02/05/2026
,,Witaj majowa jutrzenko,
Świeć naszej polskiej krainie,
Uczcimy ciebie piosenką,
Która w całej Polsce słynie..."
Narodowe Święto Konstytucji Trzeciego Maja obchodzimy od 1919 roku w rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja 1791 roku.
3. maja 1791 uchwalono pierwszą konstytucję
w nowożytnej Europie, a drugą na świecie po amerykańskiej. Konstytucję uchwalił Sejm Wielki, który obradował
w Warszawie od października 1788 roku.
Konstytucja 3 Maja miała zlikwidować wady systemu politycznego Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Była to, w zamyśle autorów, próba ratowania państwa polskiego będącego już po pierwszym rozbiorze ziem.
Autorami Ustawy Rządowej byli ludzie oświecenia, wierzący
w racjonalny porządek społeczeństwa i państwa, mający na celu „zabezpieczenie niezależnego bytu Rzeczypospolitej”. Obok króla Stanisława Augusta byli nimi, m.in. Ignacy Potocki, przywódca Stronnictwa Patriotycznego, Hugo Kołłątaj oraz Stanisław Małachowski, marszałek Sejmu Czteroletniego.
Ustawa zasadnicza byłą ogromnym osiągnięciem. Niestety obowiązywała tylko przez 14 miesięcy. 18 maja 1792 r. caryca rosyjska Katarzyna II wypowiedziała Polsce wojnę
i odniosła w niej zwycięstwo, doprowadzając do II rozbioru Rzeczypospolitej.
Konstytucja zniosła zgubne liberum veto, które pozostawiało sejm na łasce każdego posła, który krzycząc nie pozwalam! mógł unieważnić wszystkie podjęte uchwały. Zlikwidowała też wybór króla, czyli wolną elekcję i przywróciła dziedziczność tronu. Ponadto wprowadziła polityczne zrównanie mieszczan i szlachty oraz opiekę państwa nad chłopami. Wprowadziła trójpodział władzy.
Władzę ustawodawczą miał sprawować dwuizbowy parlament
złożony z Sejmu i Senatu; władzę wykonawczą król
i odpowiedzialny przed Sejmem rząd, zaś władzę sądowniczą sądy
i trybunały.
W wielu aspektach konstytucja nie była aż tak postępowa, jak nam się dziś wydaje. Ustawa rządowa zachowała uprzywilejowaną pozycję szlachty oraz podtrzymała poddaństwo chłopów wobec szlachty.
Konstytucja miała wielu przeciwników. Już 27 kwietnia 1792 roku
w Petersburgu magnaci, będący jej największymi oponentami zawiązali konfederację pod hasłem obrony zagrożonych swobód
i wolności. Akt konfederacji został ogłoszony w Targowicy
na wschodnim krańcu Podola ( dziś obwód kirowohradzki ).
https://www.youtube.com/watch?v=QkopQp9Z5Ic
https://www.youtube.com/watch?v=DuOZgKMfM6k
https://szpiedzywiedzy.pl/materialy_dydaktyczne/konstytucja_3_maja