28/04/2024
Diyarbakır ve Zazaca, Büyük-Küçük milliyetçilik tartışması ve Aydınların Mesuliyeti Üzerine;
Diyarbakır’da dün bindiğimiz takside, taksici ile kısa bir sohbette taksici şunları söyledi;
“ Ben Zaza’yım, dilim Zazaca. Kürtçe’de biliyorum. Diyarbakır’da Zazalar, Kürtçe bilir. Diyarbakır’da Kürtler ise Zazaca bilmez. Konuşmak için gayret etmez. Öğrenmek için veya jest olsun diye dahi Zazaca konuşmazlar.Zazaca’nın dil olduğunu kabul etmezler. İnkar ederler. Halbuki bu yanlış. Ben 60 kaç yaşındayım, Diyarbakır’da Zazaca’ya karşı, Zazalar’a karşı hep ötekileştirme gördüm. Kürtler, Zazalar sayesinde var oldular.”
Sordum; “ Selahaddin Demirtaş’ta Zaza değil mi? ”
Cevap; Selahaddin Demirtaş ne kadar söyleyemese de Zaza olduğu için geri plana atıldı. Ailesi Zaza’dır, Zazaca konuşur. Kürtler içinde Zazaca’ya önem verdin mi? Zaza’yım dedim mi, hemen dışlanırsın. Kürtçe konuşursan makbul olursun.
Sordum; Diyarbakır’da sokakta ben Zazaca pek duymuyorum. Kürtçe’yi daha dazla duyuyorum. Ama siz Diyarbakır’da Zazaca konuşan çok diyorsunuz?
Cevapladı; Diyarbakır’da Zazalar kendi içlerinde Zazaca konuşur ancak Kürtçe’de konuşurlar. Biri Kürtçe konuşsa ona Kürtçe cevap verirler. Ben bu yaşıma gelmişim, Kürtçe konuşan birinin Zazaca benimle konuşmak için gayret gösterdiğini görmemişim. Bana diyorlar ki sen neden kendine “Kürt” demiyorsun? Ben de diyorum ki ; Sen Zaza’yım dersen, Zazaca benimle konuşursan ben de Kürdüm, derim. Ama Allah’ın bana bahşettiği dili inkar edersen, kabul etmezsen biz nasıl kardeş olacağız. Nasıl birlik olacağız?
Konuşmadım. Dinledim.
Taksici tekrar söze girdi; Kürt arkadaşımlarla oturuyorum, hepsi için demiyorum ama bazen içlerinden bazıları açık açık diyor ki, “Bizim devletimiz olsa başımıza siz Zazalar sorun olacaksınız?” . Bu kulaklar bunu dahi duydu bu şehirde ve ben kahroldum. Zazalar içinde yok mu hiç çürük elma elbet vardır ancak Zazalar genelde bir söz verdi mi söze sadıktır, biri ile kavgaya gitse onu bırakıp kaçmaz. Zazalar mücadele insanıdır, bir davaya inandı mı, sonuna kadar giderler. Ancak sen “kardeşimsin” dediğin Zaza’nın diline kabul etmiyorsun? Allah için bunu neresi mertliktir, neresi kardeşliktir.
İneceğimiz yere geldik, indik. Taksici ile finalde Zazaca konuştum, adam mutlu oldu, sevindi, o işine gitti, biz de otelimize geldik.
Analizim; Zaza Kürt mü, değil mi? Bu tartışma uzun yıllardır var. Zazaca lehçe değil, bir dildir. Ancak Zazaca konuşanların ulusal aidiyetileri konusunda bir tanımlama yapmam çok zor. Zazaca konuşup Kürt olduğunu ifade eden siyasallaşmış bir Kürtlük anlayışı da var. Zazalar’da “dil” temelli bir milliyetçilik anlayışının her geçen yıl güçlendiğini de görüyorum. Bunun aksi şekilde dil temelli olmayan “politik bilinç” temelli Kürt olduğunu söyleyenler de çok fazla.
Diyarbakır’da 60’lı yaşlarda anadili Zazaca olan bir taksi şoförünün dünyasını sizlerle paylaştım.
Büyük milliyetçilikler ile küçük milliyetçilikler arasında bir tartışmanın da sonucu olan bu durum konusunda çok şey yazılabilir. Ancak bu tartışmada kim haklı çıkarsa çıksın, Zazaca’nın var olması için Türk ve Kürt Aydınları görünür çaba göstermeliler.
Cihan Söylemez
