02/18/2026
BA TẦNG CÁI NHÌN CỦA NGƯỜI HUYNH TRƯỞNG: NHÌN BẰNG MẮT - NHÌN BẰNG TÂM - NHÌN BẰNG TUỆ
Trong hành trình tu học và phụng sự của Gia đình Phật tử, người Huynh trưởng không chỉ học cách tổ chức sinh hoạt hay truyền đạt giáo lý mà điều quan trọng hơn cả chính là học cách nhìn. Bởi cái nhìn quyết định thái độ, thái độ tạo nên hành động và hành động hình thành nên nhân cách của người dẫn đường. Một người Huynh trưởng trưởng thành không phải là người thấy nhiều hơn người khác mà là người nhìn sâu hơn để rồi qua năm tháng cái nhìn ấy lớn dần qua ba tầng bậc là nhìn bằng mắt, nhìn bằng tâm và nhìn bằng tuệ.
Từ cái nhìn của hình tướng bên ngoài
Tầng nhìn đầu tiên là nhìn bằng mắt, một khả năng nhận biết thực tại mà ai cũng có. Qua đôi mắt, chúng ta thấy đoàn sinh đi trễ, thấy một đoàn sinh nghịch ngợm, thấy đơn vị thiếu người hay thấy những khó khăn chồng chất trước mắt. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở đây thì cái nhìn bằng mắt rất dễ dẫn đến những hiểu lầm vì đôi mắt thường bị chi phối bởi cảm xúc nhất thời, bởi thành kiến và kinh nghiệm cá nhân hạn hẹp. Một Huynh trưởng nếu chỉ nhìn bằng mắt sẽ dễ dàng phán xét nhanh và kết luận vội vàng. Một em đoàn sinh thường xuyên vắng sinh hoạt có thể bị xem là lười biếng trong khi em đang phải chịu áp lực nặng nề từ gia đình, hay một Huynh trưởng trẻ thiếu kinh nghiệm không có nghĩa là họ thiếu nhiệt huyết phụng sự. Chính vì vậy, cái nhìn bằng mắt chỉ là bước khởi đầu chứ chưa phải là cái nhìn của một nhà giáo dục chân chính.
Đến cái nhìn của tình thương và sự thấu cảm
Khi người Huynh trưởng bắt đầu biết lắng nghe và cảm nhận sâu sắc thì cái nhìn chuyển sang tầng thứ hai là nhìn bằng tâm. Đây chính là cái nhìn của sự cảm thông giúp chúng ta không chỉ thấy hành động mà thấy cả nỗi niềm phía sau hành động đó, không chỉ thấy lỗi lầm mà thấy cả những hạt giống tốt đẹp đang chờ được nuôi dưỡng. Trong tinh thần Phật giáo thì đây chính là cái nhìn của lòng Từ bi. Khi nhìn bằng tâm, người Huynh trưởng biết đặt mình ngang hàng với đàn em để bao dung cho những vụng về của tuổi trẻ và biết dùng ái ngữ thay vì tranh thắng khi anh em đồng sự hiểu lầm nhau. Cái nhìn bằng tâm làm mềm lại những góc cạnh của cái tôi cá nhân, nuôi dưỡng tình Lam và biến một tập thể trở thành một gia đình thực thụ. Thế nhưng nếu chỉ có thương yêu mà thiếu đi sự sáng suốt thì đôi khi chúng ta lại dễ chiều chuộng cái sai hoặc bị cảm xúc riêng tư chi phối quá mức.
Và tầng cao nhất là cái nhìn của chánh kiến
Tầng nhìn vượt thoát và cao nhất chính là nhìn bằng tuệ, cái nhìn của một người học Phật đích thực. Nhìn bằng tuệ là nhìn thấy sự vật đúng như nó đang là mà không bị che mờ bởi yêu ghét hay định kiến đám đông. Dựa trên nền tảng chánh kiến và nhân quả, người Huynh trưởng nhìn bằng tuệ sẽ thấu hiểu rằng một khó khăn hôm nay có thể là cơ hội trưởng thành cho ngày mai, một sai lầm của đoàn sinh chính là bài học quý giá nếu được hướng dẫn đúng cách và mỗi biến động trong tổ chức đều là quy luật vô thường để ta không còn nản chí. Cái nhìn trí tuệ giúp người Huynh trưởng giữ được sự thanh tịnh giữa những lằn ranh có mất hay thành bại để rồi từ đó không phản ứng vội vàng mà hành động bằng sự bình an nội tâm.
Ba tầng nhìn này vốn dĩ không tách rời nhau mà luôn hòa quyện để tạo nên một tâm thế vững chãi. Nhìn bằng mắt giúp ta thấy thực tế, nhìn bằng tâm giúp ta hiểu con người và nhìn bằng tuệ giúp ta đi đúng hướng. Nếu chỉ nhìn bằng mắt ta dễ phán xét, nếu chỉ nhìn bằng tâm ta dễ yếu mềm và nếu chỉ nhìn bằng tuệ mà thiếu đi cái tâm thì ta dễ trở nên khô cứng. Người Huynh trưởng chân chính là người biết dung hòa cả ba để thấy rõ, hiểu sâu và hành động đúng đắn. Trong Gia đình Phật tử, chúng ta không chỉ dạy đàn em kỹ năng hay giáo lý mà còn đang dạy các em cách nhìn cuộc đời bằng chính ánh mắt của mình. Khi ta nhìn đàn em bằng lòng từ, nhìn tổ chức bằng trí tuệ và nhìn bản thân bằng sự chân thật thì mỗi bước chân phụng sự đều trở thành một bước tu.
Nguyện cho mỗi người áo Lam chúng ta luôn rèn luyện được đôi mắt không chỉ biết thấy mà còn biết thương, không chỉ biết thương mà còn biết sáng suốt để lý tưởng Lam mãi là hơi thở và nhịp đập trong đời sống hằng ngày.
--
Không Đô
