δεσμούς των πολιτικών. Αλλά υποστηρίζει ότι οι νέες δομικές συνθήκες καθιστούν πλέον τους προσωπικούς/οικονομικούς δεσμούς μεταξύ πολιτικού προσωπικού και κεφαλαίου εμπειρικώς διαπιστώσιμους και ολοένα και περισσότερο αναπόφευκτους. Αλλά όχι επειδή η προσωπική καταγωγή είναι αποφασιστική, αλλά επειδή η θεσμική αναπαραγωγή του σύγχρονου εκλογικού ανταγωνισμού παράγει δομικά εξάρτηση από το κεφάλαιο. Ο συνολικός ρόλος του κράτους παραμένει η διασφάλιση της κοινωνικής συνοχής υπό την ηγεμονία της κυρίαρχης τάξης. Εξ ου και η «διαφοροποιημένη σχετική αυτονομία»: αυτονομία που ποικίλλει ανάλογα με τον κλάδο του κρατικού μηχανισμού (αιρετά στελέχη έναντι δικαστικών, σχολείων, πρόνοιας, τοπικής αυτοδιοίκησης), ανάλογα με την εγγύτητα στο κεφάλαιο και ανάλογα με τη λειτουργία.

5. Δημοκρατία και απο-νομιμοποίηση

Η ιδεολογική αντίφαση είναι οξεία, δεδομένου ότι το κράτος πρέπει να λαμβάνει απορρυθμιστικές αποφάσεις διατηρώντας παράλληλα την εμφάνιση της αστικής αμεροληψίας. Πρέπει να διατηρεί τον τυπικό διαχωρισμό δημοσίου και ιδιωτικού, ενώ τα στελέχη του αναπτύσσουν άμεσους οικονομικούς δεσμούς με το κεφάλαιο. Ο τεχνο-εξουσιαστικός λόγος διαχειρίζεται αυτό το ζήτημα παρουσιάζοντας τις επιλογές ως τεχνικά αναγκαίες. Το τίμημα είναι η απο-νομιμοποίηση της δημοκρατίας. Το κοινωνικό συμβόλαιο συρρικνώνεται σε «μια ολοένα και λιγότερο πειστική διαδικαστική νομιμότητα», τα κόμματα χάνουν ουσιαστικά κοινωνικά θεμέλια και το μεγάλο κεφάλαιο μπορεί να υποστηρίζει όλους τους σοβαρούς διεκδικητές ανεξαρτήτως ιδεολογικής απόχρωσης. Κι αυτό, όχι τοποθετώντας τους πολιτικούς «στον μισθολόγιο», αλλά διατηρώντας ολόκληρο το σύστημα εκπροσώπησης εξαρτημένο από συνεχείς επιδοτήσεις κεφαλαίου.

6. Συμπέρασμα

Η μορφή της άρθρωσης μεταξύ της αιρετής κυβέρνησης του κράτους και του κεφαλαίου έχει αλλάξει, αλλά η ύπαρξη μιας άρθρωσης όχι. Το εθνικό κράτος παραμένει πιο αναγκαίο από ποτέ. Η σχετική αυτονομία του έχει καταστεί εκλεκτική και εσωτερικά διαφοροποιημένη, με τα στελέχη του ολοένα και περισσότερο να λειτουργούν απορρυθμιστικά και να είναι εξαρτημένα από το κεφάλαιο, ενώ άλλοι κλάδοι εξακολουθούν να διασφαλίζουν τη συνοχή. Το κεφάλαιο και η εργασία αντιμετωπίζονται κάτω από ολοένα και πιο άνισες χωρικές συνθήκες. Η δε Αριστερά που προσπαθεί να αντιμετωπίσει τη νέα στρατηγική των εθνικών τόπων πολιτικού αγώνα έναντι των διεθνοποιημένων τόπων συσσώρευσης, χρειάζεται νέες τακτικές προσηλωμένες στις διαφοροποιημένες μορφές της σχετικής αυτονομίας του κράτους.
--
https://www.anamniseis.net/hap-elegia-ston-konstantino-tsoukala/?fbclid=IwY2xjawT8zdtwZG9mBWV4dG4DYWVtAjExAGJyaWQRMUJGMEFGVWtJbjBVWjF6UnJzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEeKA3N63ZHXvb3AyEc79y188BXYoNau084cryao8SiYdutKuXgKT0-2sAiK_Y_aem_vqZ1l6_DpXh7JUKkWDuDWQ

HAP Mourns the Passing of Konstantinos Tsoukalas (1937–2026)It is with profound sorrow that the Hellenic American Projec...
08/19/2026

HAP Mourns the Passing of Konstantinos Tsoukalas (1937–2026)

It is with profound sorrow that the Hellenic American Project marks the death of Konstantinos Tsoukalas, one of Greece’s most distinguished sociologists and public intellectuals. Greece and the international academic community have lost a scholar of exceptional intellectual depth. For me, this loss is also deeply personal. I have lost a dear friend, a generous mentor, and a teacher whose thought profoundly influenced my own intellectual development.

Konstantinos Tsoukalas belonged to the generation of scholars who transformed the study of modern Greek society. His work brought sociology, history, political theory, and political economy into a sustained dialogue. In major studies such as "Dependence and Reproduction" and "Social Development and the State", he examined the historical formation of the Greek state, the social role of education, the mechanisms of class reproduction, and the contradictions of Greek modernity. He resisted simplistic interpretations, insisting that Greek society must be understood through its particular historical development and its relationship to the broader structures of European and global capitalism.

Born in Athens in 1937, Tsoukalas studied law at the University of Athens and continued his studies in philosophy of law and sociology in Heidelberg, Munich, Paris, and Yale. He taught at universities in Greece, France, the United States, and Mexico and became Professor Emeritus of Sociology at the National and Kapodistrian University of Athens. In 2025, he was elected a full member of the Academy of Athens. His intellectual importance, however, extended far beyond academic positions and distinctions. It rested in the originality of his thought, the breadth of his scholarship, and his enduring commitment to critical inquiry.

I was privileged to know Konstantinos not only through his published work, but also through friendship, conversation, and collaboration. Together with Peter Bratsis, I interviewed him for the Journal of Modern Hellenism. Published in 1997 under the title “Globalization, Education and Intellectual Production in Greece,” the interview remains an important record of his reflections on education, intellectual life, and Greece’s place within an increasingly globalized world.

(https://jmh.journals.publicknowledgeproject.org/index.php/jmh/article/view/146)

I was also deeply honored to co-teach a course with him at Queens College, jointly offered by the Department of Sociology and the Center for Byzantine and Modern Greek Studies. Sharing a classroom with Konstantinos Tsoukalas was an extraordinary experience. He invited students to think historically, sociologically, and critically. He did not treat knowledge as a closed system of established answers, but as a continuing intellectual encounter, a collective effort to uncover the social forces hidden beneath appearances.

Konstantinos understood that society is not merely an arrangement of institutions, but a field of conflict, inequality, memory, and human possibility. His sociology was never detached from the urgent questions of his time. It was an expression of critical public reason and intellectual responsibility.

His death leaves an immense absence. Yet his books, ideas, teaching, and example will continue to accompany those of us who had the privilege of learning from him. A true mentor does more than transmit knowledge. He changes how we understand the world and our responsibility within it. Konstantinos Tsoukalas did that for me and for generations of scholars and students.

Farewell, dear Konstantinos. Your friendship was an honor, your mentorship a gift, and your intellectual legacy will remain with us.

Nicholas Alexiou
Department of Sociology
&
Founder and Director
Hellenic American Project
Queens College, CUNY
--
Το HAP αποχαιρετά τον Κωνσταντίνο Τσουκαλά (1937–2026)

Με βαθύτατη θλίψη, το Hellenic American Project αποχαιρετά τον Κωνσταντίνο Τσουκαλά, έναν από τους σημαντικότερους Έλληνες κοινωνιολόγους και δημόσιους διανοουμένους.
Η Ελλάδα και η διεθνής ακαδημαϊκή κοινότητα έχασαν έναν στοχαστή εξαιρετικού πνευματικού βάθους. Για μένα, όμως, η απώλεια είναι και βαθιά προσωπική. Έχασα έναν αγαπημένο φίλο, έναν γενναιόδωρο μέντορα και έναν δάσκαλο, η σκέψη του οποίου επηρέασε καθοριστικά τη πνευματική μου πορεία.

Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς ανήκει στη γενιά των επιστημόνων που μετασχημάτισαν τη μελέτη της νεοελληνικής κοινωνίας. Το έργο του έφερε την κοινωνιολογία, την ιστορία, την πολιτική θεωρία και την πολιτική οικονομία σε έναν διαρκή και δημιουργικό διάλογο. Σε θεμελιώδεις μελέτες του, όπως η "Εξάρτηση και Αναπαραγωγή" και η "Κοινωνική Ανάπτυξη και Κράτος", διερεύνησε την ιστορική συγκρότηση του ελληνικού κράτους, τον κοινωνικό ρόλο της εκπαίδευσης, τους μηχανισμούς ταξικής αναπαραγωγής και τις αντιφάσεις της ελληνικής νεωτερικότητας. Απέρριπτε τις απλουστευτικές ερμηνείες, επιμένοντας ότι η ελληνική κοινωνία πρέπει να κατανοείται μέσα από την ιδιαίτερη ιστορική της εξέλιξη και τη σχέση της με τις ευρύτερες δομές του ευρωπαϊκού και του παγκόσμιου καπιταλισμού.

Γεννημένος στην Αθήνα το 1937, ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς σπούδασε Νομική στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και συνέχισε τις σπουδές του στη φιλοσοφία του δικαίου και την κοινωνιολογία στη Χαϊδελβέργη, το Μόναχο, το Παρίσι και το Πανεπιστήμιο Yale. Δίδαξε σε πανεπιστήμια της Ελλάδας, της Γαλλίας, των Ηνωμένων Πολιτειών και του Μεξικού και ανακηρύχθηκε ομότιμος καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Το 2025 εξελέγη τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Η πνευματική του σημασία, ωστόσο, υπερέβαινε κατά πολύ τις ακαδημαϊκές θέσεις και τις διακρίσεις. Βρισκόταν, πρωτίστως, στην πρωτοτυπία της σκέψης του, στο εύρος του επιστημονικού του έργου και στη σταθερή αφοσίωσή του στην κριτική διερεύνηση της κοινωνικής πραγματικότητας.

Είχα το προνόμιο να γνωρίσω τον Κωνσταντίνο όχι μόνο μέσα από το έργο του, αλλά και μέσα από τη φιλία, τις συζητήσεις και τη συνεργασία μας. Μαζί με τον Peter Bratsis, του είχαμε πάρει συνέντευξη για το Journal of Modern Hellenism. Η συνέντευξη δημοσιεύθηκε το 1997 με τον τίτλο «Globalization, Education and Intellectual Production in Greece», και παραμένει μια σημαντική καταγραφή των απόψεών του για την εκπαίδευση, την πνευματική παραγωγή και τη θέση της Ελλάδας σε έναν ολοένα περισσότερο παγκοσμιοποιημένο κόσμο.

(https://jmh.journals.publicknowledgeproject.org/index.php/jmh/article/view/146)

Είχα, επίσης, τη μεγάλη τιμή να συν-διδάξω μαζί του ένα μάθημα στο Queens College, το οποίο προσφέρθηκε από κοινού από το Τμήμα Κοινωνιολογίας και το Κέντρο Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών. Η παρουσία του Κωνσταντίνου Τσουκαλά στην ίδια πανεπιστημιακή αίθουσα υπήρξε για μένα μια εξαιρετική εμπειρία. Προσκαλούσε τους φοιτητές να σκέφτονται ιστορικά, κοινωνιολογικά και κριτικά. Δεν αντιμετώπιζε τη γνώση ως ένα κλειστό σύστημα καθιερωμένων απαντήσεων, αλλά ως μια συνεχή πνευματική συνάντηση, ως μια συλλογική προσπάθεια να αποκαλυφθούν οι κοινωνικές δυνάμεις που κρύβονται πίσω από τα φαινόμενα.

Ο Κωνσταντίνος κατανοούσε ότι η κοινωνία δεν αποτελεί απλώς ένα σύνολο θεσμών, αλλά ένα πεδίο συγκρούσεων, ανισοτήτων, μνήμης και ανθρώπινων δυνατοτήτων. Η κοινωνιολογία του δεν υπήρξε ποτέ αποκομμένη από τα επείγοντα ερωτήματα της εποχής του. Αποτελούσε έκφραση κριτικού δημόσιου λόγου και πνευματικής ευθύνης.

Ο θάνατός του αφήνει ένα τεράστιο κενό. Τα βιβλία, οι ιδέες, η διδασκαλία και το παράδειγμά του, όμως, θα εξακολουθήσουν να συνοδεύουν όσους είχαμε το προνόμιο να μαθητεύσουμε κοντά του. Ένας αληθινός μέντορας δεν μεταδίδει απλώς γνώσεις. Aλλάζει τον τρόπο με τον οποίο κατανοούμε τον κόσμο και την ευθύνη μας μέσα σε αυτόν. Αυτό έκανε ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς για μένα, όπως και για πολλές γενιές επιστημόνων και φοιτητών.

Αντίο, αγαπημένε Κωνσταντίνε. Η φιλία σου υπήρξε τιμή, η καθοδήγησή σου ανεκτίμητο δώρο και η πνευματική σου παρακαταθήκη θα παραμείνει ζωντανή.

Νίκος Αλεξίου
Τμήμα Κοινωνιολογίας
και
Ιδρυτής και Διευθυντής
Hellenic American Project
Queens College, CUNY

Address

65-21 Main Street/QUEENS HALL R:015
Queens, NY
11367

Website

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Hellenic American Project posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Contact The Organization

Send a message to Hellenic American Project:

Shortcuts

Share

Category