07/03/2026
FİZME VE GÜREŞLERİNİN GEÇMİŞİ
Değerli takipçilerimiz,
Değerli Fizmeliler😍
Ramazan bitti bitecek, bayram hayalleri daha şimdiden içimizi ısıtmaya başladı.
Yaklaşık bir aydır Fizmenin ve Fizmede yapılan Bayram Güreşlerinin çeşitli kaynaklardan araştırmasını yaptım.
Sonuçları özet halinde sizlerle paylaşıyorum.
Üzülerek belirteyim, benim ciddi şekilde sizlerle paylaştığım yazılar maalesef bir kaç fotoğraf kadar rağbet görmüyor.
Halbuki ben bütün paylaşımlarıma büyük bir emek ve zaman harcıyorum.
Ne için:
Biri okur bilgilenir, biri okur güler, biri okur duygulanır, biri okur dua eder,… diye.
Takdir ve yorumlar size kalmış.
Selam, sevgi ve saygılar.
Fizme (Fizme-i Süfla Fizme-i Ulya ) ne kadar eski?
Bugünkü Fizme Osmanlı kayıtlarında “Fizme-i Süfla ve Fizme-i Ulya”adıyla geçer ve Serkeş kazasına bağlı iki ayrı köy olarak kaydedilmiştir.
Bölgenin idari tarihi kısaca:
17. yüzyılda Serkeş Kazası içinde köy olarak kayıtlı.
Daha sonra Fatsa kazasına bağlı nahiye köyü.
Cumhuriyet döneminde Kumru’ya bağlı köy. 2014’ten sonra mahalle statüsü.
Bu da köyün en az 1600’lü yıllardan beri yerleşim olduğunu gösterir.
Bayram güreşleri tahminen ne zaman başladı?
Fizme’de yapılan güreşlerin günümüzdeki adı “Tarihi Fizme Dereköy Bayram Şenlikleri Yağlı Güreşleri” olarak geçer ve hâlâ düzenlenmektedir.
Bugün yapılan organizasyonların sayısı yaklaşık 25-30 yıl civarında resmi kayıtlıdır. Fakat Karadeniz köylerinde güreşler genellikle:
Bayram
Hıdırellez
Yayla şenliği
Panayır
Düğün
gibi günlerde yüzyıllardır yapılır.
Karadeniz’de köy güreşleri özellikle:
1700–1800 yıllarında yaygınlaşmıştır.
Osmanlı döneminde köy bayramlarında güreş yapılması çok yaygın bir gelenektir.
Bu nedenle Fizme’deki güreşlerin:
büyük ihtimalle 18. yüzyıl sonu 19. yüzyıl başı yani yaklaşık 1800’lere yakın başlamış olması kuvvetli ihtimal.
Fizme’de Rum veya Ermeni var mıydı?
Bu sorunun cevabı biraz daha net.
Ordu iç kesimlerinde yapılan araştırmalara göre:
Hristiyan nüfus oranı çok düşüktü
15-17. yüzyıllarda bölgede %2-8 civarında idi. Ama önemli bir ayrıntı var:
Rum ve Ermeni nüfus genellikle sahil şehirlerinde yaşardı.
Örneğin:
Fatsa, Ünye, Ordu merkezi.
İç kesim köylerinde ise çoğunlukla Türk ve Müslüman nüfus vardı.
Serkeş ve Kumru çevresindeki köylerde Rum veya Ermeni nüfus
çok az, bazen hiç yok olabiliyordu.
Güreşlerin ortaya çıkmasının muhtemel nedeni
Karadeniz’de köy güreşleri genellikle şu sebeplerle ortaya çıkmıştır:
Bayram şenliği
Pehlivan yetiştirme geleneği
Gençlerin güç gösterisi
Köy panayırı
Düğünler
Çoğu köyde şöyle olurdu:
Bayram namazından sonra meydanda güreş yapılır, kazanana koç, kumaş veya para ödülü verilirdi.
Bu gelenek nesilden nesile devam eder.
En ilginç ihtimal
Karadeniz’de birçok köyde güreşler, asker dönüşü, yayla dönüşü, bayram, düğün
kutlamalarının parçasıdır.
Fizme’de de büyük ihtimalle:
Ramazan veya Kurban Bayramı güreşi olarak başlamış olabilir.
Kısacası
Fizmede bayram güreşleri büyük ihtimalle 1800 civarında başladı.
“Şüküroğulları” adlı eski bir sülalenin ilk güreşleri başlattıkları çeşitli kaynaklarda not olarak belirtilmiştir.
Osmanlı döneminde insanlar bugünkü soyadlarını kullanmazdı. Aileler genellikle:
Ordu’nun iç kesimlerine yerleşen insanların büyük kısmı Doğu Karadeniz’den göç etmiştir.
En çok gelen yerler:
Trabzon, Giresun, Gümüşhane, Canik (Samsun çevresi)
1600–1800 yıllarında nüfus artışı
Doğu Karadeniz dağlık olduğu için toprak azdı.
Bu yüzden insanlar:
Yeni tarım alanı bulmak ve hayvancılık için
batıya göç etti.
Osmanlı devleti boş kalan yerlere yerleşimi teşvik ediyordu.
Özellikle: Kumru, Korgan, Aybastı, Akkuş
gibi iç bölgeler bu dönemde hızla doldu.
Dere ve vadiler boyunca yerleşim
Karadeniz’de köyler genelde:
Dere kenarlarına
Tarıma uygun yamaçlara kurulurdu.
Fizme de tam bu tip yerleşimlerden biridir.
Bölgedeki köylerin çoğunda yapılan araştırmalar gösteriyor ki ilk yerleşimciler genelde şu bölgelerden gelmiştir:
En güçlü ihtimaller:
Trabzon Şalpazarı
Giresun Tirebolu
Giresun Görele
Gümüşhane Kürtün
Ayrıca yaklaşık 150-200 sene önce Ağrı ve Doğubeyazıt’tan bazı ailelerin de Kumru ve Fizmeye göçtüğü bir gerçektir.
Fizmedeki Mırızoğulları sülalesi gibi Giresun-Görelede de aynı sülalenin olduğunu biliyoruz.
Çok kuvvetli ihtimalle akraba olabilirler.
Ayrıca Şalpazarında konuşulan Türkçe ve lehçe yüzde yüze yakın Fizmede konuşulan dilin aynısıdır.
Karadeniz köyleri genelde şöyle oluşur:
Bir aile gelir arazi açar, çocukları çoğalır, aile büyür, yeni mahalle oluşur.
Sonra:
Yukarı köy
Aşağı köy gibi ayrılır.
Fizme’nin Fizme-i Ulya ve Fizme-i Süfla olarak ikiye ayrılması da bunu gösterir.
Çok ilginç bir ihtimal
Karadeniz’de bazı köylerin kuruluşu eşkıya baskınlarından kaçan aileler veya yer değiştiren aşiretler ile de bağlantılıdır.
1700’lerde özellikle:
Canik Dağları
Trabzon çevresi eşkıyalık olaylarıyla ünlüydü.
Bu yüzden bazı aileler iç bölgelere göç etti.
Kısaca
Şüküroğulları büyük ihtimalle eski bir sülale adı.
Bugün farklı soyadlarıyla devam ediyor olabilir
Fizme’ye ilk yerleşenler büyük ihtimalle
Trabzon – Giresun – Gümüşhane taraflarından göç eden Türk ailelerdir.
“Fizme” adı Türkçe olmayabilir
Karadeniz’de birçok yer adı:
Türklerden önce yaşayan halklardan
Rumca (Pontus Yunancası)
Ermenice
Ve eski Anadolu dillerinden kalmıştır.
Örneğin Ordu çevresinde: Perşembe, Bolaman, Melet, Vona, gibi isimlerin çoğu Türkçe değildir.
Bu yüzden bazı araştırmacılar Fizme adının da eski bir yer adı olabileceğini düşünür.
Pontus Rumcası ihtimali
Karadeniz’de özellikle Pontus Rumcası etkisi çok güçlüdür.
Pontus Yunancasında bazı yer adları:
-ma
-me ile biter.
Maçka
Zigana
Sumela gibi
Bu nedenle bazı dil araştırmacıları Fizme adının eski bir Rumca yer adı olabileceğini söyler. Ancak bu kesin değildir.
Daha eski bir ihtimal: yer adı çok eski olabilir
Karadeniz’de birçok köyün adı:
Roma döneminden, hatta bazen Bizans öncesi dönemlerden kalmıştır.
Bu yüzden şu ihtimal de vardır:
Fizme adı 1000 yıldan eski bir yer adı olabilir.
Yani köyün yerleşimi Osmanlı döneminde oluşmuş olsa bile yer adı çok daha eski olabilir.
Fizme çevresinde eski yerleşim izleri
Bölge halkının anlattığı bazı şeyler bu ihtimali güçlendirir:
Eski mezar taşları
Yıkık yapı kalıntıları
Taş temel izleri
Bunlar genellikle eski yayla yerleşimleri veya Bizans dönemi küçük köyler olabilir.
Karadeniz’de bunun çok örneği vardır.
Osmanlı kayıtlarında köy adı değişmemiş
Fizme-i Ulya (Yukarı Fizme)
Fizme-i Süfla (Aşağı Fizme) olarak geçer.
Bu çok önemli bir ipucu.
Çünkü Osmanlılar genellikle köyün eski adını korur, sadece başına:
Ulya (yukarı)
Süfla (aşağı) eklerdi.
Bu da şu anlama gelebilir,
Fizme adı Osmanlı’dan da önce vardı.
En mantıklı tarih tahmini
dönem durum
1000 yıl önce bölgede eski yer adı olabilir
1400-1500 Türk yerleşimleri artmaya başlar
1600 köy Osmanlı kayıtlarına girer
1700-1800 köy büyür
1800 sonrası bayram güreşleri başlar
Yani çok güçlü ihtimalle:
Fizme köyü en az 300-400 yıllık
Ama yer adı 700-1000 yıl eski olabilir.
Mehmet Arşın