29/04/2026
İmam Ali (a.s) neden halifelik için savaşmadı?
Sıkça sorulan bir soru vardır: "Mademki hilafet İmam Ali’nin (a.s) hakkıydı, sahip olduğu tüm o ilahi kudrete rağmen neden bu hakkı bıraktı? Neden bunun için savaşmadı?"
Aslında bu soru, meseleye tamamen dünyevi ve beşerî bir pencereden bakmanın sonucudur. Çünkü bizlerin alışık olduğu dünya düzeninde insanlar yönetim için savaşır; tarih boyunca taht uğruna evladın babayı, babanın evladı katlettiğine, iktidar hırsıyla kanın gövdeyi götürdüğüne şahit olunmuştur. Fakat Müminlerin Emîri (a.s) için siyasi anlamdaki halifelik ve yönetim asla bir amaç olmamıştır. O'nun (a.s) asıl hedefi başa geçmek değil, ilahi imtihanın tecelli etmesi ve insanların hidayet yoluyla, gönüllü olarak hakka tâbi olmalarıydı.
Mevla (a.s) isteseydi tek bir işaretiyle hakikat perdelerini aralar, mucizevi kudretiyle herkesi boyun eğmek zorunda bırakırdı. Ama o zaman imtihanın ne anlamı kalırdı? O, insanların zorla değil, kendi iradeleriyle doğruyu seçmesini istiyordu. İmam (a.s), o muazzam kudretini perdeledi ki; kalplerdeki samimiyet ile sahtekârlık birbirinden ayrılsın.
Eğer Müminlerin Emîri (a.s) gaybi otoritesini her an zahire yansıtsaydı, insanlar marifetle değil, korkuyla boyun eğerdi. Oysa İslam’ın gayesi, insanların kılıç zoruyla değil, sevgiyle hakka yönelmesidir. O (a.s), yalnız kalarak kalplerdeki sadakati ölçmüştür. Kimin "güce" değil, "hakka" âşık olduğu ancak böyle bir imtihanla ortaya çıkabilirdi. Münafıklık, güç karşısında saklanan bir hastalıktır. İmam (a.s) kudretini perdelediğinde, kalplerinde maraz olanlar kendilerini güvende hissedip asıl niyetlerini; hasetlerini, makam hırslarını ve kinlerini dışa vurdular. Bu sayede saflar netleşti.
İmamet, risaletin bir devamıdır. Onlar nurun birer tecellisidir ve bu hakikati bizzat şöyle buyururlar: “Evvelimiz Muhammed, ortancımız Muhammed, sonuncumuz Muhammed; hepimiz Muhammed’iz.”
İşte kâfir oldukları açığa çıkmasın diye Allah’ın Elçisi’ne (s.a.a) hayattayken açıktan düşmanlık edemeyenler, O'nun vefatının hemen ardından asıl niyetlerini o nurun devamına karşı gösterdiler. O'nun (s.a.a) hazırladığı Kur’an’ı reddettiler, hakkı olan hilafeti teslim etmediler; hatta evine saldırdılar ve evlatlarını katlettiler.
Tüm bu zulümler karşısında İmam (a.s), Zülfikar’ın hışmını ve sahip olduğu kudreti zahir etseydi, hak ile batıl, mümin ile münafık asla birbirinden ayrılmazdı. Öyle bir durumda Muaviye dahi en büyük dalkavuk kesilip bir hak aşığı gibi davranabilirdi. Çünkü mutlak bir güç ve kudret karşısında menfaat devşirmenin tek yolu dalkavukluktur.
Dolayısıyla İmam (a.s), sahip olduğu ilahi kudrete rağmen; temiz cevherlerin pas ve kirden tamamen ayırt edilmesi, kalplerin özündeki hakikatin ortaya çıkması için bu sabır ve imtihan yolunu seçmiştir.
Allah bu hakikati şöyle beyan eder:
"Allah, p*s olanı temizden ayırıncaya kadar müminleri içinde bulunduğunuz şu durumda bırakacak değildir." (Âl-i İmrân 179. ayet)
Osman’ın ölümünden sonra insanlar büyük bir kalabalıkla İmam Ali’nin (a.s) etrafında toplanıp halife olmasını istediklerinde İmam (a.s) bunu kabul etmek istemiyordu.
"Ya İmam! Gadir-i Hum’dan sonra insanlar ilk kez bu kadar büyük bir iştiyakla etrafında birleşti, neden kabul etmiyorsun?" diye sorulabilir. Çünkü o gün gelenlerin çoğu, Gadir-i Hum’daki velayeti idrak ederek veya ilahi hakkın ne olduğunu bilip tövbe ederek gelmemişlerdi; sadece “Ali adaletlidir, bu işi iyi yapar” mantığıyla, dünyevi bir huzur arayışıyla gelmişlerdi. Nitekim çok geçmeden Sıffin’de gösterdikleri itaatsizlik, bu temelsiz bağlılığın kanıtı oldu.
Nehcü’l Belâga’da nakledilen bir hadis bu bakış açısını ne güzel özetler: İmam Ali (a.s) ayakkabısını kendi eliyle yamarken Abdullah b. Abbas’a, "Bu ayakkabının değeri nedir?" diye sorar. Abdullah, "Bir değeri yoktur!" deyince Mevla şöyle buyurur:
"Allah'a andolsun ki, bir hakkı ayakta tutmak veya bir batılı yok etmek dışında, bu liderliğiniz benim için şu ayakkabıdan daha değersizdir."
İmam (a.s), yerinde duran bir Kâbe gibidir. Nitekim Hz. Fatıma (s.a) şöyle buyurmuştur: "İmam, Kâbe gibidir; insanlar ona gider, o insanlara gitmez." Allah’ın hüccetleri kapıları çalar, uyarırlar ama kimseyi zincirle hidayete çekmezler. Zira zorla yapılan itaat, imtihan sırrını bozar. Tıpkı şu ayette buyurulduğu gibi:
"Artık sen öğüt ver! Sen ancak bir öğüt vericisin. Onların üzerinde bir zorlayıcı değilsin." (Ğâşiye 21-22. ayet)
Hak yolu yokuş yukarı çıkmak gibidir; yorar, nefes keser ama seni zirveye, temiz havaya ve geniş bir ufka ulaştırır. Batıl yolu ise yokuş aşağı koşmak gibidir; zahmetsizdir, hızlandırır ama sonunda seni uçuruma sürükler.
Günümüzde de bu imtihan aynı şekilde devam etmektedir. İmam (a.s) zahiren aramızda olmasa da savunduğu değerler ve yolu aynen ayaktadır. Bugün bizim imtihanımızın sonucu; zor da olsa bu ilahi değerlere ve Mevla’nın velayetine tutunmak mı, yoksa batılın kolaylığına kapılıp ebedi hayatımızı heba etmek mi olacaktır? Ne dersiniz?
