Engelli Hakları İzleme Platformu

13/04/2026

📢 Engelli Hakları İçin Yeni Nesil Savunuculuk Projemiz Kapsamında İlk Adım!

Sabancı Vakfı desteğiyle, Uluslararası Genç Arayış Derneği (UGARD) yürütücülüğünde; Türkiye Gençlik Birliği Derneği (TGBDER) ve Eğitimde Görme Engelliler Derneği (EGED) ortaklığında yürüttüğümüz projemizin geçici yürütme kurulu toplantısını gerçekleştirdik. ✨

Toplantımızda; proje sürecine dair yol haritamızı belirledik, önceliklerimizi netleştirdik ve Engelli Hakları İzleme Platformu’nun (EHİP) kurumsal kapasitesini güçlendirmeye yönelik ilk adımları attık.

Gençlerin engelli hakları savunuculuğuna aktif katılımını artıracak, yerelden ulusala uzanan sürdürülebilir ve hak temelli mekanizmaları birlikte inşa etmek için çalışmalarımıza kararlılıkla devam ediyoruz.

Daha kapsayıcı ve erişilebilir bir gelecek için birlikteyiz! 💪🌍

13/04/2026

Engelli Hakları İçin Yeni Nesil Savunuculuk Projesi Başladı!

Sabancı Vakfı desteğiyle yürüteceğimiz 2026-2027 dönemi çalışmalarımızda odağımızı genişletiyoruz. Projemiz kapsamında, Engelli Hakları İzleme Platformu’nun (EHİP) kurumsal kapasitesini artırmayı ve gençlerin engelli hakları savunuculuğuna etkin katılımını sağlamayı amaçlıyoruz. Bu bir yıllık süreçte, ulusal ve yerel düzeyde kalıcı ve hak temelli savunuculuk mekanizmaları geliştirerek daha kapsayıcı bir gelecek için çalışacağız.

Projemizi Uluslararası Genç Arayış Derneği (UGARD) yürütücülüğünde Türkiye Gençlik Birliği Derneği (TGBDER) ve Eğitimde Görme Engelliler Derneği (EGED) ortaklığı ve iş birlikleriyle gerçekleştireceğiz.

Temel hedefimiz, EHİP’in kurumsal yapısını güçlendirerek platformu çok daha etkin bir konuma taşımak.

EHİP’in kurumsal yapısını güçlendirirken gençlerin engelli hakları alanına aktif katılımını artıracak, yerel ve ulusal düzeyde sürdürülebilir, hak temelli savunuculuk mekanizmalarını hep birlikte inşa edeceğiz.

Birlikte daha kapsayıcı ve erişilebilir bir gelecek için çalışıyoruz!

12/01/2024

Bağımsız Yaşam ve Topluma Dahil Olma hak alanının sahadaki kullanımının temelinde engelli bireyin bağımsızlığını destekleyici uygulamaların yapısı ve ikamet edilecek yerin seçimi ekseninde bakmak doğru bir yaklaşım olacaktır. Bu bağlamda en stratejik ve kapsamlı uygulama, engelli bireylerin bakım (asistanlık hizmetlerini) yürüten kişilere verilen evde bakım parası ödemeleridir.

Daha önce de bahsedildiği üzere Sözleşme, Bağımsız Yaşamı engellinin seçtiği ikamette yaşama hakkı olarak tanımlasa da bu tanım, engelli bireyin ailesi dışındaki yerlerde ister tek başına ister seçeceği başka biriyle bir evde ya da kurumda ikamet hakkına vurgu yapmıştır. Ancak Türkiye’nin sosyal yapısının bir sonucu olarak engelli bireylerin ebeveyn / eş / çocuklarla yaşama oranı, diğer seçeneklerin önüne geçmekte ve ağırlıklı yer tutmaktadır. Bu sebeple, bakım aylıkları gerek engelli bireyler açısından
ve gerekse de yasa uygulayıcıları tarafından, engelli bireyin evde bakımını üstlenen aile fertlerinden birine yapılan ödemeler olarak algılanması sonucunu doğurmuştur.

Bu yorum, aile içi bireyleri içermekle birlikte kimi hallerde engellinin 3. derece yakınına kadar genişleyebilmiş, engelli bireyin herhangi bir 3. şahıstan personel-asistan olarak hizmet alımı şeklindeki uygulama çok fazla yaygınlaşmamıştır. Zaten söz konusu ödemelerin bir asistanlık ödemesi olarak değil de, “bakım” kavramıyla tanımlanması da mevzuatın bu
uygulamayı bağımsızlaştırıcı bir uygulamadan ziyade, engellinin özbakım başta gelmek üzere bedensel ihtiyaçlarını karşılamasının bir yolu olarak görüldüğünün göstergesidir.

Halihazırdaki mevzuata göre bir engellinin bakım aylıklarından yararlanması için;
- Hane halkının toplam gelirlerinden kişi başına düşen gelir miktarının aylık net asgari ücretin 2/3’ünden az olması,
- Engellinin sağlık kurulu incelemesi sonucunda ağır engelli olduğu ibaresinin belirtilmiş olması şartı aranmaktadır,
- Şayet hane içerisinde yaşayan engelli sayısı birden fazla ise gelir hesaplamasında her bir kişi, iki kişi sayılarak hesaplanacaktır.

12/01/2024

Türkiye’de yaşayan engellilerin rehabilitasyon hizmetlerine erişim durumlarını sorgulamak için öncelikle açık kaynaklara yönelindi. Bu
bağlamda, yapılan literatür taramasında, engelli bireylerin habilitasyon ve rehabilitasyon hizmetlerinden yararlanma ve memnuniyet durumlarının ölçüldüğü araştırma verilerine ulaşıldı.

ASPB Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından yapılan
“Özürlülerin Sorun ve Beklenti
Araştırması” sonuçlarına göre sağlık ve rehabilitasyon içerik eğitim
hizmetlerinden yararlananlar toplamda
% 14’tür ve konuyla ilgili elde edilen verilerin detayı Tablo 1-2’de
paylaşılmıştır.

Bu bağlamda, yapılan detaylı incelemeye göre, kayıtlı engellilerin sadece % 6,8’inin fizik tedavi ve rehabilitasyon, % 3,2’si kendi kendine bakım ve bağımsız yaşam becerileri eğitimi ve % 2,4’ü ise iş ve uğraşı terapisinden yararlandığını belirtmekte.
Hizmetlerden % 3,2 ile görme engelliler en az faydalanırken, en çok % 32,2 oranı ile psiko-sosyal engellilerin faydalandığı görülmekte. Şüphesiz ki araştırma sonucunun sahadaki durumu birebir yansıttığını söylemek doğru olmayacaktır. Araştırmanın
üzerinden geçen yıllardaki değişimler henüz bilinmemekte. Zira bu araştırma, belirli bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir. Ancak sonuç birebir doğruyu göstermiyor olsa bile araştırmanın sonuçlarının önemli oranda sahadaki durumu yansıttığını kabul edilmek durumundayız.

Araştırmadan elde edilen diğer bir bulguya göre; bakım hizmetlerinden yararlanma durumundaki körlerin ve süreğen hastalığı olanların durumu özel olarak irdelenmelidir. Zira körlerin özbakım becerileri konulu
rehabilitasyon hizmetlerinden yararlanma oranının % 0, süreğen hastalığı olanların ise % 0,8 oranında olması son derece düşündürücüdür. Araştırmada göze çarpan bir diğer önemli sonuç da; psikoterapi, psikolojik
destek ve danışmanlık hizmetlerinin bütün engel grupları bakımından faydalanılan en yüksek hizmet türü oluşudur.

Şüphesiz ki araştırma sonuçları önemli olmakla birlikte, gerek araştırmanın yapılışından yayının hazırlandığı bugüne dek 12 yıl geçmiş olması ve gerekse de daha kesin ve anlamlı sayısal bilgiye ulaşmanın önemi sebebiyle, daha başka araştırma yöntemlerine başvurulmuştur.

29/12/2023

Şekil 1-1’de görüleceği üzere, engellilerin sağlık hakkının kullanımında farklı faktörler
etki gösteriyor.

Bunlar, üç farklı sektör tarafından desteklenen dört boyuttan oluşuyor. Bunlardan tedavi ya da sağlık kurumlarında tıbbi bakım hizmetleri engelli bireyin yaşamını sağlıklı bir şekilde sürdürmesini ve sağlık sorunları yaşadığı sırada sağlanacak bakım hizmetlerini içeriyor. Bu hizmetler, çeşitli derecelerde hastaneler ve sağlık merkezlerinde sağlanıyor. Bu noktada Şekil 1-1’de ifade edilen bakım destek hizmetleri kavramının, ülkemizde sosyal hizmet uygulamaları kapsamında değerlendirilen, evde ve
kurumda bakım aylığı ile karıştırılmaması gerektiğinin altını özellikle çizmek gerekir.

Sağlık hizmetlerinin ikinci boyutu olan sağlık yardımları ise ilaç, yardımcı cihaz, tıbbi sarf malzemeleri temin hizmetleri, sağlık merkezlerinden alınan raporlar doğrultusunda sağlık merkezlerinin dışında yararlanılan hizmet türlerini kapsıyor.

Üçüncü boyutunu habilitasyon ve rehabilitasyon hizmetleri oluşturuyor. Bu boyutta engelli bireyler,
beceri ve potansiyellerini en üst seviyeye çıkaracak hizmetlerden yararlanmaktalar.

Son ve dördüncü boyut ise raporlama-belgeleme hizmetlerini oluşturuyor. Bu hizmetler kapsamında alınan raporlarla engelli bireyler, engelli aylığı, bakım maaşı, vergi muafiyeti vb. haklarından yararlanabiliyorlar.

Ana hatlarıyla ifade edilen tüm bu hizmetlerin sağlanmasında Sağlık Bakanlığına bağlı sağlık tesisleri, hizmet sağlayıcı rolünü üstleniyor ve SGK da hizmetlerin finansmanını sağlıyor. Ancak hizmetlerin finansmanında SGK tek aktör değil. Zira özel eğitim
kurumları üzerinden engellilere sağlanan rehabilitasyon hizmetlerini Milli Eğitim Bakanlığı finanse ediyor.
Bu genel ilkeler çerçevesinde şekillenen sağlık ve sosyal güvenlik sistemi kapsamındaki hakların çerçevesi ve kapsamı, bir yandan ulusal hukuk, bir yandan da Türkiye’nin taraf olduğu BM EHS kapsamında şekilleniyor.

23/12/2023

📌 Şanlıurfa’da gerçekleştirilen Engelli Hakları İzleme Platformu toplantılarından bir kare 😍

23/12/2023

Medya haberlerinin konularına göre tasnifleri sırasında anlam kaymalarının önlenmesi amacıyla, haberin ilgili olduğu başlıklar, EHS’de ilişkili madde koduyla kategorilendirildi.

Ayrıca her maddeye konu altbaşlıkları da açıldı. Bu kapsamda mükerrerden arındırılmış haber sayısı 2.638 olarak şekillendi. Bu haberlerin temalara göre dağılımı Tablo 1-3’te paylaşılmıştır.

23/12/2023

Çerçevesi yukarıda kısaca özetlenen medya tarama çalışmaları aşağıdaki ilke ve kısıtlar çerçevesinde yürütüldü:

• Araştırma konuları olan alanlarda yer alan haberlerde hak ihlali-hak kazanımı perspektifinde taramalar yapıldı. Hak ihlali kavramı, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, ilgili kanunlar ve Türkiye’nin taraf olarak iç hukukunun bir parçası haline getirdiği BM EHS’nin tanım ve sınırları çerçevesinde haklardan yaranılmasının önlenmesi, engellenebilmesi, haklardan mahrum bırakılması hali olarak ele alındı.

• Medya tarama çalışması 1 Ocak 2021-31 Aralık 2021 tarihleri arasındaki dönemi kapsamakta. Taramada belirlenen anahtar kelimeleri içeren, yazılı ve görsel medyada yer alan haberler, medya takip firması tarafından günlük olarak ayıklandı. ve araştırma ekibine iletildi. Tarama işleminde “sakat, topal, özürlü, engelli,
yitimi, çürük, kör, âmâ, sağır, dilsiz, otizm, felç, zihinsel, ortopedik, kas hastalığı, multiple skleroz (MS), amyotrofik lateral skleroz (ALS), ruhsal, psiko-sosyal” kelimeleri anahtar kelimeler olarak seçildi.

Çalışmanın özgün kurgusunda, elektronik mecralardan haber takibi öngörülmemekle birlikte, kimi dönem yazılı ve görsel medyada ekonomik kriz, siyasal gerilim vb. sebeplerle engellilik konulu haberlerin gündeme gelmemesi sebebiyle, güvenirliliği olan haber portallarında yer alan haberler de takibe alınmış, bu mecralarda
yer alan haberler kayda alınmış olmakla birlikte çalışmanın veri tabanına dahil
edilmemişlerdir.

• Tarama sırasında tespit edilen yazılı ve görsel haberlerin (bir haber konusunu ya da bir ihlalin birden fazla mecrada yayınlanmasına göre) mükerrer tasnif edilmemesine özen gösterildi. Haber sayısı, toplam yayınlanan haber sayısı üzerinden oluşturularak tablolaştırıldı. Ancak haberlerin mükerrerlikten arındırılmış tablolaması da yapılmış, bireysel bazda vaka sayısı tespit edilmesi hedeflenmiştir.

23/12/2023

Bilgi edinme başvuruları,7 bakanlıklar, bakanlıklara bağlı kuruluşlar, büyükşehir ve il belediyelerine yani yerel yönetimlere ve 81 ildeki İl Erişilebilirlik İzleme Kurullarına yapılmıştır. Bu mecralardan cevap formları doldurularak verilen ve yerele ait cevapların doğruluğu ayrıca sorgulanmamış, belirli bir örneklem üzerinden test yapılmamış, kurumların beyanları esas alınmıştır. Bilgi edinme başvurularına verilen cevaplardan, kendi içerisinde tutarsızlık, muğlaklık ya da çelişme bulunan cevaplar, değerlendirme dışı bırakılmıştır.

Yapılan bilgi edinme başvurularına 81 adet cevap verilmiş, böylece % 44’lük bir oranda cevap alınabilmiştir. Bilgi edinme başvurularında cevap oranları yüksek görülebilecek bir oranda gerçekleşmiştir. Ancak çok stratejik bazı alanlardaki bilgi edinme başvurularına net, kapsamlı ve doyurucu cevaplar alınamamıştır. Özellikle bakanlıklara bağlı kuruluşlar için bu geçerliyken, araştırmada en kapsamlı ve yüksek oranda cevap alınan kurumlar, yerel yönetimler olmuştur.

Bilgi edinme başvurularının cevap durumları ve içerikleri değerlendirildiğinde; özellikle
merkezi kamu idarelerinin engellilik konusunda veri ayrıştırma sistemi kurmadıkları ya da kimi hallerde veri paylaşmaktan –çeşitli sebeplerle– kaçındıkları görülüyor. Ancak
tüm bu güçlüklere rağmen, bilgi edinme başvuruları sonucunda önemli ve anlamlı miktarda bilgi, belge ve veri derlenmiş ve bu raporda yararlanılmıştır.

23/12/2023

Engelliler, toplumun diğer kesimleriyle karşılaştırıldığında, haklara erişim konusunda “eşit olamama” sorunu sebebiyle yaşamın ekonomik, sosyal, kültürel alanlarında dezavantajlı durumlar yaşamaktalar. Bu sorunlar, onların yaşamına bağımsız yaşayamama, kamusal hizmetlere erişememe ve “ekonomik bağımsızlığını sağlayamayan” büyük bir çoğunluğu bakımından insan onuruna yakışır koşullarda yeterli yaşam standartları içerisinde yaşayamama sorunu olarak yansımaktadır.

Bu durum, engellilik sorununun bedene indirgenecek bir “fonksiyon kaybı” (sakatlık) sorunu olmadığını; tam aksine onun dışındaki dünya tarafından yaratılan koşulların yansımasının bir sonucu olduğunu ortaya koymuştur. İfade edilen bu yönleriyle engellilik hali, aynı zamanda sosyo-politik, sosyo-ekonomik ve sosyo-kültürel bir durumun bir yansımasıdır. Böylece genel anlamda, engelli bireyin içinde bulunduğu dünyadaki konumlanış koşulları onun engellilik içeriğini de belirlemektedir.

Ülke geneline yayılmış bir yoksulluğun olduğu ortamda, yasalar bir hak olarak tanımlamış olsa bile engelli bireylerin istedikleri kişisel hareketlilik cihazlarına erişememesi, rehabilitasyon hizmetlerini alamaması, istediği konutta istediği koşullarda yaşayamaması, asistanlık destekleri alamaması, kaliteli içme suyuna, gıda ve giyim malzemelerine ulaşamaması sonucunu doğuracaktır.

Dolayısıyla, engelli bireylerin sorunlarının neredeyse tamamının –tıpkı erişilebilirlik teknoloji ve uygulamaları gibi– yatayda kesen bir unsurdur. İşte bu sebeple, 2021 verilerini kapsayan “Engelli Hakları İzleme Araştırması-2021” çalışmaları kapsamında incelenen temalar, son iki yıldır Türkiye’yi ciddi anlamda etkileyen pandemi ve ekonomik krizin yarattığı “Yoksulluk” ekseninde ele alınarak incelenmiştir.

10/06/2023

10/06/2023

Turizm tesislerinde engelli bireyler için hangi düzenlemeler yapılmalıdır? Engelli bireylerle iletişim kurarken nelere dikkat edilmelidir? Engellilik, sakatlık ve erişilebilirlik perspektifinden erişilebilir turizmi tartıştığımız tüm bu soruların cevabı için Turizmde Erişilebilirlik Kılavuzu'nu inceleyebilirsimiz

⚠️Link bio’da