Archiwum Polskiego Instytutu Naukowego w Ameryce

12/31/2025

Polski Instytut Naukowy w Ameryce (PIN)The Polish Institute of Arts & Sciences of America (PIASA)www.piasa.org208 East 30th St. New York, NY 10016+1 (212) 68...

11/26/2025

11/26/2025

Kolekcja dokumentów Jana Lechonia jest już dostępna online pod poniższymi adresami:
Strona Archiwum PIASA: https://archives.piasa.org/collections?collectionId=5&page=1
Portal Szukajwarchiwach.gov.pl https://shorturl.at/XWCqM

Jan Lechoń (1899-1956) był poetą, satyrykiem, publicystą. Właściwe nazwisko - Leszek Serafinowicz. Pierwszy tomik wierszy opublikował w roku 1913. Studiował polonistykę na Uniwersytecie Warszawskim (1916- 1917). Od 1917 roku współpracował przy redakcji miesięcznika “Pro Arte et Studio”. Był jednym ze współzałożycieli grupy literackiej “Skamander”. Pracował w gazetach “Cyrulik Warszawski” i “Pamiętnik Warszawski”. Pracował w służbie dyplomatycznej jako attache kulturalny Ambasady RP w Paryżu (1931-1939). W 1940 roku ewakuowany wraz z personelem ambasady do Hiszpanii, Portugalii i Brazylii. Do USA przybył w końcu 1940 roku, gdzie w Nowym Jorku redagował “Tygodniowy Przegląd Literacki Kola Pisarzy z Polski” (1941-1942) oraz “Tygodnik Polski” (1943-1946). Członek PIASA. Od 1952 współpracował stałe z Radiem Wolna Europa. Publikował w “Orle Białym”, “Wiadomościach”, „Kulturze”, “The Polish Review”, “Wiadomościach Polskich”. Popełnił samobójstwo w Nowym Jorku 8 czerwca 1956 roku.

Znaczną część kolekcji stanowi korespondencja kierowana do Jana Lechonia przez organizacje polonijne, organizacje kulturalne oraz osoby prywatne. Korespondencja napływała od takich organizacji jak PIASA, National Committee of Free Europe, Fundacja Paderewskiego, Instytut Piłsudskiego w Nowym Jorku, Stowarzyszenie Polskich Kombatantów, Związek Dziennikarzy Polskich, Free Europe Committee, Narodowy Komitet Amerykanów Polskiego Pochodzenia, Polish National Fund and Relief Committee. Obok korespondencji akta zawierają manuskrypty esejów, wykładów dotyczących historii literatury polskiej, notatki do audycji prowadzonych w Radio Wolna Europa, artykuły prasowe, drobne fragmenty pamiętników oraz rękopis “Balu u Senatora” oraz Karmazynowego Poematu”. Znajdziemy tam również niekompletne roczniki “Tygodniowego Przeglądu Literackiego Koła Pisarzy z Polski” (1941-1942) oraz “Tygodnika Polskiego” (1943-1946).
Osobną grupę archiwaliów stanowią osobiste dokumenty Lechonia (w tym paszport i tzw. identification card), różne materiały o charakterze dokumentów medycznych (np. wyniki analiz lekarskich, recepty itp.), a także dokumenty finansowe (książeczki czekowe, pojedyncze czeki, rachunki, wyciągi bankowe, oświadczenia podatkowe, wpłaty ubezpieczeniowe do Blue Cross). Do kategorii dokumentów osobistych Lechonia można zaliczyć również legitymację potwierdzającą jego członkostwo w Stowarzyszeniu Wydawców i Dziennikarzy Polskich w Ameryce (Association of Polish Publishers and Newspapermen of America) w 1944 roku oraz szereg fotografii zarówno własnych jak i otrzymanych m.in. prezent od Eve Curie dla wybitnego polskiego pisarza i poety, z dedykacją na portrecie własnym.

Do spuścizny po tym wybitnym poecie niezłomny przechowywanej w PIASA zalicza się również jego księgozbiór. Na wystawie online prezentowana jest kolekcja niezwykle bogata w autografy i dedykacje współczesnych Lechoniowi autorów, którzy przesyłali mu swoje książki. Kolekcja trafiła do PIASA wraz z całą spuścizną poety po jego tragicznej śmierci w 1956. r.

Księgozbiór dostępny jest pod adresem: https://piasa.org/library/ a skany dedykacji na stronie:
https://art.piasa.org/portfolio/kolekcja-ksiazek-jana-lechonia/

Ponadto warto posłuchać zdigitalizowanych nagrań, które opublikowane są na stronie rec.piasa.org oraz na platformach podcastowych i na kanale PIASA Archives na YouTube, a które dają możliwość jeszcze pełniejszego zapoznania się z twórczością Jana Lechonia. Znajdziemy tutaj m.in. zapis jego głosu w audycji "Głos Wolnych Pisarzy" Radia Wolna Europa, gdzie prezentuje swój własny utwór pt. Pastorałka w wykonaniu współczesnych mu znakomitych polskich aktorów: https://music.youtube.com/podcast/UiAdNFYoi1k
jak również zapis przemówień najbliższych przyjaciół Lechinia w trakcie jego pogrzebu: https://rec.piasa.org/jan-lechons-funeral-speeches-by-ignacy-morawski-kazimierz-wierzynski-and-jan-lipski-1956/
oraz nagranie lektorskie napisanego przez Lechonia poematu Ostatnie dni Warszawy, dotyczącego Powstania Warszawskiego. Poemat jest jednocześnie elegią za umierającym miastem, modlitwą, oskarżeniem świata Zachodniego o obojętność i aktem najwyższego patriotycznego uniesienia.
https://rec.piasa.org/podcast/jan-lechon-ostatnie-dni-warszawy/

10/23/2025

Eve Curie-Labouisse, młodsza córka Marii Skłodowskiej-Curie i Pierre’a Curie, była dziennikarką, pisarką i pianistką. Jej biografia matki, Marie Curie, została wydana w 80 krajach.
Eve Curie pracowała jako korespondentka wojenna. Podczas II wojny światowej opowiedziała się po stronie Charles’a de Gaulle’a, za co rząd Vichy odebrał jej obywatelstwo i skonfiskował majątek.
Po wojnie została specjalną doradczynią Sekretarza Generalnego NATO.
Zmarła 22 października 2007 roku w Nowym Jorku, w wieku 102 lat.

Zdjęcie pochodzi z kolekcji nr 5 Archiwum PIASA, Akta Jana Lechonia — dar Eve Curie dla Lechonia - wybitnego polskiego poety niezłomnego i pisarza, który, niestety, nie mógł wrócić do ojczyzny po II wojnie światowej.

10/05/2025

5 października 2025 🇵🇱 Parada Pułaskiego na Manhattanie w Nowym Jorku 🇺🇸 Właśnie trwa wspaniałe święto polskiej kultury i tradycji! 🇵🇱 Manhattan zalśni w bieli i czerwieni 🇵🇱 Pokażmy światu dumę i ducha Polski!

09/25/2025

Najstarsze dokumenty przechowywane w Archiwum PIASA znajdujące sie w kolekcji no. 59 Rękopisy Georga Szumskiego są już dostępne online.
Dzięki pracom archiwalnym nad zabezpieczeniem i digitalizacją w ramach zadania: " Zabezpieczanie, opracowanie, digitalizacja i promocja zbiorów PIASA - etap V" udało się m.in. zaprezentować dokument nadania przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w roku 1773 wsi Łucznica, Kawki i Górki dla Franciszka Bielińskiego starosty Osieckiego.
Projekt dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej.

09/15/2025

▶️Zeskanowane mikrofilmy z kolekcji akt Rodziny Potockich
Kolekcja Akt Rodzinnych Potockich w Archiwum PIASA stanowi fragment zespołu archiwalnego ewakuowanego przez Alfreda III Potockiego z Archiwum Zamkowego w Łańcucie do Liechtensteinu w 1944 roku. Nie jest jasne, jaką drogą dokumenty te dotarły do Stanów Zjednoczonych. W 1979 roku nowojorska kancelaria prawna Alexis Coudert skontaktowała się telefonicznie z prof. Feliksem Grossem, ówczesnym dyrektorem PIASA, informując, że nie może dłużej przechowywać 17 kartonów polskich dokumentów, które w przeciwnym razie zostaną zniszczone. Prof. Feliks Gross wraz z Franciszkiem Pusłowskim zabezpieczyli dokumenty i przetransportowali je do siedziby PIASA przy 59 East 66th Street na Manhattanie.

W lutym 1994 roku podpisano umowę dotyczącą przekazania akt Potockich z Łańcuta w formie depozytu do Archiwum Głównego Akt Dawnych (AGAD) w Warszawie w zamian za kopie mikrofilmowe. Formalne przekazanie akt miało miejsce 22 maja 1995 roku, a mikrofilmy dostarczono do PIASA w 1997 roku.
Kolekcja częściowo odzwierciedla Archiwum Potockich z Łańcuta oraz zawiera niemal kompletne akta gospodarcze klucza Zamku w Nowym Wiśniczu pod Krakowem (1500–1827). W aktach łańcuckich dominuje korespondencja Elżbiety Potockiej oraz jej rodziców, Antoniego i Marii Radziwiłłów, z przełomu XIX i XX wieku. Akta Zamku Wiśnickiego, zachowane w układzie zgodnym z dawnymi sumariuszami archiwum zamkowego, obejmują odpisy sporów, informacje o podziałach majątku Piotra Kmity, rodów Tarłów i Barżów, inwentarze dóbr zamkowych Wiśnicza oraz Wisniowczyka na Podolu, należącego do tego klucza.

Akta dworskie obejmują dokumenty, reskrypty inwentarzy, przywileje, katastery, dekrety sądowe, testamenty oraz akty własności, a także dokumenty osobiste, takie jak ręcznie pisane listy, pamiętniki, wspomnienia i notatniki. Materiały te dokumentują niemal pięćset lat historii, kultury i życia społecznego jednego z największych majątków Polski przed i po rozbiorach. Odzwierciedlają feudalny system gospodarczy Polski, będący podstawą bogactwa magnatów i przywilejów rodzin rządzących. W dokumentach i korespondencji reprezentowane są wybitne polskie rodziny, takie jak Czartoryscy, Lubomirscy, Opalińscy, Ossolińscy, Ostrogscy, Radziwiłłowie i inne.

W ramach zadania: „Zabezpieczenie, opracowanie, digitalizacja i promocja zbiorów PIASA – etap V” udostępniono 19 817 skanów na stronie archives.piasa.org oraz na portalu szykajwarchiwach.gov.pl co stanowi zaledwie cząstkę z kolekcji 90 taśm mikrofilmowych przechowywanych w PIASA. Projekt dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej.

08/06/2025

Publikacja nt polskich miejsc w Nowym Jorku jest już za darmo dostępna pod linkiem: https://piasa.org/a-new-project-for-the-year-of-2025/
Zapraszamy także po wersję drukowaną do siedziby PIASA.
*
Broszura powstała na potrzeby zadania: " Zabezpieczanie, opracowanie, digitalizacja i promocja zbiorów PIASA - etap V".
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej.

07/28/2025

"Wy bracia moi, wy pielgrzymi polscy, powiedzcie wszystkim, którzy Polakami się mianując, polskiego unikają słowa i obcem najchętniej się posługują, powiedzcie im, iż grzeszą ciężko przeciw Bogu i narodowi, albowiem urągają niezliczonym przodków pokoleniom i Boskie gwałcą prawo. Im mniej słowa polskiego w ich ustach, tern mniej Polski w ich sercach. Słowo obce, bardziej niż przestrzeń dzieli od ojczystej ziemi, słowo obce, bardziej niż morze głębokie oddała od rodzinnych wiosek i od rodzicielskich grobów."
- I.J.Paderewski
Wyjątek z przemówienia Paderewskiego w Chicago, dnia 27-go listopada 1916 r. na żałobnej Akademii ku czci Henryka Sienkiewicza.
Zdjęcie i tekst pochodzą z kolekcji no. 43. Marguerite Merington Papers przechowywanej w Archiwum PIASA.
Kolekcja zostanie opracowana i zeskanowana w ramach zadania: „Zabezpieczenie, opracowanie, digitalizacja i promocja zbiorów PIASA – etap V”. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej

06/08/2025

Podczas PIASA Annual Polish Studies Conference w dniu 6 czerwca 2025 na Uniwersytecie Columbia w Nowym Jorku odbył się paneli badawczy pod nazwą Polish Libraries and Archives in the United States during the 20th Century poświęcony kobietom pracującym dla zachowania polskiego dziedzictwa i jego popularyzacji w bibliotekach i archiwach Polonijnych w USA.

***
Wydarzenie zorganizowano w ramach zadnia: " Zabezpieczanie, opracowanie, digitalizacja i promocja zbiorów PIASA - etap V".
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej.

05/13/2025

https://www.facebook.com/share/p/1Ag5d6pTj1/

🇵🇱 13 maja 1901 roku urodził się Witold Pilecki - bohater, który z własnej woli trafił do , by przygotowywać tam ruch oporu i dokumentować . Po wojnie został skazany przez komunistów na karę śmierci. Wyrok wykonano strzałem w tył głowy.

Witold Pilecki pochodził z rodziny szlacheckiej o tradycjach niepodległościowych. Jego dziad Józef Pilecki został zesłany na Syberię za udział w Powstaniu Styczniowym, a majątek rodzinny na Nowogrodczyźnie uległ częściowej konfiskacie.

W sierpniu 1939 r. Pilecki otrzymał powołanie do wojska. Na początku września już jako podporucznik rezerwy walczył z Niemcami pod Piotrkowem Trybunalskim. 22 września bijąca się na południu kraju dywizja Pileckiego została rozbita.

Witold Pilecki przedostał się do Warszawy, by podjąć działalność konspiracyjną. W okupowanej stolicy współtworzył Tajną Armię Polską (TAP). Jako jej żołnierz powziął plan zdobycia materiałów wywiadowczych z tworzonych przez hitlerowców obozów koncentracyjnych. Bezpośrednim powodem była rosnąca liczba aresztowań wśród żołnierzy TAP oraz informacje o zbrodniczych działaniach Niemców. By dostać się do obozu Pilecki wszedł w "kocioł" podczas łapanki na stołecznym Żoliborzu. Został zatrzymany w kamienicy na ul. Wojska Polskiego 40.

Podając się za Tomasza Serafińskiego - ukrywającego się żołnierza polskiego - został wywieziony do obozu Auschwitz. Za drutami znalazł się w nocy z 20 na 21 września. Otrzymał numer 4859. Mimo nieludzkich warunków, chorób, Pilecki ps. Serafiński zbierał i przekazywał materiały wywiadowcze przez wypuszczanych na wolność więźniów. To on przygotował pierwszą tajną notę na temat ludobójstwa w Auschwitz.

Nie ograniczał się tylko do działalności wywiadowczej i konspiracyjnej. Doprowadził do porozumienia organizacji politycznych działających w Auschwitz. Do symbolicznego spotkania doszło w Wigilię 1941 r. Uczestniczyli w nim m.in. działacz lewicowy, były poseł i więzień brzeski Stanisław Dubois oraz Jan Mosdorf, przywódca Obozu Radykalno-Narodowego.

Był jednym z najodważniejszych Polaków w historii.

Więcej informacji znajdziecie w tym linku

www.leagueofheroes.pl

04/16/2025

Wesołych Świąt Wielkanocnych!