10/24/2026
🇪🇹 ሜጀር ጄኔራል ሁሴን አህመድ፦ ከንጉሣዊው ሥርዓት እስከ ደርግ ዘመን የዘለቀ የወታደራዊ ሕይወት ጉዞ
(1930–2015 ዓ.ም.)
ከ33 ዓመታት በላይ ለኢትዮጵያ ሠራዊት ያገለገሉት፣ በሰሜኑ የጦር ግንባር ከፍተኛ የአዛዥነት ሥልጣን የያዙት እና የሁለተኛው አብዮታዊ ሠራዊት ዋና አዛዥ የነበሩት ሜጀር ጄኔራል ሁሴን አህመድ ማን ነበሩ?
የኢትዮጵያ ታሪክ በተለያዩ የመንግሥት ሥርዓቶች፣ በፖለቲካዊ ለውጦችና በጦርነቶች የተሞላ ነው። ከእነዚህ ታሪካዊ ዘመናት ውስጥ በንጉሣዊው ሥርዓት፣ በደርግ ዘመን እና በሕዝባዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ ዘመን በሠራዊቱ ውስጥ ያገለገሉ ከፍተኛ መኮንኖች አሉ።
ከእነዚህ መካከል አንዱ ሜጀር ጄኔራል ሁሴን አህመድ ናቸው። በሠራዊቱ ውስጥ በነበራቸው ረጅም የአገልግሎት ዘመን፣ በከፍተኛ የአዛዥነት ሥልጣናቸው እና በሠራዊቱ ውስጥ በነበራቸው ተፅዕኖ የሚታወሱ ሰው ነበሩ።
1. ልደትና የልጅነት ዘመን
ሜጀር ጄኔራል ሁሴን አህመድ በወሎ ክፍለ ሀገር፣ ደሴ ከተማ፣ የካቲት 21 ቀን 1930 ዓ.ም. እንደተወለዱ የኢትዮጵያዊው ጋዜጣ የሕይወት ታሪካቸውን የሚዳስሰው ጽሑፍ ይገልጻል።
በዚያን ወቅት ኢትዮጵያ ከፋሺስት ጣሊያን ወረራ በኋላ አገሪቱን መልሳ በማደራጀት ላይ ነበረች። በተለይም በንጉሠ ነገሥቱ በቀዳማዊ አፄ ኃይለ ሥላሴ ዘመን የአገሪቱን የወታደራዊ አቅም የማዘመን ሥራ ትኩረት ተሰጥቶት ነበር።
ሁሴን አህመድም በዚህ የለውጥ ዘመን ያደጉና በኋላም በኢትዮጵያ የወታደራዊ ታሪክ ውስጥ ጉልህ ቦታ የያዙ መኮንን ሆነዋል።
2. የትምህርት ጉዞና ወደ ወታደራዊ ሙያ መግባት
ሁሴን አህመድ የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርታቸውን በደሴ በሚገኙት ንጉሥ ሚካኤልና ወይዘሮ ስሒን ትምህርት ቤቶች ተከታትለዋል። ከዚያም ወደ አዲስ አበባ በመሄድ በተፈሪ መኰንን ትምህርት ቤት፣ በመቀጠልም በሐረር መድኃኔ ዓለም ትምህርት ቤት ተምረዋል።
በዚያ ወቅት በኢትዮጵያ የወታደራዊ ትምህርትና የመኮንኖች ሥልጠና እየተስፋፋ ነበር። በ1950 ዓ.ም. የቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ሐረር ጦር አካዳሚ መከፈቱ ለኢትዮጵያ ሠራዊት አዲስ ትውልድ መኮንኖችን ለማፍራት ትልቅ አስተዋጽኦ አድርጓል።
ሁሴን አህመድም የዚህ አካዳሚ የመጀመሪያ ኮርስ ተመራቂዎች መካከል ነበሩ። ከአካዳሚውም በዲፕሎማና በምክትል መቶ አለቅነት ማዕረግ ተመርቀዋል።
ይህ የሕይወታቸው ወሳኝ ምዕራፍ ነበር። ከዚያ በኋላ በወታደራዊ ሙያ ውስጥ የረጅም ጊዜ ጉዞአቸው ተጀመረ።
3. የሥልጠናና የከፍተኛ ትምህርት ሕይወት
ከሐረር ጦር አካዳሚ ከተመረቁ በኋላ በሆለታ ገነት ጦር ትምህርት ቤት ለሦስት ዓመታት በአሠልጣኝነት አገልግለዋል።
በመቀጠልም ወደ ዩኒቨርሲቲ ኮሌጅ ተመልሰው በማኔጅመንት የመጀመሪያ ዲግሪ አግኝተዋል። ይህም ከወታደራዊ ሥልጠና በተጨማሪ በአስተዳደርና በድርጅት አመራር ዘርፍ ያገኙትን እውቀት ያሳያል።
ለከፍተኛ ወታደራዊ አመራር የሚያስፈልገውን የአስተዳደር ትምህርት ለመከታተልም ወደ አሜሪካ ሄደዋል።
በተጨማሪም በ1950ዎቹ መጨረሻ ለተባበሩት መንግሥታት በተመደበው የኢትዮጵያ ወታደራዊ የሰላም ጠባቂ ልዑክ አባል በመሆን ወደ ሕንድና ፓኪስታን ሄደው ለስድስት ወራት አገልግለዋል።
ይህ ልምድ ከኢትዮጵያ ውጭ ባለው የወታደራዊ አገልግሎትና የሰላም ጥበቃ ሥራ ጋር እንዲተዋወቁ ዕድል ሰጥቷቸዋል።
4. በንጉሣዊው ሥርዓት ዘመን የነበራቸው ሚና
ሁሴን አህመድ የወታደራዊ ሥራ ጉዞአቸውን የጀመሩት በንጉሠ ነገሥቱ በቀዳማዊ አፄ ኃይለ ሥላሴ ዘመን ነበር።
በዚያን ጊዜ የኢትዮጵያ ሠራዊት ከተለያዩ የሥልጠና ተቋማት የተመረቁ መኮንኖችን በማሰማራት የዘመናዊ ወታደራዊ አደረጃጀት እየገነባ ነበር።
ሁሴን አህመድ ከዚህ ሥርዓት የተመረቁ እና በኋላ በከፍተኛ የአዛዥነት ደረጃ የደረሱ መኮንኖች መካከል ይጠቀሳሉ።
የኋለኛው የወታደራዊ ሥራ ጉዞአቸው ግን ከንጉሣዊው ሥርዓት ለውጥ በኋላም ቀጥሏል።
5. የደርግ ዘመንና የሰሜኑ ጦር ግንባር
በ1966 ዓ.ም. የንጉሣዊው ሥርዓት ከተገረሰሰ በኋላ ኢትዮጵያ በደርግ ወታደራዊ መንግሥት ሥር ገባች። የአገሪቱ የፖለቲካ ሁኔታ ተለወጠ፤ የጦር ኃይሉም በተለያዩ የውስጥና የውጭ ግጭቶች ውስጥ ገባ።
በ1969 ዓ.ም. የሶማሊያ ወረራን ተከትሎ ሁሴን አህመድ በምሥራቅ ጦር ግንባር በአዛዥነት አገልግለዋል። በዚያው ዓመት ሐምሌ ወር አካባቢ ወደ ሰሜኑ ጦር ግንባር ተዛውረው በኤርትራ ውስጥ ከነበሩት የኢትዮጵያ ሠራዊት አደረጃጀቶች ጋር ተሰማርተዋል።
በዚያ ግንባር የኤርትራ ነፃነት ንቅናቄዎችን ለመቋቋም የተሰማራውን ሠራዊት ለረጅም ጊዜ በመምራት አገልግለዋል።
የኢትዮጵያ ሰሜናዊ ጦርነት ለደርግ መንግሥት ከባድ ፈተና ነበር። ግጭቱ ለብዙ ዓመታት የዘለቀ ሲሆን በሠራዊቱ፣ በሲቪል ሕዝቡና በአገሪቱ ኢኮኖሚ ላይ ከባድ ተፅዕኖ አሳድሯል።
ሁሴን አህመድ በዚህ የጦርነት ዘመን በከፍተኛ የአዛዥነት ኃላፊነት ያገለገሉ መኮንን ነበሩ።
6. የሁለተኛው አብዮታዊ ሠራዊት ዋና አዛዥ
በኋላ ሁሴን አህመድ የሁለተኛው አብዮታዊ ሠራዊት ምክትል አዛዥ ሆነው አገልግለዋል።
በ1981 ዓ.ም. የግንቦት 8 የመፈንቅለ መንግሥት ሙከራ ከተካሄደ በኋላ ከምክትል አዛዥነት ወደ ዋና አዛዥነት ከፍ ብለዋል።
ይህ ሹመት በሰሜኑ ጦር ግንባር ያላቸውን ልምድና በሠራዊቱ ውስጥ የነበራቸውን ከፍተኛ ኃላፊነት ያሳያል።
በሠራዊቱ ውስጥ ከፍተኛ አዛዥ መሆን ማለት በጦርነት ወቅት ብቻ ሳይሆን በሠራዊት አደረጃጀት፣ በሰው ኃይል አመራር፣ በሎጂስቲክስና በአስተዳደር ዘርፎችም ከፍተኛ ኃላፊነት መሸከም ማለት ነው።
በሔኖክ ያሬድ የሕይወት ታሪክ ጽሑፍ ውስጥ የሠራዊቱ አባላት ሁሴን አህመድን በቅርበት የሚያስታውሱበት ሁለት መጠሪያዎች እንደነበሩ ተጠቅሷል፤ እነሱም “ፋዘር” እና “ሆቴል” ናቸው።
“ፋዘር” የሚለው መጠሪያ ለበታቾቻቸው እንደ አባት የሚታዩ ተወዳጅ አዛዥ እንደነበሩ ለማመልከት እንደተጠቀሙበት ጽሑፉ ይገልጻል። “ሆቴል” የሚለው ደግሞ በወታደራዊ የሬዲዮ ግንኙነት የፊደል አጠራር ሥርዓት የስማቸው መጀመሪያ ፊደል ከሆነው H ጋር የተያያዘ መጠሪያ እንደነበር ተብራርቷል።
7. የአመራር ዘይቤና ከበታች መኮንኖች ጋር የነበራቸው ግንኙነት
ሁሴን አህመድን በቅርበት ያውቁ የነበሩ የሠራዊቱ አባላት ከሚያስታውሱት ጉዳዮች አንዱ ወጣት መኮንኖችን በመረዳትና በማሳደግ የነበራቸው ችሎታ ነው።
በጋዜጣው ጽሑፍ ውስጥ ሻለቃ ማሞ ለማ እንደገለጹት፣ ጄኔራሉ የወጣት መኮንኖችን ብቃት፣ ችሎታና ዝንባሌ በፍጥነት በመረዳት በሚስማማቸው ቦታ የመመደብና ልምድ እንዲያገኙ የማገዝ ችሎታ ነበራቸው።
ማሞ ለማ ከ1971 ዓ.ም. ጀምሮ በኤርትራ ግንባር ሁሴን አህመድን እንዳወቋቸውና ከ1977 ዓ.ም. ጀምሮም ከእሳቸው ጋር በቅርበት እንደሠሩ ገልጸዋል።
ይህ ምስክርነት በጄኔራሉ የአመራር ዘይቤ ላይ የቀድሞ የሠራዊት አባል የሰጡትን ግላዊ ግምገማ ያሳያል።
8. የደርግ መንግሥት ውድቀትና ከኢትዮጵያ መውጣት
በ1983 ዓ.ም. የደርግ መንግሥት ሥልጣን ሲያጣ፣ የኢትዮጵያ የፖለቲካ ታሪክ አዲስ ምዕራፍ ገባ። የኤርትራ ጉዳይም ወደ አዲስ ምዕራፍ ተሸጋገረ።
በዚህ ወቅት ሁሴን አህመድ ከኤርትራ ወደ የመን ተሻገሩ። በመቀጠልም በሳዑዲ ዓረቢያ ለአራት ዓመታት ከቆዩ በኋላ ወደ አሜሪካ ሄደው ኑሯቸውን በዚያ አደረጉ።
በአሜሪካ የኖሩበት ጊዜ ወደ ሦስት አሠርታት እንደዘለቀ የሕይወት ታሪካቸው ይጠቅሳል።
ይህ የሕይወታቸው ክፍል ከሠራዊት አመራር ሥራ ወደ ከአገር ውጭ ኑሮ የተሸጋገሩበት ወቅት ነበር።
9. የቤተሰብ ሕይወት
ሜጀር ጄኔራል ሁሴን አህመድ የቤተሰብ ሕይወትም ነበራቸው።
የኢትዮጵያዊው ጋዜጣ ጽሑፍ እንደሚገልጸው፣ በ55 ዓመታት የትዳር ሕይወታቸው ሦስት ልጆች ወልደዋል። የልጅ ልጆችንም ለማየት ችለዋል።
ስለ ባለቤታቸውና ልጆቻቸው ሙሉ ስም፣ ስለ ልጆቻቸው የሥራ ዘርፍ ወይም ስለ ቤተሰባቸው ሌሎች ዝርዝሮች ግን በተጠቀሰው ምንጭ ውስጥ በቂ መረጃ አልተሰጠም።
10. የመጻሕፍት ሥራ
ሁሴን አህመድ በወታደራዊ ሥራቸው ብቻ የታወቁ ሳይሆኑ በጽሑፍ ሥራም የተሳተፉ ሰው ነበሩ።
ሁለት መጻሕፍትን እንዳሳተሙ የተመዘገበ ሲሆን፣ ርዕሶቻቸውም፦
📘 «መስዋዕትነት እና ፅናት»
📘 «ማር እና እሬት»
የእነዚህ መጻሕፍት ሙሉ ይዘት፣ የታተሙበት ዓመትና የእያንዳንዱ መጽሐፍ ዝርዝር ሐሳብ በተጠቀሰው ጽሑፍ ውስጥ በቂ ሁኔታ አልተብራራም። ስለዚህ የመጻሕፍቱን ይዘት ሳይረጋገጥ በግምት መግለጽ ተገቢ አይደለም።
11. ሕልፈተ ሕይወታቸው
ሜጀር ጄኔራል ሁሴን አህመድ በአሜሪካ እየኖሩ ሳለ በግንቦት 15 ቀን 2015 ዓ.ም. ከዚህ ዓለም በሞት ተለዩ።
የቀብራቸው ሥነ ሥርዓትም በግንቦት 18 ቀን ተፈጽሟል።
ከ1930 እስከ 2015 ዓ.ም. የዘለቀው የሕይወታቸው ጉዞ በኢትዮጵያ የንጉሣዊው ሥርዓት፣ የደርግ መንግሥትና የሕዝባዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ ዘመናትን ያካተተ ነበር።
የሞታቸው ትክክለኛ መንስኤ በዚህ የሕይወት ታሪክ ምንጭ ውስጥ በግልጽ አልተጠቀሰም።
12. የሕይወታቸው ታሪካዊ ትርጉም
የሜጀር ጄኔራል ሁሴን አህመድ ሕይወት የአንድ ወታደራዊ መኮንን የሥራ ጉዞ ብቻ አይደለም። በኢትዮጵያ ውስጥ በተከታታይ የተካሄዱ የፖለቲካ ለውጦች፣ የሠራዊት አደረጃጀት ለውጦችና ረጅም ጊዜ የዘለቁ ጦርነቶች እንዴት የአንድን ሰው ሕይወት እንደሚቀርጹ የሚያሳይ ምሳሌ ነው።
በንጉሣዊው ሥርዓት ዘመን ተምረውና በወታደራዊ ሙያ ጉዞአቸውን ጀምረው፣ በደርግ ዘመን በከፍተኛ የአዛዥነት ሥልጣን ደርሰው፣ ከዚያም ከመንግሥቱ ውድቀት በኋላ በውጭ አገር ኑሯቸውን ቀጥለዋል።
ታሪካቸውን ሲያጠኑ ግን የአዛዥነት ስኬቶችን ብቻ ሳይሆን በዚያ ዘመን የነበሩትን ጦርነቶች፣ የፖለቲካ ሁኔታዎችና በሕዝቡ ላይ ያሳደሩትን ተፅዕኖ በሰፊው ማየትም ያስፈልጋል።
የታሪክ ጥናት ዋና ዓላማ ሰዎችን ማወደስ ወይም ማውገዝ ብቻ ሳይሆን፣ ያለፉትን ክስተቶች በማስረጃ ላይ ተመስርቶ መረዳትና ከታሪክ ትምህርት መውሰድ ነው።
መደምደሚያ
ሜጀር ጄኔራል ሁሴን አህመድ በኢትዮጵያ የወታደራዊ ታሪክ ውስጥ ለረጅም ጊዜ ያገለገሉና በከፍተኛ የአዛዥነት ሥልጣን የደረሱ መኮንን ነበሩ። የሕይወታቸው ጉዞ ከንጉሣዊው ሥርዓት እስከ ደርግ መንግሥት ውድቀት የዘለቀ ሲሆን፣ ከአገር ውጭ እስከ ሕልፈታቸው ድረስ ቀጥሏል።
ስለ እሳቸው ያለው ታሪካዊ መዝገብ የሚያሳየው በሠራዊቱ ውስጥ በርካታ የአመራር ኃላፊነቶችን እንደተሸከሙና በወታደራዊ ትምህርት፣ በሥልጠናና በሰላም ጠባቂነት ልምድ እንዳገኙ ነው።
የእሳቸው ታሪክ ከኢትዮጵያ የቅርብ ጊዜ ታሪክ ተለይቶ ሊታይ አይችልም። ታሪካቸውን መመርመር ስለ ወታደራዊ አመራር፣ ስለ ፖለቲካዊ ለውጥና ስለ ኢትዮጵያ የታሪክ ጉዞ የበለጠ ለመረዳት ይረዳል።
📌 የመረጃ ምንጭ፦ ሔኖክ ያሬድ፣ የኢትዮጵያ ጋዜጣ፣ ግንቦት 28 ቀን 2023።
በጎ ሀሳብ-begohasab
#ሜጀርጄኔራልሁሴንአህመድ #የኢትዮጵያታሪክ #የደርግዘመን #የወታደራዊታሪክ
