Türkçe Tarih, Edirne (2026)

08/06/2026

Unutulan Bir Soykırım: AŞARŞILIK

1930’ların başında, Sovyet rejiminin lideri Stalin ve Kazakistan Bölge Komitesi Birinci Sekreteri Filip Goloşekin eliyle radikal bir dönüşüm başlatıldı: Zorunlu kolektifleştirme ve yerleşik hayata geçiş politikası.

Yüzyıllardır göçebe hayvancılıkla geçinen Kazak Türkü halkının elindeki milyonlarca büyükbaş ve küçükbaş hayvan, merkezi yönetim tarafından zorla müsadere edildi. Sadece Şubat 1932'ye gelindiğinde, kolektif çiftliklerin %87'si tüm canlı hayvan varlığını kaybetmişti.

Nüfusun Yarıya Yakını Yok Oldu

Geleneksel beslenme ve ekonomik sistemleri tamamen çökertilen bozkırın çocukları, amansız bir açlığın kucağına itildi.

Akademik demografik araştırmalara ve tarihsel verilere göre, bu yapay kıtlıkta 5 milyondan fazla Kazak Türkü hayatını kaybetti.

Bu sayı, o dönemki toplam Kazak Türk nüfusunun yaklaşık %70'ine denk geliyordu.

Açlıktan ve hastalıktan kaçmaya çalışan yüz binlerce insan Çin (Doğu Türkistan), Afganistan ve İran sınırlarına doğru göç etmek zorunda kaldı. Sınırı geçmeye çalışan binlerce çaresiz insan ise Sovyet sınır muhafızlarınca vuruldu.

Bugün uluslararası tarih yazımında ve soykırım araştırmalarında bu trajedinin niteliği yoğun şekilde tartışılmaktadır. Birçok Kazak tarihçi ve araştırmacı, etnik nüfusu hedef alan bu planlı yıkımı "Goloşekin Soykırımı", "Etnosid" veya "Kazakhcide (Kazak Kırımı)" olarak tanımlamaktadır.

Acılarını unutmadığımız Kazakistan Türkü kardeşlerimizi, saygı ve rahmetle anıyoruz.

Görsel: Büyük Açlık Anıtı, Almatı - Kazakistan

Kaynaklar:

1- Dukeyev, B. (2025). "Genocide or Not? The 1931–1933 Famine in the Collective Memories of Kazakhstan's Post-Independence Generations", Journal of Genocide Research, Taylor & Francis.

2- Nurtazina, N. (2012). "Great Famine of 1931–1933 in Kazakhstan: A Contemporary's Reminiscences", Acta Slavica Iaponica, Tomus 32, Hokkaido University.

3- Sharipova, D. S., Kenjakulova, A. B., vd. (2020). "Revisiting the Kazakh Famine at the Beginning of the 1930s in Fine Art Forms from the Perspective of Cultural Memory"

06/06/2026

Türkiye’nin İlk Uçak Mühendisi: Prof. Dr. Necdet Eraslan

1926 yılında, Cumhuriyet’in ilk yıllarında Yüksek Mühendis Mektebi’nden (günümüz İTÜ) mezun olan Necdet Eraslan, devlet tarafından ilk uçak mühendisi adayı olarak Fransa’ya gönderildi. 1930’da Paris’teki Ecole Nationale Supérieure de l’Aéronautique’ten Makina-Uçak Yüksek Mühendisliği diplomasını alarak yurda döndü.

1930-1937 yılları arasında Türk Hava Kuvvetleri’nin Eskişehir ve Kayseri uçak fabrikalarında uzman havacılık mühendisi olarak görev yaptı; Kayseri Uçak Fabrikası Motor Atölyesi Şefi oldu. ABD’den alınan ilk savaş uçaklarının test ve alım süreçlerinde kritik roller üstlendi, Caltech’te dersler verdi ancak Türkiye’ye dönmeyi tercih etti.

Akademik kariyerinde İTÜ, Yıldız Teknik, İstanbul Üniversitesi ve Robert Kolej’de (Boğaziçi) öğretim üyesi ve profesör olarak görev aldı. Motorlar, termodinamik ve türbinler üzerine önemli çalışmalar yaptı, 24 kitap yazdı ve Türkiye’de ilk dizel motor üretimine öncülük etti.

Kaynakça:

TMMOB Makina Mühendisleri Odası İstanbul Şubesi, Necdet Eraslan Proje Yarışması 2013 Broşürü (Özgeçmiş bölümü)

Termodinamik Dergisi, “Kimler Geldi, Kimler Geçti: Prof. Dr. Necdet Eraslan”, Sayı: Aralık 2022

28/05/2026

Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün sanata ve resme olan derin tutkusunu yansıtan, Dolmabahçe Sarayı’nda başucundan ayırmadığı o özel tablonun hikayesini biliyor musunuz?

Rus ressam Richard Alexandrovich Bergholz’a ai t olan "Dört Mevsim" tablosu, alelade bir peyzajın çok ötesindedir. Sanat tarihçileri ve araştırmacılar, bu eserin Atatürk için adeta bir "yaşam döngüsü" sembolü olduğunu belirtir.

Tablonun Eşsiz Kompozisyonu

Tek bir tuval üzerinde doğanın en uç iki anı bir araya gelir:

Ön Planda İlkbahar: Coşkulu, uyanan, çiçek açmış beyaz bir ağaç ve taze yeşillikler.

Arka Planda Sonbahar: Sararmış, kızıl tonlara bürünmüş yapraklar ve hüzünlü selviler.

Akademik incelemelere göre bu tezatlık, hayatın kaçınılmaz döngüsünü, doğumu ve ölümü aynı anda kusursuz bir estetikle sunmaktadır. Atatürk'ün bu esere saatlerce bakarak derin düşüncelere daldığı bilinir.

Dolmabahçe'deki Son Günler ve Duygusal Anı

Atatürk’ün ömrünün son döneminde, hastalığının ağırlaştığı günlerde bu tablo çok daha anlamlı ve hüzünlü bir hatıraya ev sahipliği yapar.

Saraydaki yatağında halsiz düştüğü o günlerde, gözlerini bu tabloya çevirir. Yanındakilere dönerek, tablodaki mevsim geçişlerini ve özellikle sonbahar renklerini işaret eder. Hayatının son demlerini yaşadığının bilincinde olarak, tablonun hissettirdiği o derin huzuru ve hüznü şu kelimelerle ifade eder:

"Bakın, ne güzel bir tablo... İlkbahar ve sonbahar yan yana. Hayat da tıpkı bu tablo gibi; her mevsimi ayrı bir güzel, ama her güzel şeyin de bir sonbaharı var..."

Bugün hala Dolmabahçe Sarayı'nda, Atatürk'ün hatırasını yaşatan en nadide parçalardan biri olan bu eser, bir liderin sadece askeri ve siyasi dehasını değil, ruhundaki ince ve felsefi sanat sevgisini de gözler önüne seriyor.

Kaynaklar

Sönmez, M. Milli Saraylar Resim Koleksiyonu ve Atatürk’ün Tercihleri. Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Dergisi,

Yılmaz, H. & Demir, A. Dolmabahçe Sarayı’ndaki Gizli Sanat: Atatürk’ün Başucu Tablosu ve Richard Alexandrovich Bergholz. Sanat Tarihi Araştırmaları Dergisi

21/05/2026

Çanakkale Savaşları’nın en kritik günlerinde, Morto Koyu’na sığınarak Mehmetçiğin siperlerini acımasızca döven 13.000 tonluk bir İngiliz devi vardı: HMS Goliath. Ordumuzu ağır kayıplarla sarsan bu zırhlıyı durdurmak, sadece 620 tonluk küçücük bir Osmanlı muhribine, Muavenet-i Milliye’ye düşecekti.

Adındaki Ruh: "Millî Yardımlaşma"

Peki, bu kahraman geminin isminin anlamını biliyor musunuz?

Muavenet-i Milliye, Osmanlı Türkçesinde "Millî Yardımlaşma" ya da "Ulusun Dayanışması" anlamına gelir. II. Meşrutiyet sonrası halkın kendi cebinden bağışlarla kurduğu Donanma Cemiyeti tarafından, milletin parasıyla Almanya'ya sipariş edilen dört gemiden biriydi. Yani o, doğrudan doğruya Türk milletinin fedakarlığının bir eseriydi!

12-13 Mayıs 1915 Gecesi: Operasyon

Kıdemli Yüzbaşı Ahmet Saffet (Gaybı) Bey komutasındaki Muavenet-i Milliye, zifiri karanlıkta, tüm ışıklarını söndürerek mayınların ve düşman karakol gemilerinin arasından bir sızma harekatı başlattı. Saatler 01.15'i gösterirken Goliath'ın gözcüleri karanlıkta beliren bu gölgeyi fark etti ve ışıkla parola sordu.

Beklemeye vakit yoktu. Muavenet-i Milliye, düşmanın üzerine adeta bir ok gibi atılarak en yakın mesafeden ardı ardına 3 torpido fırlattı! Üçü de tam isabet aldı. Dev zırhlı Goliath, sadece birkaç dakika içinde Çanakkale'nin serin sularına gömüldü.

Savaşın Kaderini Değiştiren Sonuçlar:

İngiliz deniz kuvvetleri büyük bir şok ve panik yaşadı.
Çanakkale seferinin simgesi dev HMS Queen Elizabeth zırhlısı korkudan geri çekildi.

Londra karıştı: İngiliz Deniz Bakanı Winston Churchill ve Amirallik Birinci Lordu John Fisher istifa etmek zorunda kaldı!

Milletin yardımlarıyla denize inen bir gemi, adının hakkını vererek koca bir milletin kaderini kurtardı. Ruhları şad olsun.

Kaynakça:

Altıntaş, Y. Z. "Çanakkale Kara Savaşlarına Osmanlı-Alman Donanmasından Bir Katkı: Alman Deniz Yüzbaşı R. Firle'nin Terekesinden Goliath Zırhlısının Batırılışı". Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı

Kocabaş, M. "Çanakkale Denizaltı Savaşı Sultanhisar ve Muâvenet-i Milliye'nin Başarıları". Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi,

13/05/2026

Alageyik Destanı (ya da Efsanesi), Toroslar’ın eteklerinde, özellikle Çukurova ve çevresinde sözlü gelenekten gelen bir Anadolu halk anlatısıdır. Avcılığa tutkulu genç Halil (bazı varyantlarda Durmuş Ali), gerdek gecesinde bile geyik sesine kapılarak nişanlısı Zeynep’i bırakıp dağlara çıkar.

Kutsal ve yol gösterici bir varlık olarak görülen ala geyik, avcıyı sarp kayalıklara çeker ve lanetiyle yüzleştirir. Avcı, tutkusu uğruna uçuruma yuvarlanır; geride yanan bir türkü kalır:

“Ben de gittim bir geyiğin avına

Geyik çekti beni kendi dağına...”

Bu efsane, Türk mitolojisinde geyiğin k*tsal statüsünü yansıtır. Geyik, av hayvanlarını koruyan, yol gösteren, bazen de lanetleyen bir totem/ruh olarak kabul edilir. Avcılık geleneğinde gereksiz ya da ölçüsüz av, doğaüstü cezayı getirir; bu motif, eski Türk inançlarında ve komşu kültürlerde ortak görülür.

Yaşar Kemal’in Üç Anadolu Efsanesi’nde edebi bir destana dönüşen anlatı, sözlü folkloru modern yazına taşır; Ziya Gökalp’in manzum Ala Geyik şiiriyle de millî kimlik ve halk kültürü bağlamında işlenir. Efsane, av-insan-doğa ilişkisini, tutkunun yıkıcılığını ve kültürel sürekliliği vurgular.

Kaynaklar:

Şahin, Elmas. “Alageyik ile Avcının Ölümcül Dansı.”

Gezer, Şule. “Alageyik Efsanesi ile Kococaş Destanında Ortak Unsurlar.” Folklor/Edebiyat Dergisi

Çevirme, Hülya. “Alageyik Efsanesi Üzerine Bir İnceleme.” Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi

26/04/2026

Çöyr Yazıtı (Çoyr / Çoyren Bengü Taşı), Moğolistan’ın Dornogovi (Doğubay) aymağında bulunan, Türk runik alfabesiyle yazılmış 6 satırlık bir bengi taştır. Bu yazıt, İkinci Göktürk (Kök Türk) Kağanlığı dönemine, muhtemelen İlteriş Kağan’ın (Kutlug Kağan) kağanlığını ilan ettiği ilk yıllara (687-692 arası) tarihlenir ve Türkçe’nin tarihlendirilmiş en eski yazılı belgesi olarak kabul edilir.

Yazıt, Tun Bilgä ve Tun Yägän Ärkin adlı iki kişinin anısına dikilmiştir. Taş baba formundaki anıt, ölüm bağlamında bir vasiyet/öğüt niteliği taşır ve İlteriş Kağan’a sadakati, birlik ve k*t (devlet/baht) kavramlarını vurgular. Yazıtın bazı kısımları tahrip olmuş veya silik olduğundan okumalarda ufak farklılıklar bulunmakla birlikte, ana içeriği akademik çalışmalarda tutarlı bir şekilde ele alınmıştır.

Runik metnin transkripsiyonu (F. Sema Barutcu Özönder’in okumasına dayalı):

İlteriş kağanqa içik(i)ŋ / ög(ü)ni s(ä)b(i)ni b(a)r(ı)ŋ
üç(ü)nç ay yetikä
adr(ı)ldım(ı)z at tabarda
Tun Bilgä
Tun Yägän Ärkin
Toluk bitidim ırk açu aygıl baŋa

Günümüz Türkçesiyle çevirisi (Barutcu Özönder’in önerdiği senteze göre):

“İlteriş Kağan’a tâbi olun; öğünerek-sevinerek hayat sürün. Üçüncü ayın yedisinde at(tan) davar(dan) (=mal-mülkten) ayrıldık. Tun Bilgä. Tun Yägän Ärkin. Toluk yazdım. Baht açıklığı dile bana.”

Bu metin, bozkırdaki Türk boylarının dağılmış halden toplanıp İlteriş Kağan önderliğinde birleşmesini teşvik eden bir çağrı niteliğindedir. Ölüm anında geride kalanlara sadakat ve sevinçle yaşama öğüdünde bulunur. Yazıt, hem dilbilimsel (Eski Türkçe’nin erken gramer ve söz varlığı) hem de tarihsel açıdan (Göktürk siyasi birliğinin ilk yılları) büyük önem taşır.

Çöyr Yazıtı, bugün Ulan Batur’daki Moğolistan Milli Tarih Müzesi’nde korunmaktadır. Bu nadir anıt, Türk dilinin ve devlet geleneğinin kökenlerine doğrudan ışık tutan en eski tarihlendirilmiş belgedir.

Kaynaklar:

Barutcu Özönder, F. S. (2006). Çöyr Yazıtı. Modern Türklük Araştırmaları Dergisi, 3(3).

Sertkaya, O. F. (1998). Die Runen-Inschrift von Çoyr. In J. P. Laut & M. Ölmez (Eds.)

20/04/2026

New York’ta Bir Türk Şaheseri: Kanuni’nin Ejderhalı Yatağanı

New York Metropolitan Sanat Müzesi'nde sergilenen bu büyüleyici eser, sadece bir kılıç değil; Türk gücünün ve zarafetin çelikle buluştuğu bir başyapıt!

Sanatın ve Gücün Birleşimi: 1525-1530 yılları arasında, saray kuyumcusu Ahmet Tekelü’nün atölyesinde bizzat Sultan Süleyman için üretildiği düşünülen bu yatağan, döneminin en sofistike süslemelerine sahip.

Mitolojik Detaylar: Kılıcın namlusunda altın kakma tekniğiyle işlenmiş, bir ejderha (evren) ve anka kuşu (simurg) arasındaki epik mücadele resmedilmiştir. Bu motifler, kozmik bir savaşı ve hükümdarın mutlak gücünü simgeler.

Zengin Malzemeler: Fildişi (mors dişi) kabzası, altın kakmaları, turkuaz, inci ve yak*tlarla bezeli detayları ile bu eser, Türk sanatçılarının ustalığının neden dünyaca ünlü olduğunun kanıtı niteliğinde.

Kaynakça

Metropolitan Museum of Art. (n.d.). Short Sword (Yatagan) from the Court of Süleyman the Magnificent (reigned 1520–66).

Atıl, E. (1987). The Age of Sultan Süleyman the Magnificent. Washington D.C.: National Gallery of Art.

Yücel, Ü. (2001). Islamic Swords and Swordsmiths. Islamabad: IRCICA.

11/04/2026

Milli Mücadele zamanında çıkan Güleryüz dergisinde yayınlanan Edirne'den Anadolu'ya! adlı şiir

Öz kardaşım beni senden ayırdılar, aldılar,
Yunanlılar ellerini ta bağrıma daldılar,
O gün bu gün safvetimde yerleştiler, kaldılar,
Gece gündüz talihimi düşünürüm ağlarım,
Senin için matem tutar karaları bağlarım!
—
Şanlı kardaş, bırakma sen beni düşman eline,
Şu yaralı vücudumu atma Yunan seline,
Parmakçığı bir dokunsa yüreğimin teline,
Mahzun gönül ah ederek derin derin inlesin,
Şu kalbimin feryadını bütün cihan dinlesin!
—
Anadolu yollarına ben çok kurban vermiştim,
Cenk yerinde hep yazıyla feryatlara girmiştim,
Her halde imdadına can atarak ermiştim,
Seninle biz el ele nice şanlar almıştık,
Dövmekte Yunanlıyı çok kamçılar çalmıştık!
—
Bu ikinci payitaht bu Osmanlı vatanı,
Hep beraber dökmedik mi buralara Türk kanı?
Yok mu bir ferd çıkaracak şu bağrımdan düşmanı?
Füruzan’ın sözü yegüsünden kurtarmazsa hak beni,
Ey kardaşım, ben razıyım baştan başa yak beni!

İmza: Çileli (Sedad Simavi)

09/04/2026

Bir Boğaz Harbi Efsanesi: Ramiz Bey ve Serseri Mayınlar

Çanakkale’nin geçilmezliğini mühürleyen sadece Nusret’in döktüğü sabit hatlar değildi. Denizin altına gizlenen sessiz bir dehşet daha vardı: Serseri Mayınlar.

Ramiz Bey tarafından bizzat tasarlanan ve imal edilen bu "yüzer" mayınlar, dünya deniz harp tarihine Türk dehasının bir imzası olarak geçti.

Neden "Serseri"?

Dönemin teknolojisinde mayınlar genellikle bir ağırlıkla zemine sabitlenirdi. Ancak Ramiz Bey, suyun kaldırma kuvvetini ve boğazın güçlü akıntısını hesaplayarak serbestçe dolaşabilen (serseri) düzenekler geliştirdi.

Savaşın Kaderi Değişiyor

18 Mart 1915 günü, itilaf devletleri donanması Boğaz’dan çekilmeye çalışırken, akıntıya bırakılan bu mayınlar müttefik gemileri için tam bir kabusa dönüştü. Sabit olmadıkları için yerleri tespit edilemiyor, akıntıyla birlikte devasa zırhlıların üzerine adeta "pusu kurarak" süzülüyorlardı.

Deyimden Gerçeğe

Bugün öngörülemez, kontrolsüz ve tehlikeli durumlar için kullandığımız "Serseri Mayın" deyimi, işte bu askeri başarıdan ve Ramiz Bey'in mühendislik dehasından doğmuştur.

Kaynakça

Gündoğdu, C. Nusrat Çanakkale’nin Çelik Kahramanı Nusret Mayın Gemisi. Mavi Gök Yayınları

Erendil, M. Topçu Tarihi. Ankara: Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Yayınları.

Mütercimler, E. Gelibolu 1915: Korku ve Cesaret. İstanbul: Alfa Yayınları.

06/04/2026

Stalin’in Atatürk’e armağan ettiği “Timur’un Mezarı” tablosu

Stalin döneminde Sovyetler Birliği’nden Türkiye Cumhuriyeti’ne diplomatik bir hediye olarak gönderilen Vasili Vasilyeviç Vereşçagin’in “Timur’un Mezarı Başında” (ya da “Azizin Mezarında – Tanrı’ya Şükrediyorlar”) adlı eseri, ressamın Türkistan serisinin önemli bir parçasıdır.

19. yüzyıl Rus realizminin önde gelen isimlerinden Vereşçagin, Semerkant’taki Gur-i Emir Türbesi’ni (Timur’un mezarı) realist bir üslupla betimlemiş; turkuaz çiniler, mimari detaylar ve doğu kıyafetli figürlerle hem tarihi anıtı hem de kültürel mirası belgeleyen bir kompozisyon ortaya koymuştur. Tuval üzerine yağlıboya, 291x218 cm boyutlarındaki bu büyük eser, bugün Ankara Devlet Resim ve Heykel Müzesi koleksiyonunda yer almaktadır.

Akademik literatürde tablo, Sovyet-Türk kültürel ilişkilerinin sembolik bir örneği olarak ele alınır. Timurlu mirası üzerinden ortak tarihsel-coğrafi bağları hatırlatan bu diplomatik jest, aynı zamanda Vereşçagin’in savaş karşıtı ve belgesel yaklaşımını yansıtır. Eser, erken Cumhuriyet döneminde Çankaya Köşkü’nde de sergilenerek diplomatik temaslarda yer almış ve günümüzde müzenin nadide parçalarından biri olarak korunmaktadır.

Vereşçagin’in realist fırçasıyla Gur-i Emir’in görkemini yansıtan bu tablo, sanat ve diplomasinin kesişim noktasında sessiz bir tanık olarak duruyor.
Kaynakça

Kök, E. (2022). Ressam Vasili Vasilyeviç Vereşçagin’in çizgileriyle Timurlu anıtları: Asya kültürel mirasının belgelenmesi. Art-Sanat

Başkan, S. (1989). Ankara Devlet Resim ve Heykel Müzesi. Ak Yayınları.

Özel, M. (1992). Ankara Resim ve Heykel Müzesi. Kültür Bakanlığı Yayınları.

Yasa-Yaman, Z. (Ed.). (2014). Ankara’da bir resim ve heykel müzesi kuruluşu öyküsü. Türk Tarih Kurumu Yayınları.

Türkçe Tarih

08/06/2026

06/06/2026

28/05/2026

21/05/2026

13/05/2026

26/04/2026

20/04/2026

11/04/2026

09/04/2026

06/04/2026

Address

Website

Alerts

Contact The Organization

Shortcuts

Share

Category