YAYLADERE bölgesinde M.Ö. 2100 yıllarında Komukların, Horrilerin M.Ö. 1360 yıllarında Hititler' in egemenliği görülmektedir. M.Ö. 900 yıllarında ise Urartular M.Ö. 550 yıllarında Perslerin daha sonra İskender İmparatorluğunun himayesine giren ilçe toprakları M.Ö. 75 yıllarında Ermenistan Krallığının M.Ö. 50 yıllarında da Roma İmparatorluğunun himayesine girmiştir. 1073 yılında yapılan Malazgirt s
avaşına kadar Bizans İmparatorluğu hakimiyetinde bulunan bu bölge bu önemli Türk zaferinden sonra Selçuklu devletine dahil olmuştur. 1080-1201 yılları arasında Saltukoğulları'nın,1473 tarihine kadar Uzun Hasan'ın elinde bulunan ilçe toprakları bu tarihte yapılan Otlukbeli savaşından sonra ise tamamen Osmanlı İmparatorluğunun himayesine girmiştir.
1514 yılına kadar İran Safevi devletinin saldırılarına uğrayan bu bölge Çaldıran savaşından sora Yavuz Sultan Selim tarafından tamamen Osmanlı topraklarına katılır. İlçede bu İmparatorluklar kalıntı olarak biraktikları tek şey yüksek bir kayalığın kale olarak kullanılması ve kale üzerindeki yerleşik hayata dair izler görülmektedir. Yalnız anlatılanlara göre “ Yayladere de 3 aile yaşamaktadir. Daha sonra Sade aşiretinin kümsür kolundan bir çok aile gelir ve Yayladere' ye yerleşirler. Böylelikle Yayladere tam bir yerleşim merkezi haline gelir.”
Yayladere ilçesinin ilk adı Holhol' dur. Cumhuriyetin ilk yıllarında Holhol Köyü olarak Sarıtosun bucağına bağlı bir köy olan Yayladere 1936 yılında bucak merkezinin Sarıtosun'dan Holhol'a olan eski adı 1959 yılında Yayladere olarak değiştirilmiştir. 04 Temmuz 1987 tarihinde 3392 sayılı yasasıyla Bingöl iline bağlı bir ilçe haline dönüşmüştür.
*************************************************
SÜLBÜS DAĞI: ( ÇİYA YE SELBUS )
Sülbüs Dağı, bölge halkınca kutsal sayılan ziyarete sahiptir. Bu dağ, Nazimiye ile Bingöl-Yayladere arasında Herdif ve Civarika / Civrak (Sarıyayla) köyleri arasında bir dağdır. Sadece Dersimlilerin değil, çevre iller için de kutsal sayılan bu ziyarette dilek ağaçlarının varlığı, yöre halkının köklerinin ve inançlarının tek tanrılı dinlerin çok öncesinde şekillendiğinin de kanıtıdır. Bir söylenceye göre Sülbüs ile Düzgün Bava müsayiptir. İlk başlarda bu iki ulu pek anlaşamazmış. Düzgün Bava, Sülbüs’e bu yüzden hep taş atarmış. Sülbüs de ona ateşle karşılık verirmiş. Bu söylence, belki de Düzgün Bava nın toprakla, Sülbüs’ün de (olasılıkla burası bir zamanlar yanardağdı) ateşle ilahileştirilmesi anlamına geliyor. Yöre halkı son baharda, kış bastırmadan, iş bitiminde toplu halde en iyi giysilerini giyerler. Sülbüs dağına çıkarar orada kurban keserler. Gece umut uykusuna yatmadan önce, kurban kesilir. Et pişirilir, yenir. Eğlenilir. Sabah uyananlar rüyalarına yüklenirler. Köye dönerler.
*************************************************
Sılbus veya Ermenicesi Surp Luys ( Kutsal ışık ) dağının geçmişte komşularımız Ermeniler için önemini anlatan bir bölümü buraya aktarıyoruz. Vartavat Kigi’da da büyük bir coşkuyla kutlanırdı. Bu kentin batısında , Dersim yakınlarında sivri , çift zirveli Surp Luys (Kutsal Işık) dağı yükselir.Bu yöre halkının dağa saygısı o kadar büyüktür ki en büyük yemini ‘Surp Luys‘ un zirvesi üzerine ederler, bu dağda , adak günlerinde doğanların Tanrı vergisi kabiliyetler taşıdığına inanırlar ve onları Varteres (Gül Yüzlü) adıyla vaftiz ederlerdi. Surp Luys dağı ziyareti ise başlı başına bir törendi. İnsanlar günler öncesinde adak hazırlıklarına baslarlardı. Temizlik yaparlar , bayramlık giysi ve çamaşırları ortaya çıkarır, katı yiyecekler ve lavaş (tandırda pişirilen yufka ekmeği) hazırlar, yoksullara yiyecek ve giyecek armağan ederlerdi. Dargın veya küskünler barışmadıkça adağın kabul edilmeyeceğine inanırlardı. Pazar günü , güneşin doğuşundan çok önce yayan yola çıkılır, kadın ve kızlar çoğu kez yalınayak yürürdü. Tanyeri ağarmadan Soğukpınara (Pagakhpür) varılıp kahvaltı hazırlanırdı. Pınara ilk ulaşanın diğerlerini ıslatma hakkı doğardı. Daha sonra, söğütlerle kaplızirveye bir saate ulaşırlar, agaçların kutsallığına inandıklarindan onların bir tek dalına bile zarar vermekten kaçınırlardı. Zirveye varanlar, din ve dil farkı gözetmeden secde eder , toprağa yüz sürüp taşları öperlerdi. Dağ öylesine yüksek ve çevreye hakimdi ki 360 köyü ile tüm Kiği gözler önüne serilir hatta dürbünle bakıldığında Palu bile görünürdü. Surp Luys dağının yamaçlarındaki kayalıklarda ise bazıları yüzlerce insan barındırabilecek büyüklükte mağaralar vardı. Bu mağaralardan birinde din görevlisinin kutsadığı tuzu adaklık hayvanlara yedirirlerdi. Ancak bu ayinden sonra kurbanlar kesilebilirdi.
